Mắt lác có chữa được không và các phương pháp can thiệp hiện nay

Mắt lác có chữa được không là gì?

Mắt lác là bệnh lý liên quan đến sự mất cân bằng giữa các cơ vận nhãn hoặc tổn thương thần kinh chi phối chuyển động của mắt, dẫn đến hiện tượng trục thị giác bị lệch. Khi một mắt nhìn thẳng vào vật thể, mắt còn lại có thể lệch vào trong, lệch ra ngoài, lệch lên trên hoặc lệch xuống dưới. Tình trạng này không chỉ gây ảnh hưởng rõ rệt về mặt thẩm mỹ mà còn làm suy giảm thị giác hai mắt, khiến người bệnh mất đi khả năng nhận biết chiều sâu và định vị không gian chính xác. Nếu không được can thiệp sớm, đặc biệt trong những năm đầu đời, não bộ sẽ dần ức chế hình ảnh truyền về từ mắt bị lệch để tránh hiện tượng nhìn đôi, lâu dần dẫn tới chứng nhược thị hay còn gọi là mắt lười. Việc thăm khám chuyên khoa mắt kịp thời giúp xác định chính xác cơ chế bệnh sinh, từ đó xây dựng kế hoạch phục hồi thị lực phù hợp cho từng cá nhân.

Khả năng điều trị mắt lác ở từng độ tuổi

Khả năng điều trị mắt lác có sự khác biệt rõ rệt giữa trẻ em và người lớn do tính mềm dẻo của hệ thần kinh thị giác. Ở trẻ nhỏ dưới 6 đến 7 tuổi, não bộ vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện sự tiếp nhận và xử lý tín hiệu hình ảnh. Do đó, việc can thiệp chỉnh lác trong thời kỳ này không chỉ giúp đưa mắt về vị trí cân đối mà còn phục hồi được thị lực và chức năng phối hợp thị giác hai mắt một cách tối ưu.

Ngược lại, ở người trưởng thành, hệ thống dẫn truyền thị giác đã cố định nên việc điều trị chủ yếu hướng đến mục tiêu nắn chỉnh trục nhãn cầu để cải thiện thẩm mỹ khuôn mặt, loại bỏ hiện tượng song thị hoặc mở rộng trường nhìn. Mặc dù khả năng khôi phục thị lực hoàn toàn ở mắt đã nhược thị lâu năm ở người lớn thường hạn chế hơn, việc phẫu thuật hoặc chỉnh quang vẫn mang lại giá trị to lớn về mặt tâm lý, giúp người bệnh tự tin hơn trong giao tiếp và sinh hoạt hàng ngày.

Các phương pháp điều trị mắt lác không phẫu thuật

Tùy vào nguyên nhân và loại hình lác, bác sĩ chuyên khoa mắt có thể áp dụng các biện pháp can thiệp không dùng đến phẫu thuật.

Đầu tiên là chỉnh kính điều chỉnh tật khúc xạ. Nhiều trường hợp lác điều tiết ở trẻ em xuất hiện do viễn thị chưa được can thiệp. Khi được đeo kính đúng độ, mắt không cần phải điều tiết quá mức, trục nhãn cầu sẽ tự động thẳng hàng trở lại mà không cần mổ.

Thứ hai là bài tập thị giác và phương pháp che mắt. Biện pháp này đặc biệt quan trọng khi mắt lác đã biến chứng sang nhược thị. Bác sĩ sẽ hướng dẫn che mắt lành trong một khoảng thời gian nhất định mỗi ngày nhằm kích thích mắt yếu hoạt động tích cực hơn, từ đó nâng cao thị lực. Ngoài ra, các bài tập hợp quy tụ và rèn luyện phối hợp hai mắt cũng giúp cải thiện khả năng đồng quy của các cơ vận nhãn.

Thứ ba là việc sử dụng lăng kính gắn trên tròng kính đối với người lớn bị nhìn đôi nhẹ, giúp hợp nhất hai hình ảnh thành một để người bệnh nhìn rõ ràng hơn.

Phẫu thuật chỉnh cơ vận nhãn cho mắt lác

Phẫu thuật là chỉ định cần thiết khi các biện pháp chỉnh quang và luyện tập không đem lại sự cân bằng trục thị giác, hoặc đối với các dạng lác cơ học, lác liệt cơ. Mục tiêu của phẫu thuật là điều chỉnh lại lực kéo của các cơ vận động nhãn cầu xung quanh mắt, đưa hai mắt về trạng thái song song và thẳng trục.

Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ nhãn khoa có thể tiến hành làm yếu đi các cơ bị co rút quá mức bằng kỹ thuật lùi cơ, hoặc làm mạnh thêm các cơ bị yếu bằng kỹ thuật cắt ngắn cơ. Đây là can thiệp ngoại khoa tinh vi ở bên ngoài nhãn cầu, không tác động vào cấu trúc sâu bên trong mắt như võng mạc hay thể thủy tinh. Tỷ lệ thành công về mặt nắn chỉnh thẩm mỹ của phẫu thuật mắt lác khá cao, tuy nhiên một số bệnh nhân có thể cần can thiệp bổ sung hoặc tiếp tục tập luyện thị giác sau phẫu thuật để duy trì kết quả ổn định lâu dài.

Các yếu tố quyết định hiệu quả phục hồi mắt lác

Kết quả điều trị mắt lác phụ thuộc vào nhiều yếu tố tổng hòa, trong đó thời điểm bắt đầu can thiệp là biến số quan trọng hàng đầu. Việc phát hiện ngay từ giai đoạn đầu giúp ngăn chặn nhược thị tiến triển và tạo điều kiện thuận lợi nhất để não bộ học cách phối hợp hình ảnh từ cả hai mắt.

Bên cạnh đó, nguyên nhân nền tảng gây lác cũng chi phối trực tiếp đến tiên lượng. Mắt lác do tật khúc xạ thường đáp ứng rất tốt với kính, trong khi lác do liệt dây thần kinh sọ não hoặc chấn thương cần thời gian theo dõi và điều trị phối hợp đa chuyên khoa. Cuối cùng, sự tuân thủ hướng dẫn điều trị của người bệnh đóng vai trò sống còn. Việc kiên trì đeo kính, thực hiện đúng lịch che mắt hay duy trì các bài tập cơ mắt đòi hỏi sự kiên nhẫn liên tục trong nhiều tháng hoặc nhiều năm để đạt được sự phục hồi thị lực bền vững.

Lưu ý an toàn

Mọi thông tin về điều trị mắt lác chỉ mang tính chất tham khảo y khoa đại cương và không thể thay thế cho quá trình thăm khám trực tiếp cùng bác sĩ chuyên khoa mắt. Tuyệt đối không tự ý áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng như day ấn mạnh vùng mắt, nhỏ thuốc không rõ nguồn gốc hoặc tự chế kính tại nhà vì có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến nhãn cầu. Khi nhận thấy mắt có dấu hiệu lệch trục, nhìn mờ hoặc nhìn một thành hai, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế uy tín để được chẩn đoán chính xác và tư vấn phác đồ phù hợp.

Tóm tắt

Mắt lác hoàn toàn có thể chữa trị và cải thiện rõ rệt nếu được phát hiện đúng thời điểm và can thiệp đúng phương pháp. Việc phối hợp chặt chẽ giữa chỉnh kính, tập luyện thị giác hoặc phẫu thuật cơ vận nhãn sẽ giúp phục hồi chức năng nhìn cũng như đem lại diện mạo cân đối. Người bệnh cần chủ động thăm khám chuyên khoa sớm để bảo vệ thị lực toàn diện.