Mùi nhựa composite có độc không và ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe?

Mùi nhựa composite có độc không?

Nhựa composite là một loại vật liệu tổng hợp được tạo thành từ ít nhất hai thành phần có tính chất lý hóa khác nhau, gồm pha nền là chất kết dính polymer nhiệt rắn như polyester, vinyl ester hoặc epoxy và pha gia cường là các loại sợi như sợi thủy tinh, sợi carbon hay hạt độn khoáng. Sự kết hợp này mang lại cho composite những đặc tính ưu việt mà từng thành phần riêng lẻ không có được, bao gồm độ bền cơ học cao, khả năng chống chịu thời tiết, kháng hóa chất ăn mòn và tỷ trọng nhẹ.

Mùi khó chịu thường chỉ xuất hiện đậm đặc trong quá trình gia công, khi các monome dung môi chưa tham gia hết vào phản ứng polymer hóa và thoát ra ngoài không khí. Khi phản ứng đóng rắn đã kết thúc hoàn toàn, sản phẩm trở nên ổn định, không còn mùi phát tán và đảm bảo an toàn cho mục đích sử dụng thông thường.

Nguồn gốc tạo nên mùi khó chịu của nhựa composite

Mùi nồng gắt đặc trưng phát sinh khi làm việc với nhựa composite bắt nguồn từ các hợp chất hữu cơ dễ bay hơi tham gia vào phản ứng hóa học. Trong thành phần nhựa nhiệt rắn chưa lưu hóa, nhà sản xuất thường sử dụng dung môi monome như styren đóng vai trò chất pha loãng phản ứng, cùng với các chất xúc tác như peroxide hữu cơ để tạo liên kết ngang giữa các chuỗi polyme.

Quá trình pha trộn, quét phủ sợi thủy tinh hoặc đóng rắn nhựa tỏa ra nhiệt lượng đáng kể, thúc đẩy sự bốc hơi nhanh chóng của các phân tử styren tự do vào không khí xung quanh. Ở nhiệt độ phòng bình thường, ngưỡng khứu giác của con người đã có thể cảm nhận mùi hăng cay của dung môi này ngay cả ở nồng độ tương đối thấp. Do đó, mùi khó chịu này thực chất là dấu hiệu cho thấy hơi dung môi hữu cơ đang hiện diện trong môi trường làm việc.

Tác động của mùi nhựa composite đối với sức khỏe hô hấp

Hít phải hơi dung môi từ nhựa composite ở nồng độ cao trong không gian kín có thể tác động trực tiếp lên hệ hô hấp và hệ thần kinh trung ương. Biểu hiện cấp tính thường gặp bao gồm cảm giác cay mắt, chảy nước mắt, rát cổ họng, ho khan, tức ngực và kích ứng niêm mạc mũi. Nếu nồng độ hơi bốc lên quá đậm đặc, người hít phải có thể bị chóng mặt, buồn nôn, đau đầu, mệt mỏi và suy giảm khả năng tập trung tạm thời.

Đối với người lao động tiếp xúc nghề nghiệp thường xuyên mà không có biện pháp che chắn, hơi hóa chất tích tụ kéo dài có thể làm tăng nguy cơ viêm phế quản mạn tính hoặc kích hoạt các cơn co thắt phế quản ở người có sẵn bệnh hen phế quản. Việc tiếp xúc qua da với nhựa lỏng chưa lưu hóa cũng có thể gây viêm da tiếp xúc dị ứng, ngứa ngáy và bong tróc bề mặt da.

Phân biệt nguy cơ giữa quá trình gia công và sản phẩm thành phẩm

Mức độ nguy cơ phụ thuộc rất lớn vào trạng thái của vật liệu và thời gian tiếp xúc thực tế. Trong giai đoạn sản xuất công nghiệp, thợ gia công phải đối mặt với rủi ro cao nhất do làm việc trực tiếp với hóa chất lỏng, quá trình đổ khuôn và mài giũa bụi sợi thủy tinh phát tán vào không khí nếu thiếu hệ thống hút khí cục bộ.

Trái lại, đối với người tiêu dùng sử dụng thành phẩm như bồn chứa nước, thuyền bè, ống dẫn hoặc tấm ốp tường, vật liệu composite đã hoàn tất chu trình polymer hóa và đóng rắn triệt để. Cấu trúc polymer lúc này đã đạt độ bền vững, các liên kết hóa học khóa chặt các monome, khiến sản phẩm trơ về mặt sinh học và vật lý. Vì vậy, các vật dụng gia dụng làm từ composite không còn giải phóng mùi độc hại và không gây ảnh hưởng xấu tới người sử dụng.

Ứng dụng phổ biến của nhựa composite trong đời sống và y học

Nhờ độ bền cơ học cao, trọng lượng nhẹ, khả năng chịu tải và chống ăn mòn hóa chất vượt trội, vật liệu composite được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực công nghiệp và dân dụng hiện đại. Trong ngành giao thông và hàng hải, composite được sử dụng để chế tạo thân vỏ tàu thuyền, cano, linh kiện ô tô và vỏ máy bay, giúp tiết kiệm nhiên liệu nhưng vẫn duy trì độ cứng vững chắc.

Trong đời sống thường nhật, vật liệu này được dùng làm bồn xử lý nước thải tự hoại, bể chứa hóa chất, ống dẫn chịu áp lực, đồ nội thất ngoài trời và thiết bị thể thao. Đặc biệt, trong y học nha khoa, composite hạt mịn và lai nano là vật liệu phục hình thẩm mỹ hàng đầu dùng để hàn trám răng sâu, đắp mặt dán sứ veneer và dựng cùi răng. Vật liệu composite nha khoa được kiểm định tương thích sinh học nghiêm ngặt, hoàn toàn an toàn sau khi trùng hợp dưới ánh sáng quang trùng hợp.

Biện pháp bảo vệ đường hô hấp khi tiếp xúc với nhựa composite

Để hạn chế tối đa nguy cơ phơi nhiễm hơi dung môi và bụi sợi trong quá trình gia công, người lao động cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc an toàn vệ sinh lao động. Khu vực thi công cần được bố trí hệ thống thông gió đối lưu hoặc quạt hút khí cục bộ nhằm làm loãng nồng độ hơi dung môi trong không khí, không thực hiện gia công trong phòng kín không có cửa thông gió.

Người trực tiếp thao tác bắt buộc phải sử dụng mặt nạ phòng độc trang bị phin lọc hơi hữu cơ kết hợp màng lọc bụi, găng tay cao su chống hóa chất và kính bảo hộ kín mắt. Sau khi kết thúc ca làm việc, cần thu gom phế phẩm hóa chất đúng quy định, thay trang phục bảo hộ và tắm rửa sạch sẽ để tránh mang dư lượng hóa chất về không gian sinh hoạt gia đình.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết nhằm mục đích cung cấp kiến thức phòng hộ sức khỏe và nhận biết nguy cơ môi trường, không thay thế cho các hướng dẫn an toàn hóa chất chuyên biệt của từng nhà sản xuất hay quy chuẩn y tế lao động. Khi xuất hiện các dấu hiệu ngộ độc cấp tính như khó thở dữ dội, co thắt ngực, chóng mặt kéo dài hoặc ngất xỉu do hít phải hơi hóa chất, người bệnh cần nhanh chóng rời khỏi khu vực ô nhiễm và đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Mùi nồng khó chịu khi gia công nhựa composite tiềm ẩn nguy cơ gây kích ứng niêm mạc mắt, mũi và cơ quan hô hấp nếu hít phải nồng độ cao trong phòng kín. Tuy nhiên, các sản phẩm composite đã qua lưu hóa hoàn toàn và vật liệu composite nha khoa đều an toàn cho sinh hoạt thường ngày. Việc chủ động thông gió, mang trang bị bảo hộ và đi khám khi xuất hiện triệu chứng bất thường là giải pháp bảo vệ sức khỏe lâu dài.