Móm hàm dưới: Nguyên nhân và phương pháp khắc phục

Móm hàm dưới là gì?

Móm hàm dưới phản ánh sự mất cân đối tương quan giữa xương hàm trên và xương hàm dưới theo chiều trước sau. Trong khớp cắn chuẩn sinh lý, nhóm răng cửa hàm trên sẽ phủ ngoài nhóm răng cửa hàm dưới khoảng một đến hai milimét. Ngược lại, khi xảy ra tình trạng cắn ngược, răng hàm dưới lại đưa hẳn ra phía trước, khiến cằm nhô dài và tầng mặt dưới mất cân đối.

Tùy theo cấu trúc mô chịu ảnh hưởng, y học phân loại tình trạng này thành móm do răng, móm do xương hoặc thể kết hợp phức tạp. Dạng móm do răng xuất hiện khi các răng mọc nghiêng góc không đúng trục trong khi xương hàm phát triển bình thường. Dạng móm do xương hình thành do kích thước hoặc vị trí của xương hàm trên quá nhỏ, xương hàm dưới phát triển quá mức, hoặc cả hai hàm cùng biến dạng tương quan. Việc chẩn đoán phân biệt chính xác đòi hỏi phim chụp X-quang sọ nghiêng và đo đạc các chỉ số sọ mặt chuyên biệt.

Căn nguyên hình thành tình trạng móm hàm dưới

Sai lệch khớp cắn ngược phát sinh chủ yếu do ba nhóm yếu tố: bất thường hướng mọc răng, biến dạng xương sọ mặt hoặc phối hợp cả hai. Thể móm do răng xuất hiện khi răng cửa hàm trên cụp vào trong vòm miệng hoặc răng cửa hàm dưới nghiêng ra ngoài quá mức, dù hai xương hàm vẫn ở kích thước bình thường. Thể móm do xương thường liên quan đến yếu tố di truyền, biểu hiện qua tình trạng xương hàm dưới phát triển quá mức, xương hàm trên kém phát triển hoặc đồng thời cả hai xương đều lệch vị trí.

Ngoài ra, các thói quen vận động cơ miệng kéo dài ở trẻ nhỏ như mút ngón tay, đẩy lưỡi, cắn môi trên hoặc thở bằng miệng tạo lực đẩy bất thường khiến cung răng biến dạng. Việc mất răng sữa sớm nhưng không đặt khí cụ giữ khoảng cũng tạo điều kiện cho mầm răng vĩnh viễn trồi lệch, dẫn đến sai khớp cắn khi lớn lên.

Tác động của khớp cắn ngược đối với chức năng nhai và khớp thái dương hàm

Khớp cắn ngược kéo dài làm xáo trộn cấu trúc tầng mặt dưới, tạo góc nghiêng lõm dạng mặt gãy. Khi các răng cửa không tiếp xúc đúng vị trí giải phẫu, lực xé thức ăn suy giảm buộc người bệnh phải nhai nghiền chủ yếu bằng nhóm răng hàm. Áp lực cơ học lệch tâm này truyền liên tục lên đĩa đệm và lồi cầu xương hàm dưới, gây mỏi cơ cắn, căng cứng quai hàm và phát sinh tiếng kêu lục cục khi há miệng.

Bên cạnh chức năng ăn nhai, móm hàm dưới còn khiến luồng hơi thoát sai hướng, gây khó phát âm chuẩn xác các âm gió. Tình trạng răng chen chúc, nghiêng lệch cũng tạo nhiều góc chết khó làm sạch, khiến mảng bám tích tụ nhanh, làm tăng nguy cơ sâu cổ răng, viêm nha chu và tụt nướu tại các vị trí răng chịu lực quá tải.

Giải pháp chỉnh nha đưa cung răng về khớp cắn chuẩn

Với các ca móm do răng ở mức độ nhẹ đến trung bình, chỉnh nha giúp đưa trục răng về vị trí chuẩn mà không cần can thiệp dao kéo. Bác sĩ sử dụng khí cụ gắn chặt như mắc cài kim loại, mắc cài sứ hoặc máng trong suốt để tác động lực sinh lý liên tục, giúp dịch chuyển chân răng và thân răng có kiểm soát. Nhóm răng cửa hàm trên được nới rộng ra phía trước, đồng thời nhóm răng cửa hàm dưới được kéo lùi vào trong.

Thời gian niềng răng kéo dài từ 12 đến 36 tháng tùy mức độ sai lệch khớp cắn và cấu trúc xương của từng người. Trong quá trình điều trị, bệnh nhân cần thăm khám định kỳ để kiểm tra lực kéo, thay thun hoặc dây cung. Việc sử dụng bàn chải kẽ, chỉ nha khoa và máy tăm nước giúp làm sạch quanh mắc cài, tránh tình trạng viêm lợi phì đại và đốm trắng mất khoáng trên men răng.

Can thiệp phẫu thuật chỉnh hình cho trường hợp móm do xương

Trường hợp móm do xương ở người trưởng thành không thể giải quyết triệt để bằng phương pháp niềng răng đơn thuần do khung xương đã ngừng phát triển. Khi đó, phẫu thuật chỉnh hình xương hàm giúp tái lập tương quan hai hàm và cải thiện đường nét thẩm mỹ khuôn mặt. Phẫu thuật viên rạch niêm mạc bên trong khoang miệng để cắt xương hàm dưới đẩy lùi về sau, hoặc kết hợp tịnh tiến xương hàm trên ra trước rồi cố định bằng nẹp vis sinh học.

Phác đồ chuẩn thường kết hợp chỉnh nha trước phẫu thuật để sắp xếp các cung răng thẳng hàng và chỉnh nha tinh chỉnh sau mổ nhằm đạt khớp cắn lồng múi tối ưu. Người bệnh cần tuân thủ chế độ dinh dưỡng dạng lỏng hoặc mềm trong những tuần đầu sau phẫu thuật, tránh nhai đồ cứng để xương hàm có thời gian liền vững chắc.

Lưu ý an toàn

Các phương pháp chỉnh nha và phẫu thuật hàm mặt đòi hỏi chỉ định chuyên môn sau khi chụp phim cắt lớp vi tính hoặc X-quang đo sọ. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại khay ngậm chỉnh nha trôi nổi trên mạng xã hội vì lực kéo không kiểm soát có thể gây lung lay răng, chết tủy và tiêu xương ổ răng nghiêm trọng. Khi có dấu hiệu đau mỏi khớp thái dương hàm kéo dài, cần đến bệnh viện chuyên khoa để được kiểm tra cụ thể.

Tóm tắt

Móm hàm dưới gây ảnh hưởng lâu dài đến diện mạo gương mặt, hiệu suất ăn nhai và hệ thống khớp thái dương hàm. Việc chẩn đoán sớm và phân loại chính xác nguyên nhân do răng hay do xương giúp bác sĩ xây dựng phác đồ can thiệp phù hợp. Người bệnh nên chủ động thăm khám tại các cơ sở y tế răng hàm mặt uy tín để được tư vấn lộ trình chỉnh nha hoặc phẫu thuật an toàn, hiệu quả.