Mẹo giúp giảm cơn đau trào ngược dạ dày hiệu quả và an toàn tại nhà

Giảm đau trào ngược dạ dày là gì?

Hiện tượng đau rát do trào ngược dạ dày xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới bị suy yếu hoặc giãn mở bất thường ngoài thời điểm nuốt, khiến axit dịch vị, pepsin và thức ăn chưa tiêu hóa hết trào ngược lên thực quản. Do niêm mạc thực quản không có lớp chất nhầy bảo vệ dày dặn như niêm mạc dạ dày, sự tiếp xúc trực tiếp với môi trường axit đậm đặc sẽ nhanh chóng gây kích ứng, phù nề và tạo ra cơn đau thắt hoặc cảm giác bỏng rát lan tỏa từ vùng thượng vị lên đến cổ họng. Triệu chứng này thường dễ xuất hiện nhất sau các bữa ăn no, khi người bệnh nằm ngay sau khi ăn hoặc khi có các yếu tố làm gia tăng áp lực ổ bụng như thừa cân, béo phì, ho kéo dài hoặc mặc trang phục bó sát.

Xử trí tư thế và làm dịu nhanh khi cơn trào ngược xuất hiện

Khi cơn đau rát thượng vị hoặc ợ nóng bùng phát, việc đầu tiên cần làm là thả lỏng cơ thể ở tư thế đứng thẳng hoặc ngồi thẳng lưng, tránh khom lưng gập bụng. Trọng lực sẽ giúp giữ dịch vị và thức ăn nằm yên trong lòng dạ dày, ngăn không cho chúng trào ngược lên thực quản. Người bệnh nên nới lỏng thắt lưng, cởi bớt khuy áo chật nhằm giảm áp lực ổ bụng đè nén lên cơ thắt thực quản dưới.

Bên cạnh đó, việc uống từng ngụm nhỏ nước lọc ấm sẽ hỗ trợ làm loãng dịch axit dư thừa và rửa trôi lượng axit đang gây kích ứng bề mặt niêm mạc. Không nên uống một lượng nước quá lớn trong một lần vì việc làm căng dạ dày đột ngột có thể kích hoạt phản xạ co bóp ngược chiều, khiến triệu chứng nặng hơn.

Điều chỉnh tư thế nằm và nâng cao đầu giường khi ngủ

Đối với các cơn trào ngược thường xuyên bùng phát về đêm gây ho khan, nghẹn thở hoặc bỏng rát cổ họng, điều chỉnh tư thế ngủ mang lại hiệu quả rất rõ rệt. Người bệnh nên nâng cao đầu giường khoảng mười lăm đến hai mươi centimet bằng cách chèn dưới chân giường hoặc dùng gối chống trào ngược chuyên dụng, thay vì chỉ gối cao đầu bằng gối thường khiến cổ bị gập và tăng áp lực lên ngực.

Tư thế nằm ngủ nghiêng về bên trái được các nghiên cứu y khoa chứng minh là giúp giảm thiểu đáng kể số đợt trào ngược ban đêm. Do cấu trúc giải phẫu hình chữ J của dạ dày, nằm nghiêng trái giữ cho lỗ tâm vị nằm cao hơn bề mặt dịch vị, ngăn chặn tình trạng rò rỉ axit lên ống thực quản trong lúc cơ thể đang nghỉ ngơi.

Thay đổi thói quen ăn uống và chia nhỏ bữa ăn

Cách sắp xếp bữa ăn đóng vai trò cốt lõi trong việc phòng ngừa cũng như cắt giảm các cơn đau do dịch vị. Thay vì ăn ba bữa lớn, người bệnh nên chia nhỏ khẩu phần thành bốn đến năm bữa trong ngày để dạ dày không bao giờ bị quá tải hoặc quá đói. Khi ăn, cần duy trì thói quen nhai kỹ nuốt chậm nhằm hỗ trợ quá trình tiêu hóa và hạn chế lượng không khí nuốt vào gây chướng bụng.

Đặc biệt, quy tắc quan trọng là không nằm xuống hoặc đi ngủ trong vòng hai đến ba giờ sau khi ăn. Thời gian này đủ để thức ăn di chuyển một phần xuống ruột non, làm giảm áp lực nội dạ dày và ngăn chặn các đợt bùng phát trào ngược dịch vị sau bữa ăn.

Lựa chọn thực phẩm phù hợp và hạn chế tác nhân kích thích

Một số loại đồ ăn và thức uống có khả năng làm giãn cơ thắt thực quản dưới hoặc trực tiếp kích thích bài tiết axit, người bệnh cần chủ động hạn chế để bảo vệ niêm mạc tiêu hóa. Nhóm thực phẩm cần tránh bao gồm các món chiên xào nhiều dầu mỡ, đồ ăn nhanh, socola, bạc hà, thức ăn quá cay nóng hoặc nêm nếm nhiều gia vị.

Các loại đồ uống chứa cồn như rượu bia, nước giải khát có gas, cà phê đậm đặc và các loại trái cây có múi chứa hàm lượng axit citric cao như cam, chanh, bưởi cũng nên được loại bỏ khỏi thực đơn khi đang có đợt đau rát thực quản. Thay vào đó, ưu tiên các thực phẩm có tính kiềm hoặc dễ tiêu như bột yến mạch, chuối chín, dưa hấu và rau xanh luộc.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp chăm sóc tại nhà chỉ mang tính chất hỗ trợ giảm nhẹ cảm giác khó chịu và không thay thế được việc thăm khám y khoa toàn diện. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kéo dài các loại thuốc ức chế axit, thuốc trung hòa dịch vị mà không có hướng dẫn từ bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn. Nếu các cơn đau rát kèm theo khó nuốt, đau lan sang lưng, cổ hoặc nghi ngờ bệnh lý tim mạch, cần tìm kiếm sự trợ giúp y tế khẩn cấp.

Tóm tắt

Các biện pháp hỗ trợ tại nhà đóng vai trò xoa dịu triệu chứng tức thời và giảm tần suất tái phát cơn trào ngược. Tuy nhiên, người bệnh không nên chủ quan tự điều trị kéo dài khi triệu chứng không thuyên giảm. Thăm khám chuyên khoa tiêu hóa giúp xác định chính xác mức độ tổn thương thực quản và nhận phác đồ can thiệp phù hợp nhất.