Mối liên hệ giữa Covid-19 và cholesterol trong máu

Covid-19 và cholesterol là gì?

Cholesterol là một thành phần chất béo thiết yếu đối với cơ thể, đóng vai trò quan trọng trong việc cấu tạo màng tế bào, tổng hợp hormone steroid và sản sinh axit mật phục vụ tiêu hóa. Trong máu, cholesterol di chuyển dưới các dạng lipoprotein chính bao gồm lipoprotein mật độ thấp LDL, thường gọi là mỡ máu xấu, và lipoprotein mật độ cao HDL, được coi là mỡ máu tốt bảo vệ tim mạch.

Khi cơ thể nhiễm virus đường hô hấp như Covid-19, phản ứng miễn dịch bùng phát kéo theo hàng loạt biến đổi sinh hóa phức tạp. Nồng độ lipid máu không chỉ là tấm gương phản ánh mức độ viêm nhiễm của cơ thể mà màng lipid của tế bào còn tham gia vào quá trình gắn kết của virus. Sự tác động qua lại này khiến chuyển hóa cholesterol trở thành một mắt xích đáng lưu ý trong đánh giá nguy cơ tim mạch ở bệnh nhân Covid-19.

Ảnh hưởng của tình trạng tăng cholesterol đến nguy cơ biến chứng khi nhiễm virus

Những người có sẵn tình trạng rối loạn lipid máu, đặc biệt là tăng nồng độ LDL-cholesterol hoặc xơ vữa động mạch, thường phải đối mặt với nguy cơ diễn tiến nặng hơn khi mắc Covid-19. Mỡ máu cao kéo dài gây tổn thương lớp nội mô mạch máu và kích thích trạng thái viêm âm ỉ trong cơ thể. Khi virus SARS-CoV-2 xâm nhập, phản ứng miễn dịch quá mức kết hợp với nền nội mô tổn thương có thể làm tăng khả năng hình thành cục máu đông, gây tắc nghẽn mạch máu hoặc biến cố tim mạch cấp.

Bên cạnh đó, rối loạn chuyển hóa mỡ máu thường đi kèm với các yếu tố nguy cơ khác như béo phì, đái tháo đường tuýp 2 và tăng huyết áp. Sự cộng hưởng của các bệnh lý nền này khiến hệ thống miễn dịch suy giảm khả năng đáp ứng tự nhiên, làm cho quá trình kiểm soát tải lượng virus trở nên khó khăn hơn. Do đó, việc kiểm soát tốt mỡ máu từ trước là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu biến chứng nặng.

Biến động nồng độ lipid máu trong giai đoạn nhiễm trùng cấp tính

Trong giai đoạn cấp tính của bệnh Covid-19, nhiều bệnh nhân xuất hiện hiện tượng sụt giảm tạm thời các chỉ số cholesterol toàn phần, HDL-cholesterol và LDL-cholesterol. Cơ chế chính liên quan đến cơn bão cytokine và phản ứng viêm toàn thân, làm thay đổi quá trình tổng hợp lipoprotein tại gan và tăng tiêu thụ lipid phục vụ cho hoạt động miễn dịch.

Đồng thời, cholesterol cũng tham gia vào cấu trúc màng tế bào và các thụ thể mà virus sử dụng để xâm nhập vào tế bào biểu mô đường hô hấp. Mức độ sụt giảm cholesterol trong đợt bệnh nặng đôi khi phản ánh mức độ nghiêm trọng của phản ứng viêm trong cơ thể. Khi tình trạng viêm cấp tính thoái lui, gan và hệ chuyển hóa sẽ dần tái thiết lập lại quy trình tổng hợp lipid, tuy nhiên tốc độ hồi phục có sự khác biệt rõ rệt giữa từng cá nhân.

Rối loạn chuyển hóa mỡ máu trong giai đoạn hồi phục hậu Covid-19

Sau khi vượt qua giai đoạn cấp, một số bệnh nhân ghi nhận hiện tượng rối loạn mỡ máu kéo dài hoặc tăng trở lại các chỉ số cholesterol xấu và chất béo trung tính triglyceride. Hiện tượng này thường nằm trong hội chứng hậu Covid-19, xuất phát từ tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp và sự rối loạn chức năng nội mô chưa được hồi phục hoàn toàn.

Các tế bào miễn dịch tồn dư và stress oxy hóa kéo dài có thể làm giảm khả năng vận chuyển cholesterol ngược của lipoprotein mật độ cao HDL, khiến khả năng bảo vệ thành mạch bị suy giảm. Những biến đổi này nếu không được phát hiện kịp thời có thể làm gia tăng tiến trình xơ vữa động mạch tiềm ẩn, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân lớn tuổi hoặc ít vận động sau thời gian dưỡng bệnh.

Chăm sóc sức khỏe và theo dõi chỉ số lipid máu sau khi khỏi bệnh

Để kiểm soát tốt chỉ số cholesterol và bảo vệ tim mạch, người bệnh sau khi hồi phục Covid-19 nên xây dựng kế hoạch kiểm tra sức khỏe định kỳ. Xét nghiệm bộ mỡ máu định kỳ bao gồm cholesterol toàn phần, LDL-C, HDL-C và triglyceride giúp bác sĩ theo dõi chính xác chức năng chuyển hóa để đưa ra hướng tư vấn thích hợp.

Về chế độ sinh hoạt, người bệnh nên ưu tiên các loại thực phẩm giàu axit béo omega-3 như cá hồi, dầu thực vật, tăng cường rau xanh, đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Hạn chế tối đa mỡ động vật, phủ tạng, đồ chiên rán nhiều dầu mỡ và thức uống có cồn. Việc tập luyện thể dục vừa sức như đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ nhàng ít nhất ba mươi phút mỗi ngày cũng giúp cải thiện nồng độ HDL-cholesterol bảo vệ mạch máu.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định điều trị y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc hạ mỡ máu, không tự dừng hoặc thay đổi liều lượng thuốc được bác sĩ kê đơn. Khi có triệu chứng bất thường như đau thắt ngực, khó thở hoặc hồi hộp kéo dài sau Covid-19, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám.

Tóm tắt

Mối liên hệ giữa Covid-19 và biến động cholesterol phản ánh tác động sâu rộng của virus lên hệ tuần hoàn và chuyển hóa. Chủ động tầm soát xét nghiệm lipid máu, duy trì chế độ dinh dưỡng giàu chất xơ kết hợp vận động điều độ giúp kiểm soát mỡ máu hiệu quả, từ đó bảo vệ hệ tim mạch vững chắc trước và sau các đợt nhiễm trùng hô hấp.