Nên làm gì khi bị sặc nước bọt thường xuyên?

Sặc nước bọt thường xuyên là gì?

Sặc nước bọt thường xuyên xảy ra khi cơ chế bảo vệ đường thở không kịp đóng nắp thanh quản trong quá trình nuốt nước bọt thụ động hoặc chủ động. Bình thường, ngã tư hầu họng là nơi giao nhau giữa đường thở và đường ăn uống, được điều khiển nhịp nhàng bởi hệ thống dây thần kinh sọ não cùng các nhóm cơ vận động vòm họng. Khi phản xạ đóng nắp thanh quản bị chậm trễ hoặc suy yếu, một lượng nhỏ nước bọt sẽ rớt vào thanh quản, kích hoạt phản xạ co thắt và ho bật liên tục để bảo vệ phổi.

Hiện tượng này nếu xuất hiện đơn lẻ đôi khi chỉ là tai nạn sinh hoạt do mất tập trung. Ngược lại, việc sặc nước bọt diễn ra hàng ngày, đặc biệt vào ban đêm hoặc trong lúc nói chuyện bình thường, phản ánh tình trạng rối loạn nuốt cần được theo dõi y khoa cẩn trọng.

Nguyên nhân khiến nước bọt dễ lọt vào đường thở

Hiện tượng sặc xảy ra khi cơ chế đóng mở của nắp thanh quản bị sai nhịp, khiến một lượng nước bọt rơi vào thanh khí quản thay vì đi xuống đường tiêu hóa. Một trong những lý do phổ biến là thói quen phân tâm, vừa nói chuyện vừa cười đùa hoặc thay đổi tư thế cổ quá nhanh trong lúc nuốt.

Bên cạnh yếu tố thói quen, sặc nước bọt liên tục có thể bắt nguồn từ các vấn đề y khoa như bệnh trào ngược dạ dày thực quản gây viêm sưng thanh quản, rối loạn chức năng thần kinh điều khiển cơ hầu họng sau đột quỵ, bệnh Parkinson, hoặc do tác dụng phụ của một số nhóm thuốc gây tăng tiết nước bọt và làm giảm phản xạ nuốt tự nhiên. Người cao tuổi có sự suy giảm trương lực cơ vùng cổ họng cũng là nhóm đối tượng rất dễ gặp phải tình trạng này.

Cách xử trí tức thời khi bị sặc nước bọt

Khi bị sặc, phản xạ tự nhiên của cơ thể là ho dữ dội nhằm đẩy dị vật lỏng ra khỏi thanh quản. Người bệnh cần giữ bình tĩnh, tuyệt đối không hoảng loạn hít một hơi thật sâu vì điều này có thể kéo giọt nước bọt xuống sâu hơn trong lòng khí quản.

Hãy ngồi thẳng người hoặc cúi nhẹ đầu về phía trước để hỗ trợ trọng lực tống dịch tiết ra ngoài. Người xung quanh không nên vội vã đưa nước cho người đang sặc uống, bởi việc nuốt thêm nước vào thời điểm này rất dễ gây nghẹn đường thở lần thứ hai. Nếu người bị sặc cảm thấy khó thở nghiêm trọng, tím tái vùng môi hoặc không thể nói thành tiếng, cần thực hiện ngay các biện pháp sơ cứu đường thở và gọi hỗ trợ y tế khẩn cấp.

Biện pháp cải thiện và hạn chế sặc nước bọt tại nhà

Để hạn chế tần suất tái diễn sặc nước bọt, người bệnh nên rèn luyện thói quen tập trung trong các hoạt động liên quan đến vùng miệng, tránh vừa nhai nuốt vừa nói chuyện hoặc cười lớn. Khi nghỉ ngơi hay xem tivi, hãy duy trì tư thế ngồi thẳng lưng và giữ cổ ở vị trí trung gian, không ngửa cổ quá mức ra sau.

Vệ sinh khoang miệng sạch sẽ hàng ngày để giảm thiểu lượng vi khuẩn nếu chẳng may xảy ra hít sặc vi thể vào phế quản. Đối với những người thường bị sặc khi nằm ngủ, việc kê cao đầu giường khoảng mười lăm đến hai mươi centimet và tránh ăn uống sát giờ đi ngủ sẽ giúp hạn chế dịch vị trào ngược gây kích ứng họng. Ngoài ra, việc duy trì uống đủ nước từng ngụm nhỏ rải rác trong ngày cũng giúp độ nhớt của nước bọt ở mức bình thường, dễ nuốt hơn.

Thời điểm cần đi khám chuyên khoa tai mũi họng hoặc thần kinh

Nếu tình trạng sặc nước bọt diễn ra hàng ngày hoặc đi kèm các triệu chứng như nuốt vướng, đau khi nuốt, khàn tiếng kéo dài, sụt cân không rõ lý do hoặc khó khăn khi phát âm, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được kiểm tra.

Bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng sẽ tiến hành nội soi thanh quản nhằm đánh giá toàn diện hình thái giải phẫu, mức độ phù nề niêm mạc và khả năng khép kín của dây thanh âm. Trong trường hợp nghi ngờ nguyên nhân bắt nguồn từ hệ thần kinh vận động, người bệnh sẽ được chỉ định kiểm tra chuyên sâu tại chuyên khoa thần kinh để tìm hướng can thiệp phục hồi chức năng nuốt thích hợp, ngăn ngừa biến chứng nguy hiểm như viêm phổi hít tái diễn.

Lưu ý an toàn

Không được tự ý dùng các loại thuốc ức chế ho khi vừa bị sặc vì cơn ho là phản xạ tự vệ quan trọng giúp tống dị vật ra ngoài. Tuyệt đối không tự ý dùng mẹo dân gian hoặc uống lượng nước lớn dồn dập khi cơn sặc chưa dứt hẳn. Thông tin trong bài chỉ mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho việc chẩn đoán và phác đồ điều trị chuyên môn từ bác sĩ.

Tóm tắt

Sặc nước bọt lặp lại nhiều lần không phải là biểu hiện bình thường mà có thể là dấu hiệu ban đầu của rối loạn nuốt hoặc bệnh lý tiềm ẩn. Việc chủ động điều chỉnh thói quen sinh hoạt và sớm đến bệnh viện kiểm tra sẽ giúp tìm chính xác nguyên nhân, phòng tránh hiệu quả biến chứng nguy hiểm cho đường thở.