Bong võng mạc có lây không và những điều cần biết về bệnh lý này
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Bong võng mạc là bệnh lý mắt nghiêm trọng khiến nhiều người lo lắng không biết tình trạng này có lây nhiễm từ người này sang người khác hay không. Về mặt y khoa, câu trả lời khẳng định là bong võng mạc hoàn toàn không có tính lây truyền. Tình trạng này không do bất kỳ vi khuẩn hay virus nào gây ra, do đó việc tiếp xúc gần, dùng chung đồ dùng hay nhìn vào mắt người bệnh đều an toàn tuyệt đối.
Thực chất, đây là một tổn thương cơ học tại cấu trúc đáy mắt, xảy ra khi lớp màng thần kinh cảm nhận ánh sáng bị tách rời khỏi lớp mô mạch máu nuôi dưỡng bên dưới. Khi bị bóc tách, các tế bào thị giác sẽ nhanh chóng thiếu hụt oxy và dưỡng chất, dẫn tới nguy cơ suy giảm thị lực nghiêm trọng nếu không được can thiệp kịp thời.
Hiểu rõ bản chất bệnh lý, các yếu tố nguy cơ và dấu hiệu cảnh báo sớm sẽ giúp người bệnh chủ động thăm khám chuyên khoa Mắt đúng thời điểm, tránh những tâm lý hoang mang không cần thiết về sự lây lan trong gia đình hay cộng đồng.
Bong võng mạc có lây không là gì?
Võng mạc là lớp mô thần kinh mỏng manh nằm ở đáy mắt, giữ vai trò tiếp nhận tín hiệu ánh sáng và truyền thông tin qua dây thần kinh thị giác lên não bộ để tạo thành hình ảnh. Hiện tượng bong võng mạc xảy ra khi lớp màng thần kinh cảm giác này bị bóc tách khỏi lớp biểu mô sắc tố nằm sát củng mạc, nơi cung cấp nguồn máu và dưỡng chất thiết yếu nuôi dưỡng toàn bộ tế bào thị giác. Sự gián đoạn nuôi dưỡng kéo dài sẽ khiến các tế bào thụ cảm ánh sáng bị tổn thương thoái hóa không thể hồi phục, đe dọa trực tiếp đến thị trường và thị lực trung tâm của người bệnh. Tùy thuộc vào cơ chế bệnh sinh, bệnh có thể hình thành do vết rách võng mạc liên quan đến thoái hóa dịch kính, do các dải mô xơ co kéo hoặc do sự tích tụ dịch bất thường dưới màng đáy mắt. Đây là một cấp cứu nhãn khoa đòi hỏi sự thăm khám và can thiệp kịp thời từ bác sĩ chuyên khoa mắt.
Vì sao bong võng mạc hoàn toàn không có khả năng lây nhiễm
Nhiều người thường nhầm lẫn hiện tượng suy giảm thị lực do bong võng mạc với các bệnh đau mắt đỏ thông thường, từ đó lo sợ bệnh có thể lây qua giọt bắn, dịch tiết hoặc tiếp xúc thông thường. Tuy nhiên, nguyên nhân cốt lõi của bong võng mạc bắt nguồn từ sự biến đổi cấu trúc bên trong nhãn cầu, hoàn toàn không liên quan đến virus hay vi khuẩn. Quá trình này bắt đầu từ sự thoái hóa tự nhiên của dịch kính theo tuổi tác, sự hình thành các vết rách nhỏ trên bề mặt võng mạc hoặc sự co kéo của tổ chức xơ trong mắt. Do không có tác nhân truyền nhiễm, người bị bong võng mạc không cần cách ly và người thân hoàn toàn có thể yên tâm chăm sóc trong sinh hoạt hàng ngày.
Những nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp tình trạng bong võng mạc
Dù không có tính chất lây lan, tình trạng bong màng đáy mắt lại có xu hướng xảy ra nhiều hơn ở những người có yếu tố cấu trúc nhãn cầu đặc biệt. Nhóm có nguy cơ hàng đầu là người cận thị nặng, bởi trục nhãn cầu dài ra khiến màng võng mạc bị kéo mỏng và dễ xuất hiện vết rách vi thể. Người cao tuổi cũng đối mặt với rủi ro gia tăng do dịch kính phía trước võng mạc dần hóa lỏng và co rút theo thời gian. Ngoài ra, những người từng trải qua phẫu thuật thay thủy tinh thể, từng bị chấn thương va đập mạnh vùng mắt hoặc mắc bệnh võng mạc đái tháo đường biến chứng tăng sinh xơ mạch cũng là nhóm cần đặc biệt lưu tâm.
Biểu hiện cảnh báo sớm cần chú ý để bảo vệ thị lực
Tổn thương võng mạc thường không gây cảm giác đau nhức hay đỏ mắt nên người bệnh rất dễ bỏ qua ở giai đoạn mới chớm rách. Biểu hiện ban đầu thường là hiện tượng ruồi bay, thể hiện qua việc bất ngờ nhìn thấy nhiều đốm đen, chấm mờ hoặc sợi chỉ lơ lửng trước tầm nhìn. Đi kèm với đó có thể là cảm giác chớp sáng lóe lên ở góc mắt, xuất hiện rõ hơn khi chuyển động mắt hoặc ở trong phòng tối. Khi màng võng mạc tách rời nhiều hơn, người bệnh sẽ thấy một vùng tối hoặc tấm màn đen từ từ che khuất một phần tầm nhìn, sau đó lan dần vào trung tâm. Thăm khám mắt ngay khi thấy các dấu hiệu này là điều cần thiết để ngăn ngừa biến chứng mất thị lực vĩnh viễn.
Định hướng can thiệp y khoa và chăm sóc thị lực phù hợp
Phương pháp xử trí bong võng mạc phụ thuộc vào kích thước vết rách, mức độ bong tách và thời gian người bệnh đến cơ sở y tế. Trong trường hợp phát hiện sớm khi màng mới bị rách mà chưa bong rộng, bác sĩ chuyên khoa có thể chỉ định can thiệp bằng tia laser quang đông hoặc áp lạnh để hàn gắn mép rách, ngăn ngừa chất dịch ngấm vào khoang dưới võng mạc. Khi màng đã bong tróc diện rộng, phẫu thuật chuyên sâu như ấn độn củng mạc, bơm khí nở hoặc cắt dịch kính kết hợp bơm dầu silicon sẽ được chỉ định để đưa võng mạc áp trở lại thành mắt. Sau can thiệp, người bệnh cần tuân thủ đúng tư thế đầu theo hướng dẫn y khoa và tái khám định kỳ để theo dõi độ bám dính của võng mạc.
Lời khuyên giúp duy trì đôi mắt khỏe mạnh và giảm thiểu rủi ro
Để bảo vệ mắt trước nguy cơ thoái hóa và bong màng đáy mắt, việc duy trì thói quen khám mắt định kỳ mỗi năm một lần là vô cùng quan trọng, đặc biệt với những người có độ cận thị cao. Trong sinh hoạt và làm việc, việc đeo kính bảo hộ khi tham gia các hoạt động thể thao đối kháng hoặc lao động nặng giúp hạn chế chấn thương đụng dập nhãn cầu. Người mắc các bệnh lý mạn tính như đái tháo đường hay tăng huyết áp cần theo dõi đường huyết và huyết áp ổn định nhằm duy trì hệ vi mạch đáy mắt khỏe mạnh. Bên cạnh đó, việc bổ sung đầy đủ chất chống oxy hóa từ chế độ ăn uống và hạn chế dụi mắt mạnh cũng giúp duy trì sự bền vững cho cấu trúc mắt.
Lưu ý an toàn
Bong võng mạc là tình trạng cấp cứu nhãn khoa khẩn cấp, các phương pháp dân gian, nhỏ thuốc tự phát hay chườm đắp tại nhà hoàn toàn không có tác dụng gắn liền màng đáy mắt. Việc trì hoãn đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt có thể dẫn tới tổn thương thị giác vĩnh viễn không thể hồi phục. Mọi thông tin cung cấp chỉ nhằm mục đích phổ biến kiến thức và không thể thay thế cho quá trình thăm khám, soi đáy mắt trực tiếp từ bác sĩ chuyên khoa.
Tóm tắt
Tóm lại, bong võng mạc hoàn toàn không có khả năng lây nhiễm qua bất kỳ con đường tiếp xúc nào. Đây là tổn thương giải phẫu cần được chẩn đoán chính xác và can thiệp ngoại khoa kịp thời tại các chuyên khoa mắt uy tín. Nhận biết sớm các dấu hiệu báo trước và chủ động khám mắt định kỳ chính là giải pháp then chốt giúp bảo vệ trọn vẹn ánh sáng cho đôi mắt.
Nguồn tham khảo
- Springer Science and Business Media LLC: Direct Laser Photocoagulation of the Retinal Pigment Epithelium: A Novel Method to Seal Retinal Breaks during Pars Plana Vitrectomy for Retinal Detachment
- Acta Ophthalmologica: Localized versus 360‐degree laser photocoagulation with pars plana vitrectomy in the management of primary rhegmatogenous retinal detachment
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bị bong võng mạc ở một bên mắt thì mắt còn lại có nguy cơ bị không?
Có thể xảy ra, đặc biệt nếu nguyên nhân bắt nguồn từ thoái hóa dịch kính hoặc tật cận thị nặng mang tính đối xứng ở cả hai bên mắt. Do đó, khi một mắt đã bị tổn thương, người bệnh cần được bác sĩ chuyên khoa mắt kiểm tra kỹ lưỡng mắt còn lại để tầm soát sớm.
Có thể tự mua thuốc nhỏ mắt để chữa bong võng mạc tại nhà không?
Thuốc nhỏ mắt hoàn toàn không thể giải quyết được tổn thương rách hoặc bong tách cơ học của lớp võng mạc ở đáy mắt. Tình trạng này bắt buộc phải được xử trí bằng thủ thuật chuyên sâu hoặc phẫu thuật tại chuyên khoa mắt để đưa màng võng mạc áp trở lại vị trí giải phẫu.
Người bị cận thị mức độ nhẹ có nguy cơ gặp bong võng mạc không?
Người cận thị nhẹ vẫn có nguy cơ nhất định dù tỷ lệ thấp hơn người cận thị nặng. Bất kỳ ai từng bị chấn thương đụng dập mắt, có tiền sử gia đình hoặc có vùng thoái hóa võng mạc chu biên đều có thể xuất hiện lỗ rách dẫn đến bong màng đáy mắt.
Sau phẫu thuật bong võng mạc thì thị lực có phục hồi như cũ không?
Mức độ phục hồi thị giác phụ thuộc vào việc vùng hoàng điểm đã bị bong tróc hay chưa và thời gian từ lúc khởi phát đến khi can thiệp. Nếu được điều trị sớm khi hoàng điểm chưa bị tổn thương, khả năng duy trì và phục hồi thị lực sẽ khả quan hơn rất nhiều.
Sinh hoạt gần gũi với người thân bị bong võng mạc có an toàn không?
Sinh hoạt chung hoàn toàn an toàn. Bong võng mạc không bắt nguồn từ vi sinh vật gây bệnh nên việc trò chuyện, ngủ chung phòng hay dùng chung đồ dùng gia đình đều không gây ra bất kỳ nguy cơ nào cho sức khỏe của những người xung quanh.
