Nên làm gì khi có dấu hiệu khô mắt để bảo vệ thị lực?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khi xuất hiện cảm giác cộm xốn như có hạt cát, cay rát hoặc nhìn mờ từng lúc, bạn rất có thể đang đối mặt với tình trạng khô mắt. Vấn đề này thường xảy ra khi tiếp xúc nhiều với màn hình điện tử hoặc làm việc liên tục trong phòng máy lạnh.
Điều cần làm ngay là tạm thời rời mắt khỏi màn hình, chớp mắt nhẹ nhàng và tránh dụi tay lên nhãn cầu. Việc chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt và cấp ẩm kịp thời sẽ giúp bề mặt mắt nhanh chóng dễ chịu trở lại.
Cách xử trí khi bị khô mắt là gì?
Khô mắt xảy ra khi màng phim nước mắt mất cân bằng, do lượng nước mắt tiết ra không đủ hoặc nước mắt bốc hơi quá nhanh trên bề mặt nhãn cầu. Màng phim nước mắt gồm ba lớp mỏng: lớp mỡ bên ngoài ngăn bay hơi, lớp nước ở giữa cung cấp oxy cùng dưỡng chất, và lớp nhầy giúp nước mắt trải đều trên giác mạc. Khi một trong các lớp này bị rối loạn do thói quen nhìn màn hình kéo dài, viêm bờ mi, không khí khô hanh hoặc tác dụng phụ của thuốc, giác mạc sẽ không còn được bôi trơn đầy đủ. Người bệnh thường thấy xốn cộm, đỏ nhẹ, nhạy cảm với ánh sáng và dễ mỏi mắt. Nếu tình trạng thiếu ẩm kéo dài không được can thiệp đúng cách, bề mặt nhãn cầu có thể bị viêm trợt nông và làm giảm sút chất lượng thị lực.
Cho mắt nghỉ ngơi và thực hiện quy tắc 20-20-20
Thói quen nhìn tập trung vào máy tính hoặc điện thoại thường làm giảm tần số chớp mắt tự nhiên từ một nửa đến hai phần ba, khiến màng nước mắt nhanh chóng bị khô. Để mắt hồi phục, bạn nên áp dụng quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút làm việc, hãy nhìn ra xa khoảng 20 feet (tương đương 6 mét) trong tối thiểu 20 giây. Khoảng ngắt nghỉ ngắn này giúp các cơ điều tiết của mắt được thả lỏng. Đồng thời, hãy chủ động chớp mắt chậm và kín hai mí mắt từ 10 đến 15 lần để kích thích tuyến lệ trải đều độ ẩm lên nhãn cầu. Bạn cũng nên chỉnh màn hình thấp hơn tầm mắt khoảng 10 đến 15 độ để thu hẹp diện tích bề mặt nhãn cầu tiếp xúc với không khí.
Điều chỉnh độ ẩm môi trường và giảm bốc hơi nước mắt
Không khí khô lạnh từ điều hòa nhiệt độ hoặc luồng gió mạnh có thể đẩy nhanh tốc độ bốc hơi của màng phim nước mắt. Trong phòng kín, bạn nên đặt thêm máy tạo độ ẩm phun sương để duy trì độ ẩm không khí trong khoảng 40% đến 60%. Cần điều chỉnh hướng gió của quạt điện, máy lạnh hoặc máy sấy tóc để tránh thổi thẳng trực tiếp vào vùng mặt. Khi phải ra ngoài đường trong điều kiện thời tiết khô hanh, nhiều gió hoặc khói bụi, bạn hãy đeo kính râm ôm sát hoặc kính bảo hộ để chắn gió và giảm tiếp xúc với dị vật. Ngoài ra, việc tránh xa khói thuốc lá cũng rất quan trọng, vì các hạt khói độc hại dễ gây kích ứng biểu mô và làm vỡ màng phim nước mắt.
Sử dụng nước mắt nhân tạo để bôi trơn giác mạc
Dung dịch nước mắt nhân tạo là giải pháp bổ trợ hiệu quả giúp làm dịu cảm giác cay cộm và duy trì độ ẩm cần thiết cho bề mặt nhãn cầu. Với người chỉ bị khô mắt nhẹ do ngồi máy tính, các loại nước mắt nhân tạo dạng lọ đa liều có thể đáp ứng tốt nhu cầu. Tuy nhiên, nếu bạn cần tra mắt thường xuyên trên 4 lần mỗi ngày hoặc có cơ địa mắt nhạy cảm, dạng tép đơn liều không chứa chất bảo quản là lựa chọn an toàn hơn để tránh gây độc cho biểu mô giác mạc. Khi nhỏ mắt, bạn cần giữ khoảng cách, không để đầu lọ chạm vào mí mắt hoặc lông mi để ngăn ngừa nguy cơ nhiễm trùng. Người bệnh tuyệt đối không nên lạm dụng các thuốc nhỏ mắt co mạch chống đỏ mắt mà không có chỉ định từ nhân viên y tế.
Chườm ấm và duy trì thói quen vệ sinh bờ mi
Tắc nghẽn các tuyến Meibomius ở bờ mi là căn nguyên phổ biến khiến lớp lipid bảo vệ nước mắt bị suy giảm, dẫn đến khô mắt do bay hơi. Biện pháp chườm ấm giúp làm mềm chất bã nhờn bị ứ đọng và khơi thông các lỗ tuyến này. Bạn có thể dùng một chiếc khăn sạch ngâm nước ấm khoảng 40 độ C, vắt ráo rồi đắp nhẹ lên hai mắt đang nhắm kín trong khoảng 5 đến 10 phút mỗi ngày. Sau khi chườm ấm, bạn hãy sử dụng gạc sạch hoặc dung dịch vệ sinh bờ mi chuyên dụng để lau nhẹ nhàng chân lông mi từ trong ra ngoài. Thói quen vệ sinh bờ mi đều đặn 1 đến 2 lần mỗi ngày giúp hạn chế vi khuẩn tích tụ, giảm viêm bờ mi và duy trì lớp màng dầu tự nhiên bảo vệ mắt.
Lưu ý an toàn
Các biện pháp tự chăm sóc tại nhà chỉ thích hợp cho tình trạng khô mắt nhẹ do lối sống hoặc môi trường. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và dùng các loại thuốc nhỏ mắt kháng sinh hoặc thuốc nhỏ chứa corticoid kéo dài, bởi việc dùng sai thuốc có thể dẫn tới tăng nhãn áp và tổn thương giác mạc nghiêm trọng. Nếu mắt xuất hiện các dấu hiệu báo động như đau nhức dữ dội, cộm chói nhiều, đỏ mắt kéo dài, chảy dịch mủ hoặc thị lực giảm sút rõ rệt, bạn cần đến ngay các cơ sở chuyên khoa nhãn khoa để được bác sĩ khám và điều trị chuẩn xác.
Tóm tắt
Khô mắt là vấn đề thị giác thường gặp nhưng hoàn toàn có thể cải thiện nếu được chăm sóc kịp thời và đúng cách. Việc tạo thói quen nghỉ ngơi cho mắt, giữ ẩm môi trường sống, vệ sinh bờ mi và dùng nước mắt nhân tạo phù hợp sẽ giúp bảo vệ nhãn cầu êm dịu mỗi ngày. Đừng ngần ngại thăm khám bác sĩ nhãn khoa định kỳ để theo dõi sức khỏe đôi mắt một cách an toàn và bền vững.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Có nên tự ý dùng thuốc nhỏ mắt giảm đỏ khi bị khô mắt không?
Bạn không nên tự ý dùng thuốc nhỏ mắt làm co mạch giảm đỏ. Những sản phẩm này chỉ làm mờ triệu chứng tạm thời, không giải quyết được nguyên nhân khô mắt và dễ gây hiện tượng giãn mạch dội ngược, khiến mắt đỏ và rát nhiều hơn khi ngừng thuốc.
Nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản dùng được trong bao lâu?
Tép nước mắt nhân tạo đơn liều không chứa chất bảo quản thường chỉ nên sử dụng trong vòng 12 đến 24 giờ sau khi mở nắp. Việc để quá thời gian này có thể tạo điều kiện cho vi khuẩn xâm nhập vào dung dịch, gây nhiễm trùng mắt khi nhỏ tiếp.
Người bị khô mắt có thể tiếp tục đeo kính áp tròng không?
Khi mắt đang bị khô rát, bạn nên tạm dừng sử dụng kính áp tròng để bề mặt giác mạc có thời gian hồi phục. Việc tiếp tục đeo kính trong điều kiện thiếu ẩm dễ gây cọ xát, trầy xước giác mạc và tăng nguy cơ viêm nhiễm nhãn cầu.
Tình trạng khô mắt kéo dài có gây giảm thị lực vĩnh viễn không?
Khô mắt nhẹ thường chỉ làm mắt mờ thoáng qua khi chớp mắt. Tuy nhiên, nếu khô mắt mức độ nặng bị bỏ mặc không điều trị, bề mặt giác mạc có thể bị viêm loét mạn tính và để lại sẹo đục, dẫn đến suy giảm thị lực khó hồi phục.
Uống nhiều nước mỗi ngày có giúp làm giảm khô mắt không?
Uống đủ 1,5 đến 2 lít nước mỗi ngày giúp cung cấp lượng dịch cần thiết cho cơ thể và hỗ trợ hoạt động của tuyến lệ. Dù vậy, bạn vẫn cần kết hợp thêm các thói quen cho mắt nghỉ ngơi và cấp ẩm tại chỗ để đạt hiệu quả tốt nhất.
