Nấm miệng bôi thuốc gì và những lưu ý cần biết khi chăm sóc

Nấm miệng bôi thuốc gì là gì?

Nấm miệng hay còn gọi là tưa miệng, là bệnh lý nhiễm nấm phổ biến xảy ra khi hệ vi sinh vật tự nhiên trong khoang miệng bị mất cân bằng, tạo điều kiện cho nấm Candida sinh sôi nhanh chóng. Thông thường, loại nấm men này vẫn tồn tại hòa bình trên niêm mạc miệng với số lượng nhỏ mà không gây hại. Tuy nhiên, khi hệ miễn dịch suy yếu, người bệnh dùng kháng sinh dài ngày, sử dụng thuốc xịt corticoid kéo dài hoặc vệ sinh răng miệng kém, nấm men sẽ bùng phát và hình thành các mảng trắng bở như váng sữa. Khi cạo nhẹ lớp màng trắng này, lớp niêm mạc bên dưới thường lộ ra màu đỏ rực, dễ chảy máu và đau xót khi tiếp xúc với thức ăn cay, mặn hoặc nóng. Bệnh có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ cho đến người cao tuổi đeo răng giả hoặc người mắc bệnh mạn tính.

Thuốc rơ miệng chứa hoạt chất nystatin

Nystatin là một trong những hoạt chất kháng nấm phổ biến nhất thường được chỉ định cho các tổn thương nấm Candida ở niêm mạc miệng. Hoạt chất này thường được bào chế dưới dạng bột pha hỗn dịch hoặc hỗn dịch rơ miệng tiện lợi cho việc tiếp xúc trực tiếp với bề mặt tổn thương.

Cơ chế của nystatin là liên kết với sterol ở màng tế bào nấm, làm thay đổi tính thấm khiến nấm men bị tiêu diệt. Hoạt chất này hầu như không hấp thu qua đường tiêu hóa nên tương đối an toàn khi sử dụng tại chỗ cho cả trẻ nhỏ và người trưởng thành. Khi sử dụng, người bệnh thường được hướng dẫn ngậm hỗn dịch trong miệng càng lâu càng tốt trước khi nuốt hoặc nhổ ra theo chỉ định của bác sĩ để thuốc phát huy tối đa hiệu quả tiếp xúc.

Gel bôi niêm mạc miệng chứa miconazole

Miconazole là hoạt chất kháng nấm thuộc nhóm imidazole có phổ tác dụng rộng, thường được bào chế dưới dạng gel bôi miệng chuyên dụng. Dạng gel này có ưu điểm là độ bám dính tốt vào niêm mạc nướu, má và vòm họng, giúp kéo dài thời gian tiếp xúc của thuốc với các mảng nấm men.

Hoạt chất miconazole ức chế quá trình tổng hợp ergosterol ở màng tế bào nấm, từ đó kìm hãm sự phát triển và loại bỏ vi nấm gây bệnh. Khi sử dụng gel miconazole, người bệnh lấy một lượng nhỏ thoa nhẹ nhàng lên vị trí tổn thương bằng tăm bông sạch hoặc ngón tay đã rửa sạch. Tuy nhiên, miconazole có thể tương tác với một số loại thuốc toàn thân như thuốc chống đông máu, do đó người bệnh cần thông báo đầy đủ các thuốc đang sử dụng cho bác sĩ trước khi dùng.

Các dạng viên ngậm và dung dịch hỗ trợ khác

Bên cạnh nystatin và miconazole, một số trường hợp nhiễm nấm miệng có thể được bác sĩ cân nhắc sử dụng viên ngậm clotrimazole. Viên ngậm này tan chậm trong miệng, giúp hoạt chất kháng nấm giải phóng từ từ và bao phủ toàn bộ niêm mạc miệng cũng như họng.

Trong y học cổ truyền và chăm sóc hỗ trợ, dung dịch rơ miệng chứa natri bicarbonat hoặc muối natri borat cũng thường được áp dụng nhằm kiềm hóa môi trường khoang miệng. Môi trường kiềm nhẹ giúp cản trở sự sinh sôi của nấm Candida, hỗ trợ làm sạch các mảng bám trắng bở trên bề mặt lưỡi và niêm mạc má. Dù vậy, các dung dịch này chủ yếu đóng vai trò hỗ trợ vệ sinh và không thể thay thế thuốc kháng nấm đặc hiệu trong những đợt nhiễm khuẩn tiến triển rõ rệt.

Cách sử dụng thuốc bôi nấm miệng đúng cách

Hiệu quả của việc bôi thuốc nấm miệng phụ thuộc rất lớn vào kỹ thuật thực hiện. Trước khi bôi thuốc, người bệnh cần súc miệng bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý ấm để loại bỏ bớt vụn thức ăn dư thừa, đồng thời rửa tay thật sạch bằng xà phòng sát khuẩn.

Dùng gạc y tế mềm hoặc tăm bông vô khuẩn lấy lượng thuốc vừa đủ theo chỉ định, sau đó chấm nhẹ nhàng và thoa đều lên bề mặt tổn thương. Tuyệt đối không chà xát mạnh tay vì có thể làm trầy xước niêm mạc, gây chảy máu và tạo điều kiện cho vi khuẩn bội nhiễm. Sau khi thoa thuốc, người bệnh nên giữ yên miệng, hạn chế nuốt nước bọt liên tục và không nên ăn hoặc uống nước trong ít nhất 30 phút để hoạt chất không bị rửa trôi.

Biện pháp chăm sóc hỗ trợ và ngăn nấm miệng tái phát

Bên cạnh việc dùng thuốc theo đơn, thói quen vệ sinh răng miệng hàng ngày đóng vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa nấm tái phát. Người bệnh nên sử dụng bàn chải lông mềm, thay bàn chải mới sau khi bắt đầu đợt điều trị nấm để tránh tái nhiễm nguồn nấm men cũ tích tụ trên sợi lông bàn chải.

Đối với những người sử dụng răng giả tháo lắp, hàm giả cần được tháo ra vệ sinh sạch sẽ và ngâm trong dung dịch sát khuẩn chuyên dụng mỗi đêm trước khi đi ngủ. Những người đang sử dụng thuốc xịt corticoid dạng hít để điều trị hen suyễn hoặc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cần đặc biệt lưu ý súc miệng kỹ bằng nước sạch và nhổ ra ngay sau mỗi lần xịt thuốc. Ngoài ra, việc duy trì chế độ ăn hạn chế đường ngọt, uống đủ nước và kiểm soát tốt các bệnh lý nền như đái tháo đường cũng giúp tăng cường sức đề kháng cho niêm mạc miệng.

Lưu ý an toàn

Thông tin về các hoạt chất kháng nấm chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông và không thay thế cho chẩn đoán hay đơn thuốc từ bác sĩ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng nấm hoặc dùng thuốc bôi ngoài da để bôi vào niêm mạc miệng vì có thể gây ngộ độc hoặc dị ứng nghiêm trọng. Nếu sau 5 đến 7 ngày dùng thuốc các tổn thương không thuyên giảm, xuất hiện cảm giác đau tăng dần, khó nuốt hoặc sốt, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa Tai Mũi Họng hoặc Răng Hàm Mặt để được thăm khám kịp thời.

Tóm tắt

Nấm miệng tuy là bệnh lý lành tính phổ biến nhưng đòi hỏi sự kiên trì và dùng đúng nhóm thuốc kháng nấm tại chỗ. Người bệnh không nên tự ý tìm kiếm thông tin nấm miệng bôi thuốc gì rồi mua thuốc về dùng mà cần nhận chẩn đoán chính xác từ bác sĩ chuyên khoa. Kết hợp điều trị đúng chỉ định với vệ sinh răng miệng cẩn thận sẽ giúp niêm mạc phục hồi vững chắc và hạn chế nguy cơ tái phát.