Mỗi đợt xạ trị kéo dài bao lâu và những điều người bệnh cần biết
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Xạ trị là một trong những phương pháp điều trị ung thư quan trọng và phổ biến hiện nay, sử dụng các hạt bức xạ năng lượng cao để phá hủy ADN của tế bào ác tính. Khi bắt đầu bước vào phác đồ điều trị, câu hỏi mỗi đợt xạ trị kéo dài bao lâu luôn là mối quan tâm hàng đầu của người bệnh cùng gia đình nhằm sắp xếp công việc, chuẩn bị tâm lý và tài chính hợp lý.
Thực tế, thời gian của một liệu trình xạ trị không cố định cho tất cả mọi người mà được cá thể hóa dựa trên loại ung thư, giai đoạn tiến triển, vị trí khối u và mục tiêu triệt căn hay giảm nhẹ. Hiểu rõ quy trình phân liều và thời gian từng buổi chiếu tia sẽ giúp người bệnh yên tâm phối hợp tốt cùng đội ngũ y tế.
Mỗi đợt xạ trị kéo dài bao lâu?
Xạ trị là phương pháp điều trị cục bộ sử dụng bức xạ ion hóa có bước sóng ngắn như tia X hoặc tia gamma để tiêu diệt hoặc ức chế khả năng phân chia của tế bào ác tính. Khác với phẫu thuật cắt bỏ khối u một lần, xạ trị thường được chia thành nhiều liều nhỏ tích lũy qua từng ngày nhằm tối đa hóa tác động phá hủy tế bào bệnh, đồng thời giảm thiểu tổn thương đến các mô lành xung quanh. Tùy thuộc vào vị trí tổn thương, kỹ thuật áp dụng có thể là xạ trị chiếu ngoài, xạ trị áp sát hoặc xạ trị toàn thân bằng đồng vị phóng xạ. Quá trình này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ xạ trị ung bướu, kỹ sư vật lý y khoa và kỹ thuật viên xạ trị để đảm bảo chùm tia đánh trúng đích với liều lượng chính xác tuyệt đối.
Thời gian thực hiện của một buổi chiếu xạ
Trong xạ trị chiếu ngoài, thời gian người bệnh nằm trên bàn máy thường kéo dài từ mười lăm đến ba mươi phút cho mỗi lần hẹn. Tuy nhiên, phần lớn thời gian này được các kỹ thuật viên y học hạt nhân và xạ trị sử dụng để đặt đúng tư thế, kiểm tra dụng cụ cố định như mặt nạ hoặc khuôn đỡ, và chụp hình kiểm chuẩn vị trí khối u. Thời gian phát chùm tia bức xạ thực tế chỉ diễn ra trong khoảng từ một đến năm phút. Quá trình phát tia diễn ra hoàn toàn không gây đau đớn, người bệnh chỉ cần nằm yên và hít thở đều theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
Độ dài của một đợt xạ trị kéo dài bao nhiêu tuần
Tổng thời gian của cả đợt xạ trị thường kéo dài liên tục từ một đến bảy tuần, tùy thuộc vào mục đích điều trị cụ thể của bác sĩ ung bướu. Thông thường, người bệnh sẽ được xếp lịch xạ trị mỗi ngày một lần, năm ngày mỗi tuần từ thứ hai đến thứ sáu, hai ngày cuối tuần dành để mô lành nghỉ ngơi và hồi phục. Nếu điều trị với mục đích triệt căn nhằm loại bỏ hoàn toàn tế bào ung thư, đợt xạ trị thường kéo dài khoảng năm đến bảy tuần. Trường hợp xạ trị bổ trợ sau phẫu thuật hoặc xạ trị giảm nhẹ triệu chứng chèn ép, đau nhức xương, liệu trình có thể chỉ kéo dài từ một đến ba tuần.
Các yếu tố quyết định thời gian của liệu trình xạ trị
Phác đồ và thời gian xạ trị được bác sĩ tính toán cẩn thận dựa trên nhiều yếu tố lâm sàng. Vị trí khối u tại vú, phổi, vòm họng hay vùng chậu quyết định liều lượng tia tối đa mà các cơ quan lành xung quanh có thể chịu đựng an toàn. Thể trạng toàn thân của người bệnh, mức độ đáp ứng của khối u, kích thước ban đầu và liệu pháp phối hợp như hóa trị đồng thời hay phẫu thuật trước đó cũng làm thay đổi độ dài liệu trình. Việc chia nhỏ tổng liều xạ thành nhiều buổi hàng ngày giúp tiêu diệt tối đa tế bào ác tính trong khi tạo điều kiện cho tế bào khỏe mạnh tự sửa chữa tổn thương.
Cách chăm sóc và thích nghi trong suốt đợt xạ trị
Trong suốt đợt xạ trị, cơ thể người bệnh phải tiêu hao năng lượng để phục hồi các tế bào lành, do đó mệt mỏi và phản ứng viêm da tại vị trí chiếu tia là những biểu hiện rất phổ biến. Người bệnh cần giữ tinh thần thoải mái, ngủ đủ giấc, bổ sung chế độ ăn giàu năng lượng và đạm để duy trì cân nặng ổn định. Uống đủ nước hàng ngày giúp đào thải độc tố tốt hơn. Khu vực da được chiếu xạ cần được giữ sạch sẽ, tránh cọ xát, không gãi và không tự ý thoa kem hay dầu gió khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa ung bướu.
Lưu ý an toàn
Các tác dụng phụ của xạ trị như khô da, sạm da, rụng lông tóc tại vùng chiếu tia hoặc suy nhược cơ thể là phản ứng sinh lý thường gặp và sẽ cải thiện dần sau khi kết thúc đợt điều trị. Người bệnh tuyệt đối không tự ý ngắt quãng liệu trình, không tự bôi thuốc lá, đắp thuốc đông y lên vùng da đánh dấu tọa độ. Nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao, khó thở, loét da nặng hoặc buồn nôn dữ dội, người bệnh cần thông báo ngay cho bác sĩ điều trị để được can thiệp y tế kịp thời.
Tóm tắt
Thời gian mỗi đợt xạ trị phụ thuộc vào giai đoạn bệnh, loại mô ung thư và đáp ứng cụ thể của từng người bệnh. Việc tuân thủ đúng lịch hẹn, chăm sóc tốt vùng da chiếu xạ và duy trì dinh dưỡng hợp lý sẽ giúp liệu trình điều trị đạt hiệu quả cao và giảm thiểu mệt mỏi. Người bệnh nên chủ động trao đổi với bác sĩ xạ trị về mọi khó chịu gặp phải để nhận được hỗ trợ kịp thời.
Nguồn tham khảo
- Frontiers of Radiation Therapy and Oncology: Dose Escalation with External-Beam Radiotherapy for Prostate Cancer
- Radiotherapy and Oncology: 311 poster Prostate specific antigen bounce after hormonal ablation, external beam radiation therapy and high dose rate brachytherapy in the treatment of prostate cancer
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Mỗi buổi xạ trị thực tế mất bao nhiêu phút?
Thời gian phát tia thực tế thường chỉ kéo dài khoảng một đến năm phút. Toàn bộ buổi hẹn mất khoảng mười lăm đến ba mươi phút chủ yếu để nhân viên y tế cố định tư thế, căn chỉnh máy và chụp hình ảnh kiểm tra vị trí chính xác.
Có được nghỉ gián đoạn giữa các buổi xạ trị không?
Người bệnh không nên tự ý nghỉ xạ trị vì việc gián đoạn có thể làm giảm hiệu quả tiêu diệt tế bào ác tính. Nếu bị ốm, mệt nhiều hoặc gặp trở ngại sức khỏe, người bệnh cần báo ngay cho bác sĩ để được đánh giá và điều chỉnh lịch phù hợp.
Người xạ trị chiếu ngoài có cần cách ly người thân không?
Với xạ trị chiếu ngoài, tia bức xạ đi qua cơ thể rồi biến mất ngay lập tức nên người bệnh hoàn toàn không mang phóng xạ và an toàn tuyệt đối khi tiếp xúc, sinh hoạt cùng người thân, kể cả trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai.
Xạ trị triệt căn khác gì so với xạ trị giảm nhẹ về thời gian?
Xạ trị triệt căn hướng tới mục tiêu loại bỏ hoàn toàn khối u bằng liều tích lũy tối đa qua nhiều tuần. Trong khi đó, xạ trị giảm nhẹ tập trung giảm đau, cầm máu hoặc giảm chèn ép, thường có số buổi ít hơn và thời gian liệu trình ngắn hơn.
Cần chăm sóc vùng da chiếu xạ như thế nào trong đợt điều trị?
Người bệnh nên mặc đồ rộng rãi bằng chất liệu cotton mềm, vệ sinh da nhẹ nhàng bằng nước ấm, không tự ý bôi thuốc mỡ hay chườm nóng lạnh lên vùng chiếu xạ và luôn hỏi ý kiến bác sĩ điều trị trước khi dùng bất kỳ sản phẩm chăm sóc da nào.
