Mối nguy hại từ bụi mịn PM 2.5 và PM 10 đối với sức khỏe

Bụi mịn PM 2.5 và PM 10 là gì?

Bụi mịn là thuật ngữ dùng để chỉ các hạt vật chất lơ lửng trong không khí có kích thước rất nhỏ, thường được phân loại dựa trên đường kính khí động học. Bụi PM 10 là các hạt có đường kính nhỏ hơn hoặc bằng 10 micromet, nhỏ hơn nhiều so với độ dày của một sợi tóc người. Bụi PM 2.5 thậm chí còn nhỏ hơn, với đường kính dưới 2.5 micromet, mắt thường hoàn toàn không thể nhận thấy.

Các hạt bụi mịn này được hình thành từ nhiều nguồn phát thải khác nhau, bao gồm khí thải từ các phương tiện giao thông, hoạt động sản xuất công nghiệp, công trình xây dựng, đốt rơm rạ hay chất thải sinh hoạt. Do kích thước cực nhỏ và trọng lượng nhẹ, bụi mịn có thể tồn tại lơ lửng trong không khí nhiều ngày và di chuyển qua những khoảng cách rất xa, khiến con người dễ dàng hít phải mà không hề hay biết.

Tác động của bụi mịn lên đường hô hấp và chức năng phổi

Khác với hạt bụi thông thường bị giữ lại bởi lông mũi hay chất nhầy đường hô hấp trên, bụi PM 10 có thể đi sâu vào khí quản và phế quản, trong khi bụi PM 2.5 có kích thước siêu nhỏ dễ dàng vượt qua các hàng rào tự nhiên để tiến vào tận phế nang phổi. Khi lắng đọng sâu trong cấu trúc phổi, chúng kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ, làm suy giảm khả năng trao đổi oxy và tổn thương các mô đàn hồi hô hấp.

Phơi nhiễm kéo dài với bụi mịn làm gia tăng nguy cơ khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm các đợt cấp của bệnh hen phế quản, viêm phế quản mạn tính và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD). Trẻ nhỏ sinh sống tại các khu vực ô nhiễm kéo dài có thể bị hạn chế phát triển chức năng phổi, đồng thời tăng tần suất mắc các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp dưới.

Mối nguy hại đối với hệ tuần hoàn và tim mạch

Không chỉ dừng lại ở hệ hô hấp, các hạt PM 2.5 với kích thước dưới 2.5 micromet có khả năng thẩm thấu trực tiếp qua màng phế nang mao mạch để hòa vào dòng máu. Khi lưu thông khắp cơ thể, bụi mịn cùng các hợp chất hóa học bám trên bề mặt hạt kích hoạt chuỗi phản ứng viêm toàn thân và gây mất cân bằng oxy hóa nội mô mạch máu.

Tình trạng viêm nội mạc kéo dài thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch, làm tăng độ kết dính tiểu cầu và hình thành cục máu đông. Những biến đổi sinh lý này làm tăng nguy cơ tăng huyết áp, thiếu máu cơ tim, nhồi máu cơ tim cấp và đột quỵ não, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người đã có sẵn tiền sử bệnh lý tim mạch chuyển hóa.

Biện pháp chủ động phòng ngừa và giảm thiểu phơi nhiễm bụi mịn

Để hạn chế phơi nhiễm với bụi mịn, mỗi cá nhân nên thường xuyên theo dõi chỉ số chất lượng không khí (AQI) qua các ứng dụng hoặc trang thông tin quan trắc môi trường trước khi ra ngoài. Vào những ngày chất lượng không khí ở mức kém hoặc có cảnh báo ô nhiễm nghiêm trọng, cần hạn chế tối đa các hoạt động thể dục, vận động mạnh ngoài trời, nhất là dọc các tuyến đường lớn nhiều phương tiện giao thông.

Khi bắt buộc phải di chuyển bên ngoài, người dân nên đeo khẩu trang có khả năng lọc bụi mịn như chuẩn N95, KN95 hoặc KF94 và đảm bảo khẩu trang ôm khít khuôn mặt. Sau khi về nhà, việc rửa mắt bằng nước muối sinh lý, súc họng và tắm rửa sạch sẽ giúp loại bỏ các hạt bụi bám trên da và niêm mạc. Bên cạnh đó, việc đóng kín cửa sổ trong giờ cao điểm ô nhiễm và sử dụng máy lọc không khí trang bị màng lọc HEPA trong phòng ngủ sẽ giúp giữ cho môi trường sống luôn thông thoáng, an toàn.

Lưu ý an toàn

Các khuyến cáo bảo vệ sức khỏe trước ô nhiễm không khí mang tính chất hỗ trợ phòng ngừa và giảm thiểu nguy cơ phơi nhiễm trong cộng đồng. Khi xuất hiện các dấu hiệu như khó thở dữ dội, tức ngực, ho dai dẳng ra máu hoặc các cơn hen suyễn không thuyên giảm, người bệnh cần nhanh chóng đến cơ sở y tế chuyên khoa để được bác sĩ khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Bụi mịn PM 2.5 và PM 10 là những tác nhân gây hại âm thầm nhưng để lại hậu quả lâu dài cho hệ hô hấp và tim mạch. Việc theo dõi chất lượng không khí, duy trì thói quen đeo khẩu trang lọc bụi và chủ động bảo vệ không gian sống sẽ giúp giảm thiểu đáng kể nguy cơ phơi nhiễm, bảo vệ an toàn cho cả gia đình.