Nấm thực quản có nguy hiểm không và cách điều trị

Nấm thực quản là gì?

Nấm thực quản là hiện tượng tổn thương viêm loét niêm mạc ống tiêu hóa trên do sự bùng phát của vi nấm, trong đó loài nấm men Candida albicans chiếm đại đa số các trường hợp ghi nhận trên lâm sàng. Trong điều kiện sinh lý bình thường, một lượng nhỏ bào tử nấm có thể tồn tại cộng sinh hòa bình trong khoang miệng và đường ruột mà không gây hại nhờ hệ miễn dịch khỏe mạnh cùng sự cạnh tranh của hệ vi khuẩn có lợi.

Tuy nhiên, khi hàng rào bảo vệ tự nhiên bị suy yếu hoặc môi trường vi sinh vật bị xáo trộn, nấm men sẽ nhanh chóng nhân lên, bám dính vào tế bào biểu mô và hình thành các mảng trắng đục hoặc vết loét dọc theo thành thực quản. Người bệnh thường phát hiện bệnh khi có triệu chứng đau rát họng, cảm giác vướng nghẹn khi nuốt thức ăn đặc lẫn thức ăn lỏng. Việc nhận biết sớm đóng vai trò then chốt giúp kiểm soát nhiễm trùng và ngăn ngừa tổn thương lan rộng.

Mức độ nguy hiểm và các biến chứng tiềm ẩn của nấm thực quản

Nhiều người bệnh thắc mắc liệu nấm thực quản có nguy hiểm không. Câu trả lời là bệnh có thể gây ra nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được can thiệp y tế đúng lúc. Trong giai đoạn đầu, các tổn thương mảng bám nấm gây đau khi nuốt, khiến người bệnh sợ ăn uống, dẫn đến sụt cân nhanh chóng, suy dinh dưỡng và mất nước kéo dài. Khi tình trạng viêm nhiễm tiến triển nặng, các ổ loét nấm có thể ăn sâu vào thành cơ thực quản, làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa trên hoặc hoại tử niêm mạc. Biến chứng đáng ngại nhất là thủng thực quản, dẫn đến viêm trung thất cấp tính, một tình trạng cấp cứu ngoại khoa có tỷ lệ tử vong rất cao. Ngoài ra, sau khi tổn thương lành lại, các mô sẹo xơ có thể gây hẹp lòng thực quản mạn tính, làm cản trở quá trình lưu thông thức ăn lâu dài. Đặc biệt ở bệnh nhân suy giảm miễn dịch nặng, nấm có thể xâm nhập trực tiếp vào hệ tuần hoàn gây nhiễm nấm huyết toàn thân, tổn thương nhiều tạng phủ và đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhiễm nấm thực quản

Nấm thực quản thường ít khi xuất hiện đơn độc ở người có hệ miễn dịch hoàn toàn khỏe mạnh mà chủ yếu xảy ra ở những người có yếu tố thuận lợi làm suy yếu sức đề kháng. Nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất bao gồm người nhiễm virus HIV tiến triển sang giai đoạn AIDS, người mắc các bệnh lý ung thư đang trải qua hóa trị hoặc xạ trị vùng ngực. Bệnh nhân sau ghép tạng phải sử dụng thuốc ức chế miễn dịch chống thải ghép cũng là đối tượng rất dễ tổn thương. Bên cạnh đó, việc sử dụng thuốc kháng sinh phổ rộng kéo dài làm mất cân bằng hệ vi sinh vật đường ruột, hoặc dùng thuốc corticoid đường toàn thân và thuốc xịt hen suyễn không súc miệng sạch cũng tạo điều kiện thuận lợi cho nấm phát triển. Người mắc bệnh đái tháo đường kiểm soát đường huyết kém, người lớn tuổi mắc nhiều bệnh mạn tính phối hợp, người suy dinh dưỡng nặng hoặc bệnh nhân mắc hội chứng giảm tiết acid dạ dày do dùng thuốc ức chế bơm proton kéo dài cũng ghi nhận tỷ lệ mắc nấm thực quản cao hơn bình thường.

Phương pháp chẩn đoán và nguyên tắc điều trị y khoa

Để chẩn đoán chính xác nấm thực quản, nội soi thực quản dạ dày tá tràng là tiêu chuẩn vàng giúp bác sĩ quan sát trực tiếp các mảng giả mạc màu trắng hoặc vàng nhạt bám chặt vào niêm mạc phù nề, xung huyết. Trong quá trình nội soi, bác sĩ có thể sinh thiết hoặc quệt lấy mẫu bệnh phẩm để nhuộm soi, nuôi cấy nấm và làm kháng sinh đồ nhằm xác định chính xác chủng nấm gây bệnh. Về mặt điều trị, việc sử dụng thuốc kháng nấm là bắt buộc và phải tuân thủ nghiêm ngặt theo phác đồ của bác sĩ chuyên khoa Tiêu hóa hoặc Truyền nhiễm. Nhóm thuốc kháng nấm đường uống như fluconazole hoặc itraconazole thường được ưu tiên lựa chọn hàng đầu cho các trường hợp từ nhẹ đến trung bình với liệu trình kéo dài từ mười bốn đến hai mươi mốt ngày. Đối với các ca bệnh nặng, người bệnh không thể nuốt hoặc nhiễm nấm kháng thuốc azole, bác sĩ có thể chỉ định thuốc kháng nấm đường tiêm truyền tĩnh mạch như amphotericin B hoặc nhóm echinocandin tại cơ sở y tế nội trú.

Chăm sóc dinh dưỡng và biện pháp phòng ngừa bệnh tái phát

Bên cạnh việc dùng thuốc theo đơn, chế độ ăn uống và sinh hoạt đóng vai trò hỗ trợ đắc lực giúp niêm mạc thực quản nhanh chóng hồi phục. Trong giai đoạn đang điều trị, người bệnh nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, dễ nuốt như cháo loãng, súp dinh dưỡng, sữa ấm và thức ăn được xay nhuyễn để hạn chế tối đa cảm giác cọ xát gây đau rát. Cần chia nhỏ các bữa ăn trong ngày, uống đủ nước từng ngụm nhỏ và tránh hoàn toàn các thực phẩm cứng, giòn, đồ ăn cay nóng, chứa nhiều acid chua hoặc đồ uống có cồn và chất kích thích. Để phòng ngừa bệnh tái phát, những người đang sử dụng bình xịt corticoid điều trị bệnh hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cần duy trì thói quen súc miệng và súc họng kỹ bằng nước sạch ngay sau mỗi lần xịt thuốc. Người mắc bệnh đái tháo đường cần kiểm soát chặt chẽ chỉ số đường huyết qua chế độ dinh dưỡng và dùng thuốc theo chỉ định. Đồng thời, không tự ý mua và lạm dụng thuốc kháng sinh khi chưa có sự hướng dẫn từ bác sĩ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay điều trị y khoa chuyên nghiệp. Người bệnh nghi ngờ mắc nấm thực quản tuyệt đối không tự ý mua các loại thuốc kháng nấm hay mẹo dân gian truyền miệng để tự chữa tại nhà, bởi việc dùng sai thuốc có thể gây độc cho gan, thận và làm tăng nguy cơ kháng thuốc. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như nuốt đau tăng dần, nghẹn đặc, nôn ra máu hoặc đau tức ngực dữ dội, người bệnh cần đến ngay bệnh viện có chuyên khoa Tiêu hóa để được can thiệp kịp thời.

Tóm tắt

Nấm thực quản có thể được kiểm soát và điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm và can thiệp bằng phác đồ kháng nấm thích hợp từ bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh cần chủ động đi khám khi xuất hiện các triệu chứng nuốt đau hoặc khó nuốt kéo dài, tuân thủ nghiêm ngặt chỉ định y khoa và duy trì chế độ dinh dưỡng hợp lý để hỗ trợ phục hồi niêm mạc, hạn chế nguy cơ biến chứng cũng như tái phát.