Mẹo chữa đau mắt hàn an toàn tại nhà và những lưu ý cần biết

Mẹo chữa đau mắt hàn là gì?

Đau mắt hàn, trong y khoa còn gọi là viêm giác mạc do tia hàn hoặc bỏng giác mạc do bức xạ cực tím, là tình trạng tổn thương cấp tính ở biểu mô giác mạc và kết mạc mắt. Nguyên nhân trực tiếp là do mắt hấp thụ lượng lớn tia cực tím phát ra từ quá trình hàn hồ quang, cắt kim loại hoặc các nguồn bức xạ nhân tạo mà không có kính bảo hộ che chắn. Khi các tế bào bề mặt giác mạc bị bong tróc, hàng ngàn đầu mút dây thần kinh cảm giác bị phơi nhiễm, tạo nên cảm giác đau đớn dữ dội và co thắt mi mắt. Tình trạng này tuy gây khó chịu tột độ nhưng thường có khả năng tự phục hồi trong vòng 24 đến 72 giờ nếu được giữ sạch, nghỉ ngơi đúng cách và không bị nhiễm trùng thứ phát. Việc chăm sóc tại nhà cần tập trung vào mục tiêu làm dịu triệu chứng, cấp ẩm cho mắt và phòng ngừa biến chứng.

Bản chất của hiện tượng đau mắt do tia hồ quang hàn

Đau mắt hàn thực chất là tình trạng viêm kết mạc và viêm giác mạc do tác động của bức xạ tia cực tím phát ra từ hồ quang hàn kim loại. Khi tia bức xạ chiếu trực tiếp vào mắt mà không có thiết bị bảo hộ, các tế bào biểu mô trên bề mặt giác mạc sẽ bị tổn thương và bong tróc.

Triệu chứng thường không xuất hiện ngay trong lúc hàn mà bùng phát sau đó khoảng 4 đến 12 giờ. Người bệnh đột ngột cảm thấy mắt đau nhức dữ dội, cộm rát như có cát bên trong, đỏ mắt, chảy nhiều nước mắt và rất sợ ánh sáng. Cơn đau thường tăng lên vào ban đêm, gây khó ngủ và khiến mi mắt bị co quắp khó mở. Việc nắm rõ bản chất tổn thương giúp người bệnh lựa chọn đúng phương pháp làm dịu và tránh các can thiệp sai lầm.

Chườm lạnh để giảm sưng phù và xoa dịu cảm giác nóng rát

Biện pháp làm dịu nhanh và an toàn nhất khi bị đau mắt hàn là chườm lạnh xung quanh vùng mắt. Người bệnh có thể dùng một chiếc khăn sạch bọc ngoài túi chườm gel lạnh hoặc túi đá nhỏ rồi đặt nhẹ nhàng lên vùng mi mắt đã nhắm kín trong khoảng 10 đến 15 phút mỗi lần.

Nhiệt độ mát giúp làm co các mạch máu nhỏ ở kết mạc, từ đó giảm tình trạng phù nề, sưng đỏ và xoa dịu cảm giác nóng rát tức thì. Cần chú ý không đặt đá lạnh trực tiếp lên da mi mắt hoặc ấn mạnh lên nhãn cầu để tránh gây bỏng lạnh mô mềm. Ngoài ra, việc rửa mặt nhẹ nhàng bằng nước mát sạch cũng góp phần làm trôi bớt bụi kim loại hoặc dị vật bám xung quanh mắt nếu có.

Cấp ẩm và bôi trơn giác mạc bằng nước mắt nhân tạo

Bề mặt giác mạc sau khi bị tổn thương bởi bức xạ hồ quang rất dễ bị khô rát, khiến cảm giác cộm xốn tăng lên sau mỗi lần chớp mắt. Sử dụng nước mắt nhân tạo hoặc dung dịch nước muối sinh lý natri clorid 0,9% là cách hỗ trợ hồi phục biểu mô giác mạc rất hữu hiệu.

Nên ưu tiên dùng các loại nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản dạng tép nhỏ dùng trong ngày nhằm hạn chế tối đa nguy cơ kích ứng mô mắt đang nhạy cảm. Việc nhỏ mắt đều đặn giúp bôi trơn nhãn cầu, giảm ma sát giữa mi mắt và bề mặt giác mạc, đồng thời hỗ trợ biểu mô tự liền lại nhanh hơn. Khi nhỏ mắt, tuyệt đối không để đầu lọ chạm vào lông mi hay kết mạc để tránh nhiễm khuẩn chéo.

Nghỉ ngơi trong không gian tối và giảm tiếp xúc với ánh sáng

Mắt bị tổn thương do tia bức xạ thường trở nên cực kỳ nhạy cảm với mọi nguồn sáng, kể cả ánh sáng đèn trong nhà lẫn ánh sáng tự nhiên. Việc tiếp tục làm việc hay cố gắng mở mắt sẽ khiến phản xạ co quắp mi và cảm giác đau nhức trở nên trầm trọng hơn.

Người bệnh nên nghỉ ngơi trong phòng tối hoặc có ánh sáng mờ, kéo rèm che bớt ánh nắng mặt trời và nhắm mắt thư giãn. Hạn chế tối đa việc tiếp xúc với màn hình điện thoại di động, máy tính bảng hoặc tivi cho đến khi mắt ổn định. Nếu bắt buộc phải di chuyển ra ngoài trời hoặc tiếp xúc với nguồn sáng, người bệnh cần đeo kính râm chống tia cực tím để bảo vệ mắt khỏi tác động kích thích của môi trường.

Những mẹo truyền miệng dân gian sai lầm cần tuyệt đối tránh

Trong dân gian lưu truyền nhiều mẹo truyền miệng như đắp lá trầu không, nhỏ sữa mẹ, đắp lá nha đam, bã trà hoặc nhỏ các loại thuốc tự pha chế để chữa đau mắt hàn. Các chuyên gia nhãn khoa khuyến cáo người bệnh tuyệt đối không áp dụng những phương pháp phản khoa học này.

Giác mạc đang bị tổn thương biểu mô mất đi hàng rào bảo vệ tự nhiên, do đó việc tiếp xúc với các loại lá cây hay chất lỏng chưa được vô trùng rất dễ gây nhiễm nấm, nhiễm vi khuẩn nặng nề. Điều này có thể dẫn đến loét giác mạc, hoại tử mô và để lại sẹo đục làm giảm thị lực vĩnh viễn. Ngoài ra, người bệnh cũng không được tự mua thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc thuốc nhỏ chứa hoạt chất gây tê tại chỗ để dùng tại nhà vì rất nguy hiểm cho giác mạc.

Thời điểm cần đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt để thăm khám

Đa số các trường hợp đau mắt hàn nhẹ có thể tự lành sau 1 đến 3 ngày nếu được chăm sóc và bảo vệ đúng cách. Tuy nhiên, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được bác sĩ thăm khám nếu nhận thấy các dấu hiệu bất thường.

Các biểu hiện cần chú ý bao gồm cơn đau mắt dữ dội không thuyên giảm sau hơn 24 giờ, mắt chảy nhiều mủ vàng hoặc dịch nhầy đặc, thị lực suy giảm rõ rệt, nhìn mờ, nhìn thấy quầng sáng hoặc nghi ngờ có mạt sắt, dị vật bắn vào sâu trong mắt. Bác sĩ nhãn khoa sẽ sử dụng máy sinh hiển vi và thuốc nhuộm huỳnh quang fluorescein để đánh giá chính xác mức độ xước giác mạc và kê đơn thuốc điều trị chuyên khoa thích hợp.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp chăm sóc tại nhà chỉ mang tính hỗ trợ làm dịu triệu chứng tạm thời trong các trường hợp đau mắt hàn nhẹ. Tuyệt đối không dùng tay dụi mắt vì hành động này có thể làm trầy xước giác mạc sâu hơn hoặc đưa vi khuẩn vào mắt. Người bệnh không tự ý mua các loại thuốc nhỏ mắt giảm đau chứa chất gây tê hoặc thuốc nhỏ chứa kháng sinh, corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa mắt. Khi có dấu hiệu nhìn mờ hoặc đau nhức kéo dài, cần đến bệnh viện khám ngay.

Tóm tắt

Đau mắt hàn hay bỏng giác mạc do tia hồ quang tuy thường lành sau vài ngày nhưng gây đau rát dữ dội và tiềm ẩn nguy cơ tổn thương thị lực nếu xử trí sai. Việc áp dụng đúng các biện pháp hỗ trợ như nghỉ ngơi, chườm lạnh, nhỏ nước mắt nhân tạo và tuyệt đối không dùng mẹo dân gian sẽ giúp bảo vệ mắt tốt nhất. Khi làm việc, người lao động cần chủ động đeo kính bảo hộ chuyên dụng để ngăn ngừa triệt để tổn thương mắt.