Nấm miệng có đau không, nguyên nhân và cách điều trị

Nấm miệng có đau không là gì?

Nấm miệng, hay còn được gọi trong y khoa là chứng nhiễm nấm Candida miệng hoặc tưa miệng, là bệnh lý nhiễm trùng niêm mạc do các chủng nấm men, phổ biến nhất là Candida albicans, gây nên. Trong điều kiện sinh lý bình thường, vi nấm này cùng tồn tại hòa bình với hệ vi khuẩn có lợi bên trong khoang miệng mà không gây hại nhờ sự kìm hãm của hệ miễn dịch và cân bằng sinh học. Tuy nhiên, khi cơ thể gặp phải các biến đổi bất lợi như suy giảm miễn dịch, thay đổi độ pH trong nước bọt hoặc tổn thương lớp biểu mô bảo vệ, các bào tử nấm sẽ nhanh chóng sinh sôi, xâm nhập vào lớp tế bào nông của niêm mạc. Bệnh đặc trưng bởi sự xuất hiện của các mảng giả mạc màu trắng đục hoặc vàng nhạt như váng sữa bám trên bề mặt lưỡi, mặt trong má, nướu và đôi khi lan rộng xuống vòm họng, gây ra nhiều phiền toái cho người bệnh.

Mức độ đau rát và các biểu hiện khó chịu thường gặp do nấm miệng

Người bị nấm miệng thường có cảm giác đau rát rõ rệt tại niêm mạc má, nướu răng, vòm họng và đặc biệt là bề mặt lưỡi. Cơn đau có thể biểu hiện dưới dạng châm chích liên tục hoặc bỏng rát âm ỉ, trở nên dữ dội hơn mỗi khi ăn các loại thức ăn cay, mặn, có tính axit hoặc thức ăn khô cứng cọ xát vào vết thương.

Bên cạnh đau rát, người bệnh còn gặp phải các triệu chứng khó chịu khác như cảm giác cộm vướng như có dị vật hoặc màng bông trong miệng, suy giảm hoặc thay đổi vị giác khiến việc ăn uống mất ngon. Ở trẻ nhỏ, sự khó chịu này thường thể hiện qua việc trẻ quấy khóc liên tục, chảy nhiều nước dãi, bỏ bú hoặc sợ nuốt thức ăn.

Các nguyên nhân và yếu tố nguy cơ khiến nấm miệng bùng phát

Tác nhân chính gây nấm miệng là vi nấm Candida albicans, một loại nấm men vốn cư trú tự nhiên trong khoang miệng với số lượng nhỏ và bị kiểm soát bởi hệ vi sinh có lợi. Tình trạng nhiễm nấm bùng phát khi hàng rào bảo vệ tự nhiên bị phá vỡ, tạo điều kiện cho vi nấm tăng sinh mất kiểm soát.

Các yếu tố nguy cơ phổ biến bao gồm việc sử dụng thuốc kháng sinh phổ rộng kéo dài làm mất cân bằng vi khuẩn có ích, sử dụng thuốc xịt corticosteroid trị hen suyễn nhưng không súc miệng sau đó, hoặc hệ miễn dịch suy giảm ở người cao tuổi, trẻ sơ sinh và người mắc bệnh mạn tính. Ngoài ra, bệnh đái tháo đường không được kiểm soát tốt khiến lượng đường trong nước bọt tăng cao, chứng khô miệng kéo dài và thói quen đeo răng giả qua đêm cũng là những nguyên nhân hàng đầu tạo môi trường thuận lợi cho nấm phát triển.

Hướng can thiệp y khoa và các nhóm thuốc kháng nấm thường dùng

Việc điều trị nấm miệng cần dựa trên sự đánh giá cụ thể của bác sĩ chuyên khoa răng hàm mặt hoặc bác sĩ truyền nhiễm nhằm xác định đúng mức độ tổn thương và tình trạng sức khỏe tổng quát. Bác sĩ thường chỉ định các loại thuốc kháng nấm tác dụng tại chỗ như dung dịch rơ miệng, viên ngậm hoặc gel bôi chứa hoạt chất nystatin, clotrimazole hoặc miconazole đối với các trường hợp nhẹ đến trung bình.

Trong những trường hợp nhiễm nấm diện rộng, tái phát nhiều lần hoặc xuất hiện ở người có hệ miễn dịch suy giảm nghiêm trọng, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định thuốc kháng nấm đường toàn thân như fluconazole hoặc itraconazole. Người bệnh cần tuân thủ nghiêm ngặt thời gian điều trị theo đơn, không tự ý ngưng thuốc khi thấy mảng trắng vừa biến mất vì nấm rất dễ bùng phát trở lại nếu chưa được tiêu diệt triệt để.

Biện pháp chăm sóc tại nhà và vệ sinh khoang miệng hỗ trợ phục hồi

Bên cạnh việc dùng thuốc, chăm sóc vệ sinh răng miệng đúng cách đóng vai trò quyết định trong việc rút ngắn thời gian hồi phục và giảm đau rát. Người bệnh nên sử dụng bàn chải lông mềm, thao tác chải răng nhẹ nhàng, tránh chà xát mạnh lên các vùng niêm mạc đang viêm loét và nên thay bàn chải mới sau khi kết thúc đợt điều trị để tránh tái nhiễm.

Người bệnh có thể súc miệng nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý ấm nhiều lần trong ngày để làm sạch mảng bám và dịu bớt cảm giác rát buốt. Đối với người sử dụng thuốc xịt định liều chứa corticoid, cần hình thành thói quen súc miệng kỹ bằng nước sạch và nhổ ra ngay sau mỗi lần xịt. Đối với người đeo răng giả, việc tháo hàm ra làm sạch và ngâm trong dung dịch sát khuẩn chuyên dụng mỗi đêm là bắt buộc để ngăn chặn mầm nấm bám dính.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không dùng móng tay, tăm nhọn hoặc vật sắc cứng để cố cạo sạch các mảng trắng trong miệng vì hành động này dễ gây trợt loét, chảy máu và dẫn đến nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn nguy hiểm. Không tự ý mua thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng nấm về uống khi chưa có chẩn đoán y khoa chính xác. Nếu xuất hiện triệu chứng sốt cao, đau rát dữ dội lan xuống ngực, khó thở hoặc không thể nuốt thức ăn và nước uống, người bệnh cần đến bệnh viện kiểm tra ngay lập tức.

Tóm tắt

Nấm miệng là tình trạng nhiễm trùng khoang miệng phổ biến, hoàn toàn có thể kiểm soát tốt nếu được can thiệp sớm và đúng hướng. Khi nhận thấy các mảng trắng bất thường kèm cảm giác đau rát hay giảm vị giác, người bệnh nên chủ động đến các cơ sở y tế chuyên khoa răng hàm mặt để được thăm khám, chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ điều trị phù hợp, an toàn.