Nấm họng có nguy hiểm không và khi nào cần khám bác sĩ

Nấm họng có nguy hiểm không là gì?

Nấm họng là tình trạng viêm nhiễm niêm mạc vùng hầu họng do sự phát triển quá mức của vi nấm, phổ biến nhất là chi nấm Candida. Bình thường, vi nấm này tồn tại hòa bình cùng các vi sinh vật khác trên bề mặt niêm mạc miệng mà không gây ra bất kỳ triệu chứng bất thường nào.

Tuy nhiên, khi gặp điều kiện thuận lợi như sức đề kháng suy giảm, niêm mạc họng bị tổn thương hoặc môi trường vi sinh tự nhiên bị đảo lộn, vi nấm sẽ chuyển từ dạng hoại sinh vô hại sang dạng gây bệnh. Bệnh đặc trưng bởi sự xuất hiện của các mảng giả mạc màu trắng hoặc vàng nhạt bám chặt vào bề mặt niêm mạc vòm họng, lưỡi, amidan và thành sau họng.

Nấm họng có thể gặp ở mọi lứa tuổi, từ trẻ nhỏ, người trưởng thành đến người cao tuổi. Dù là một bệnh lý nhiễm trùng bề mặt thường gặp, nấm họng đòi hỏi phải được đánh giá y khoa thận trọng để xác định chính xác yếu tố nguy cơ tiềm ẩn đằng sau sự mất cân bằng này.

Bản chất nấm họng và các yếu tố thuận lợi bùng phát nấm

Nấm họng phần lớn do vi nấm Candida albicans gây ra, vốn là loại vi sinh vật hoại sinh thường trú sẵn trong khoang miệng. Ở người có sức đề kháng bình thường, hệ miễn dịch cùng thảm vi khuẩn có lợi sẽ kìm hãm không cho nấm phát triển quá mức.

Khi thế cân bằng này bị phá vỡ, sợi nấm sinh sôi nhanh chóng bám vào niêm mạc vòm họng, màn hầu và amidan tạo thành các mảng trắng đục hoặc vàng nhạt. Người bệnh thường cảm thấy đau rát họng âm ỉ, vướng nghẹn khi nuốt nước bọt hoặc thức ăn, khô họng, khàn tiếng nhẹ và đôi khi mất vị giác tạm thời.

Các yếu tố thuận lợi hàng đầu thúc đẩy nấm bùng phát bao gồm việc sử dụng kháng sinh phổ rộng kéo dài làm mất cân bằng vi sinh, sử dụng thuốc xịt corticoid điều trị hen suyễn nhưng không súc miệng sau khi xịt, tình trạng khô miệng, thói quen hút thuốc lá và đeo răng giả không vệ sinh sạch sẽ.

Mức độ nguy hiểm của nấm họng phụ thuộc vào tình trạng miễn dịch

Để trả lời câu hỏi nấm họng có nguy hiểm không, bác sĩ thường phân định rõ ràng giữa người có miễn dịch bình thường và người có cơ địa suy giảm miễn dịch. Đối với người khỏe mạnh thông thường, nấm họng không phải là bệnh lý đe dọa tính mạng và hoàn toàn có thể kiểm soát tốt bằng phác đồ y khoa thích hợp.

Tuy nhiên, bệnh sẽ trở nên thực sự đáng lo ngại nếu xảy ra ở người cao tuổi suy kiệt, bệnh nhân đái tháo đường kiểm soát đường huyết kém, người nhiễm HIV hoặc bệnh nhân ung thư đang hóa trị, xạ trị. Ở nhóm đối tượng này, nấm họng không được kiểm soát có thể nhanh chóng phát triển lan xuống hạ họng, thanh quản, thực quản và đường thở.

Nhiễm nấm thực quản làm người bệnh đau rát dữ dội sau xương ức, nuốt nghẹn nghiêm trọng dẫn đến bỏ ăn, sụt cân và suy kiệt. Nguy hiểm hơn, vi nấm có thể xâm nhập trực tiếp vào hệ tuần hoàn gây nhiễm nấm huyết, một tình trạng nhiễm trùng toàn thân cực kỳ nặng với nguy cơ tổn thương đa cơ quan.

Nguyên tắc chẩn đoán và hướng xử trí y khoa chuẩn xác

Khi có biểu hiện nghi ngờ nấm họng, việc thăm khám tại chuyên khoa Tai Mũi Họng là bước quan trọng nhất nhằm xác định chính xác tổn thương và phân biệt với các bệnh lý khác như viêm họng hạt, viêm amidan hốc mủ hoặc bạch hầu. Bác sĩ có thể tiến hành nội soi tai mũi họng, lấy mẫu quệt niêm mạc để soi tươi dưới kính hiển vi hoặc nuôi cấy định danh vi nấm.

Nguyên tắc xử trí y khoa chính là sử dụng thuốc kháng nấm theo đúng chỉ định, có thể là dạng viên ngậm, dung dịch rơ họng tại chỗ hoặc thuốc kháng nấm đường uống toàn thân đối với các ca nặng. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng nấm hoặc dùng lại đơn thuốc cũ, vì việc dùng sai hoạt chất hoặc không đủ thời gian dễ dẫn đến tình trạng kháng thuốc nguy hiểm.

Bên cạnh việc dùng thuốc, xử lý triệt để nguyên nhân gốc rễ đóng vai trò then chốt. Bệnh nhân hen suyễn cần súc sạch họng bằng nước ấm ngay sau mỗi lần hít thuốc xịt chứa corticoid; người mắc bệnh mạn tính cần phối hợp với bác sĩ chuyên khoa để kiểm soát ổn định lượng đường huyết hoặc bệnh lý nền.

Chế độ chăm sóc vệ sinh vòm họng và phòng ngừa tái phát

Bên cạnh việc tuân thủ chỉ định điều trị của bác sĩ, chế độ chăm sóc và vệ sinh khoang miệng hằng ngày đóng vai trò quyết định trong việc ngăn ngừa nấm họng tái phát. Người bệnh cần duy trì thói quen đánh răng ít nhất hai lần mỗi ngày bằng bàn chải lông mềm và thay bàn chải mới ngay sau khi điều trị khỏi nấm để tránh tái nhiễm vi nấm cũ còn sót lại.

Nên súc miệng họng thường xuyên bằng nước muối sinh lý ấm để làm dịu niêm mạc và loại bỏ vụn thức ăn thừa. Nếu có sử dụng hàm răng giả tháo lắp, cần tháo ra ngâm rửa bằng dung dịch sát khuẩn chuyên dụng mỗi đêm trước khi đi ngủ và tái khám nha khoa định kỳ để chỉnh sửa nếu hàm bị lỏng gây cọ xát niêm mạc.

Về chế độ ăn uống, cần tăng cường bổ sung rau xanh, hoa quả tươi giàu vitamin C để nâng cao sức đề kháng tự nhiên, uống đủ nước mỗi ngày để giữ ẩm cho niêm mạc miệng và cổ họng. Đồng thời, hạn chế tiêu thụ đồ ngọt nhiều đường, thức ăn cay nóng nhiều dầu mỡ và từ bỏ hoàn toàn thuốc lá cũng như đồ uống có cồn.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Tuyệt đối không tự ý dùng tay cạo mạnh các mảng trắng trong họng vì có thể gây loét, chảy máu và bội nhiễm vi khuẩn. Không tự mua thuốc kháng nấm hoặc tự ngưng thuốc khi triệu chứng vừa thuyên giảm. Khi có biểu hiện khó thở, sốt cao, không thể nuốt hoặc đau tức ngực dữ dội, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Nấm họng phần lớn có thể kiểm soát hiệu quả nếu được phát hiện sớm và can thiệp đúng nguyên nhân dưới sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng. Người bệnh không nên chủ quan nhưng cũng không cần quá hoang mang. Việc tuân thủ phác đồ y khoa, giữ gìn vệ sinh răng miệng và nâng cao thể trạng là chìa khóa then chốt để bảo vệ vòm họng khỏe mạnh lâu dài.