Nấm hương và nấm đông cô có phải cùng một loại không và giá trị dinh dưỡng
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người nội trợ thường băn khoăn liệu nấm hương và nấm đông cô có phải là hai loại nấm hoàn toàn khác nhau hay chỉ là cách gọi khác nhau của cùng một thực phẩm. Sự nhầm lẫn này khá phổ biến vì trên bao bì sản phẩm, các nhà sản xuất đôi khi sử dụng tên gọi nấm hương cho loại tươi và nấm đông cô cho loại sấy khô.
Thực tế sinh học cho thấy nấm hương và nấm đông cô chính là một loài nấm duy nhất. Việc hiểu rõ bản chất, cách gọi theo vùng miền và giá trị dinh dưỡng của loại nấm này sẽ giúp bạn dễ dàng chọn lựa nguyên liệu phù hợp cho bữa ăn hàng ngày của gia đình.
Nấm hương và nấm đông cô là gì?
Nấm hương hay nấm đông cô là một trong những loại nấm ăn phổ biến nhất trên thế giới, đặc biệt là trong nền ẩm thực các nước châu Á như Việt Nam, Nhật Bản và Trung Quốc. Trong phân loại học, loài nấm này mang tên khoa học Lentinula edodes. Mũ nấm có hình chiếc ô màu nâu sẫm, đường kính dao động từ 4 đến 10 cm, mặt dưới có các phiến nấm mỏng màu trắng ngà. Điểm đặc trưng lớn nhất của nấm là hương thơm nồng nàn tự nhiên khi tiếp xúc với nhiệt độ cao cùng vị ngọt umami đậm đà. Nấm có thể được trồng trên các thân gỗ mục hoặc trên các bịch phôi mùn cưa đã qua xử lý khử trùng. Tùy thuộc vào điều kiện nhiệt độ, độ ẩm và thời điểm thu hoạch, hình thái bề mặt mũ nấm có thể có vân nứt hoặc nhẵn mịn.
Bản chất sinh học và nguồn gốc tên gọi của nấm hương và nấm đông cô
Trong giới thực vật và vi sinh học, cả nấm hương và nấm đông cô đều thuộc cùng một loài có danh pháp khoa học là Lentinula edodes, trong tiếng Anh thường gọi là shiitake mushroom. Tên gọi nấm hương được dùng rất phổ biến ở các tỉnh phía Bắc Việt Nam nhờ mùi hương thơm ngát tự nhiên rất đặc trưng khi được nấu chín. Trong khi đó, tên gọi nấm đông cô bắt nguồn từ cách phát âm chữ Hán, chỉ loại nấm sinh trưởng và được thu hái vào mùa đông giá lạnh. Ở khu vực phía Nam hoặc trong các tiệm đông y, thực phẩm này thường được gọi là nấm đông cô. Do đó, người tiêu dùng không cần băn khoăn về việc hai loại nấm này có phải là hai giống nấm khác biệt hay không, bởi chúng chỉ là các tên gọi khác nhau của một loài nấm duy nhất.
Đặc điểm phân biệt giữa nấm tươi và nấm khô trong đời sống
Trên thị trường hiện nay, người tiêu dùng thường bắt gặp sản phẩm ở hai dạng là nấm tươi và nấm khô. Nấm tươi thường được gọi là nấm hương tươi, có mũ nấm mềm mại, mọng nước, vị ngọt thanh tự nhiên và thích hợp cho các món xào, lẩu hoặc nấu canh thanh đạm. Trong khi đó, nấm khô thường được dán nhãn là nấm đông cô khô hoặc nấm hương khô. Quá trình sấy hoặc phơi nắng không chỉ giúp bảo quản nấm được lâu dài mà còn làm biến đổi một số hợp chất thơm, tạo ra hương vị đậm đà và sâu lắng hơn nhiều so với nấm tươi. Dưới tác động của ánh sáng mặt trời tự nhiên, tiền vitamin D trong nấm phơi khô còn có thể chuyển hóa thành vitamin D2, mang lại giá trị dinh dưỡng đặc thù cho người sử dụng.
Giá trị dinh dưỡng nổi bật và lợi ích đối với sức khỏe
Nấm hương và nấm đông cô được xếp vào nhóm thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao nhờ chứa nhiều protein thực vật, chất xơ hòa tan cùng các vitamin nhóm B như B2, B3, B5 và các khoáng chất vi lượng như selen, kẽm, đồng. Đặc biệt, loài nấm này chứa polysaccharide beta-glucan và lentinan, những hợp chất đã được nhiều tài liệu sinh hóa ghi nhận về khả năng hỗ trợ điều hòa hệ thống miễn dịch tự nhiên của cơ thể. Ngoài ra, hàm lượng chất xơ dồi dào trong nấm còn hỗ trợ quá trình tiêu hóa diễn ra thuận lợi, góp phần kiểm soát lipid máu và duy trì cảm giác no lâu, rất thích hợp cho những người đang áp dụng chế độ ăn thanh đạm hoặc kiểm soát cân nặng.
Những trường hợp cần lưu ý khi sử dụng nấm đông cô
Mặc dù là thực phẩm bổ dưỡng, nấm hương và nấm đông cô không hoàn toàn phù hợp với tất cả mọi người trong mọi hoàn cảnh. Trong nấm có chứa một lượng purin nhất định, chất này khi vào cơ thể sẽ chuyển hóa thành acid uric, do đó người đang mắc bệnh gout hoặc có tăng acid uric máu cần kiểm soát lượng ăn ở mức vừa phải để tránh làm bùng phát cơn đau khớp. Những người có cơ địa dễ dị ứng hoặc mắc các bệnh tự miễn cũng nên thận trọng, vì việc kích thích miễn dịch quá mức đôi khi không có lợi. Ngoài ra, người có hệ tiêu hóa yếu, hay bị đầy hơi, lạnh bụng nên nấu nấm chín kỹ cùng gừng hoặc tiêu để giảm tính hàn và giúp dạ dày dễ tiêu hóa hơn.
Lưu ý an toàn
Không nên ăn nấm hương sống hoặc chưa được nấu chín hoàn toàn vì có thể gây viêm da do nấm hương, một dạng phát ban nổi vệt ngứa ngáy do phản ứng với chất lentinan. Cần loại bỏ những cây nấm đã bị mốc, đổi màu lạ hoặc có mùi chua khó chịu. Người có tiền sử sỏi thận acid uric hoặc đang điều trị bệnh lý đặc biệt nên tham khảo ý kiến chuyên gia dinh dưỡng về khẩu phần ăn phù hợp.
Tóm tắt
Nấm hương và nấm đông cô thực chất chỉ là những tên gọi khác nhau của cùng một loài nấm ăn quen thuộc. Bổ sung loại thực phẩm này đúng cách giúp bữa ăn thêm phong phú và cung cấp nhiều dưỡng chất có lợi cho sức khỏe. Khi gặp bất kỳ phản ứng bất thường nào sau khi ăn, người tiêu dùng nên chủ động đến cơ sở y tế để được thăm khám và xử trí kịp thời.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Nấm đông cô hoa có khác biệt gì so với nấm hương thông thường không?
Nấm đông cô hoa hay hoa cô là những cây nấm thu hoạch vào mùa đông lạnh, làm mũ nấm nứt ra tạo hoa văn đẹp mắt và thịt nấm dày hơn. Về bản chất sinh học, loại nấm này vẫn cùng một loài với nấm hương thông thường.
Người mắc bệnh gout có nên ăn nấm hương và nấm đông cô không?
Người có bệnh gout hoặc nồng độ acid uric máu cao nên hạn chế ăn nhiều nấm hương. Nấm chứa hàm lượng purin đáng kể, khi chuyển hóa có thể làm tăng acid uric và kích hoạt đợt viêm khớp cấp tính.
Có nên ăn nấm đông cô còn sống hoặc tái không?
Không nên ăn nấm hương sống hoặc nấu chưa chín kỹ. Nấm chưa chín có thể chứa bào tử gây rối loạn tiêu hóa và hợp chất lentinan chưa phân hủy hoàn toàn có nguy cơ gây viêm da tiếp xúc dạng vệt roi.
Cách sơ chế nấm đông cô khô đúng cách để không bị đắng là gì?
Bạn nên ngâm nấm trong nước ấm khoảng 30 đến 45 phút cho nấm nở mềm đều. Sau đó rửa sạch lại dưới vòi nước chảy để loại bỏ bụi bẩn, cát sạn bám ở kẽ cuống nấm trước khi chế biến món ăn.
Có thể ăn nấm hương hàng ngày với lượng bao nhiêu là phù hợp?
Người khỏe mạnh có thể dùng nấm hương đều đặn 2 đến 3 bữa mỗi tuần như một phần của khẩu phần ăn cân đối. Không nên lạm dụng ăn quá nhiều nấm trong một bữa để tránh đầy bụng khó tiêu.
