Mùi xăng có độc không và cách sơ cứu khi bị ngộ độc xăng

Ngộ độc xăng là gì?

Xăng là một hợp chất hữu cơ dễ bay hơi, được điều chế từ dầu mỏ và bao gồm hàng trăm phân tử hydrocarbon khác nhau cùng các chất phụ gia chống kích nổ. Do đặc tính bốc hơi nhanh ngay ở nhiệt độ thường, các phân tử khí xăng dễ dàng phát tán trong không khí và xâm nhập vào cơ thể con người qua đường hô hấp, đường tiêu hóa hoặc hấp thu qua da.

Độc tính của xăng chủ yếu đến từ các hydrocarbon no và hydrocarbon thơm như benzen, toluen và xylen. Những chất này có khả năng hòa tan mạnh trong mỡ, do đó đặc biệt ưa thích các mô giàu lipid như não bộ, màng tế bào thần kinh và gan. Khi lượng hơi xăng trong không khí vượt quá ngưỡng an toàn, cơ thể sẽ xuất hiện phản ứng nhiễm độc từ kích ứng niêm mạc mắt, mũi, họng cho tới ức chế dẫn truyền thần kinh trung ương và hoại tử mô phổi nếu hít phải trực tiếp chất lỏng.

Tác động của hơi xăng đối với đường hô hấp và hệ thần kinh

Xăng là hỗn hợp gồm nhiều hợp chất hydrocarbon bay hơi có nguồn gốc từ dầu mỏ, chứa các thành phần độc hại như benzen, toluen, xylen và các phụ gia hữu cơ khác. Khi hít phải mùi xăng ở nồng độ cao hoặc trong phòng kín, các chất này nhanh chóng hấp thu qua phế nang vào máu rồi đi thẳng lên não bộ.

Ở mức độ tiếp xúc nhẹ hoặc thoáng qua, người ngửi mùi xăng có thể cảm thấy chóng mặt, đau đầu, buồn nôn, cay mắt hoặc rát họng. Nếu tiếp xúc kéo dài, nồng độ khí tích tụ lớn có thể gây ức chế thần kinh trung ương nghiêm trọng, dẫn đến lú lẫn, mất phối hợp vận động, co giật, hôn mê và ức chế trung tâm hô hấp. Hít phải xăng trong thời gian dài còn làm tăng nguy cơ tổn thương tủy xương và suy giảm chức năng gan thận.

Dấu hiệu nhận biết người bị ngộ độc hoặc nhiễm độc xăng

Biểu hiện ngộ độc xăng phụ thuộc vào con đường phơi nhiễm bao gồm hít phải khí, nuốt nhầm chất lỏng hoặc tiếp xúc qua da diện rộng. Khi hít phải hơi xăng nồng độ đặc, người bệnh thường ho sặc sụa, khó thở, cảm giác tức ngực, thở nhanh nông, đau đầu dữ dội, hoa mắt, nhìn mờ và đi đứng lảo đảo giống như say rượu.

Trong trường hợp uống nhầm xăng, biểu hiện đầu tiên là cảm giác nóng rát dữ dội từ khoang miệng, thực quản xuống vùng thượng vị, kèm theo buồn nôn, nôn mửa và hơi thở nồng nặc mùi xăng. Dấu hiệu nguy hiểm nhất là ho sặc rũ rượi, tím tái quanh môi và đầu chi, báo hiệu hóa chất đã tràn vào khí phế quản. Với tiếp xúc qua da, xăng có thể làm tan lớp mỡ bảo vệ biểu bì, gây đỏ rát, phồng rộp hoặc viêm da tiếp xúc kích ứng.

Các bước sơ cứu ban đầu khi hít phải hơi xăng hoặc dính xăng ngoài da

Khi phát hiện người bị nhiễm độc khí xăng, người hỗ trợ cần nhanh chóng đưa nạn nhân ra khỏi khu vực ô nhiễm tới nơi thoáng khí, nới lỏng cổ áo, thắt lưng để đường thở được thông thoáng. Nếu nạn nhân còn tỉnh táo, hãy trấn an tinh thần và hướng dẫn hít thở đều không khí trong lành, súc miệng sạch bằng nước ấm nếu có tiếp xúc khoang miệng.

Trường hợp xăng dính vào quần áo hoặc da, cần nhanh chóng cởi bỏ trang phục dính hóa chất và rửa sạch vùng da tiếp xúc dưới vòi nước chảy liên tục trong mười lăm đến hai mươi phút bằng xà phòng dịu nhẹ. Nếu xăng bắn vào mắt, phải rửa mắt ngay dưới dòng nước muối sinh lý hoặc nước sạch chảy nhẹ từ khóe mắt ra ngoài. Trong mọi trường hợp có biểu hiện nặng hoặc uống nhầm xăng, cần gọi ngay xe cấp cứu hoặc chuyển người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh khi xử trí ngộ độc xăng

Sai lầm phổ biến và nguy hiểm nhất khi xử trí nuốt nhầm xăng là tìm mọi cách móc họng gây nôn hoặc cho uống nước muối để nôn ra. Do xăng có tỷ trọng nhẹ và độ nhớt thấp, quá trình nôn rất dễ đưa các giọt hóa chất lọt vào thanh quản và khí quản, dẫn đến viêm phổi hóa chất cấp tính, xẹp phổi và suy hô hấp tiến triển rất khó điều trị.

Bên cạnh đó, việc tự ý cho nạn nhân uống than hoạt tính, nước chanh hoặc sữa tươi mà không có chỉ định y khoa cũng không mang lại hiệu quả giải độc, thậm chí làm chậm trễ thời gian cấp cứu. Một sai lầm khác là dùng miệng trực tiếp hút xăng từ bình chứa sang can đựng trong sinh hoạt hằng ngày; đây là nguyên nhân hàng đầu gây sặc xăng trực tiếp vào phổi ở người lớn. Tuyệt đối không để nạn nhân nằm ở nơi kín gió sau khi đã tách khỏi vùng khí độc.

Biện pháp phòng ngừa phơi nhiễm và ngộ độc xăng trong sinh hoạt

Để hạn chế nguy cơ ngộ độc xăng trong đời sống thường ngày, tuyệt đối không chứa xăng dầu trong các chai lọ nước uống như chai nước ngọt, trà xanh hay nước suối nhằm tránh việc trẻ em và người lớn uống nhầm. Các dụng cụ, bình chứa nhiên liệu phải có nắp đậy kín chuyên dụng, ghi nhãn cảnh báo rõ ràng và cất giữ ở nơi thông thoáng, xa tầm tay trẻ nhỏ.

Khi sửa chữa xe máy, máy phát điện hoặc sử dụng các thiết bị chạy bằng xăng, nên thực hiện ở không gian mở ngoài trời hoặc khu vực có hệ thống thông gió tốt. Người làm nghề thường xuyên tiếp xúc với dung môi dầu mỏ cần trang bị mặt nạ phòng độc có phin lọc hữu cơ thích hợp, găng tay chống hóa chất và khám sức khỏe định kỳ để theo dõi nồng độ phơi nhiễm nghề nghiệp. Khi nạp nhiên liệu, nên đứng đầu hướng gió và tránh cúi sát miệng bình xăng.

Lưu ý an toàn

Các thông tin hướng dẫn sơ cứu ngộ độc xăng chỉ mang tính chất hỗ trợ xử trí ban đầu tại hiện trường, không thể thay thế việc thăm khám và điều trị y khoa chuyên sâu. Khi phát hiện người bị ngộ độc xăng có biểu hiện li bì, co giật, khó thở, thở rít hoặc đã uống nhầm xăng, người nhà cần nhanh chóng đưa nạn nhân đến khoa cấp cứu hoặc trung tâm chống độc của bệnh viện gần nhất để được theo dõi khí máu động mạch, chụp X-quang phổi và can thiệp hỗ trợ thở kịp thời.

Tóm tắt

Ngộ độc hơi xăng hoặc nuốt nhầm xăng là tình huống tai nạn sinh hoạt và lao động tương đối thường gặp. Việc hiểu rõ tác hại của các hợp chất hydrocarbon thơm trong xăng giúp mỗi người chủ động hơn trong phòng ngừa. Khi xảy ra sự cố, giữ bình tĩnh, tách nạn nhân khỏi vùng khí độc và đưa đến cơ sở y tế cấp cứu kịp thời là nguyên tắc quan trọng nhất nhằm bảo vệ tính mạng và chức năng cơ quan.