Mắt cay và hay chảy nước mắt là dấu hiệu của bệnh gì?

Mắt cay và chảy nước mắt là gì?

Đôi mắt được bảo vệ bởi một màng phim nước mắt mỏng manh gồm ba lớp: lớp nhầy, lớp nước và lớp lipid dầu. Màng phim này có nhiệm vụ bôi trơn, cung cấp oxy, nuôi dưỡng biểu mô giác mạc và rửa trôi các hạt bụi nhỏ xâm nhập vào mắt. Khi bất kỳ lớp nào trong màng phim nước mắt bị suy giảm chất lượng hoặc bay hơi quá nhanh, giác mạc sẽ bị phơi nhiễm trực tiếp với không khí, gây ra cảm giác cay rát, xốn xao như có dị vật và đỏ mắt.

Để tự vệ trước sự tổn thương này, các đầu tận cùng thần kinh cảm giác ở bề mặt mắt sẽ kích thích tuyến lệ phản xạ tiết ra ồ ạt nước mắt. Tuy nhiên, lượng nước mắt phản xạ này chủ yếu chứa nước mà thiếu lớp dầu giữ ẩm, do đó nhanh chóng trôi đi hoặc tràn ra khóe mắt mà không thể bám giữ để làm dịu nhãn cầu. Điều này tạo nên nghịch lý: mắt càng khô và cay thì lại càng chảy nhiều nước mắt.

Hội chứng khô mắt và phản xạ tăng tiết nước mắt

Nguyên nhân hàng đầu khiến mắt bị cay rát và chảy nước mắt liên tục chính là hội chứng khô mắt. Khi tuyến meibomius ở bờ mi bị rối loạn chức năng, lượng dầu tiết ra không đủ để ngăn cản sự bay hơi của nước mắt. Hậu quả là bề mặt nhãn cầu bị khô cục bộ, cọ xát với mi mắt mỗi khi chớp mắt, tạo ra cảm giác cay xè, nhức mắt và khó mở mắt vào buổi sáng hoặc cuối ngày làm việc.

Để bù đắp tình trạng thiếu hụt độ ẩm, hệ thần kinh lập tức kích hoạt tuyến lệ chính tăng tiết dịch lỏng. Nước mắt chảy ra nhiều nhưng lại không bám dính được vào biểu mô giác mạc, chảy tràn ra ngoài má khiến người bệnh lầm tưởng mắt mình bị thừa nước. Nếu không được kiểm soát tốt, vòng xoắn bệnh lý này có thể dẫn tới xước giác mạc, viêm biểu mô và suy giảm chất lượng thị giác kéo dài.

Tác động từ hội chứng thị giác màn hình và môi trường sống

Trong đời sống hiện đại, thói quen sử dụng máy vi tính, điện thoại thông minh và máy tính bảng liên tục trong nhiều giờ là tác nhân phổ biến gây cay mắt. Theo cơ chế sinh lý, tần số chớp mắt bình thường của con người khoảng 15 đến 20 lần mỗi phút, nhưng khi tập trung nhìn vào màn hình kỹ thuật số, tần số này có thể giảm xuống chỉ còn một nửa. Chớp mắt không đủ khiến nước mắt bay hơi nhanh, bề mặt mắt bị khô rát và kích ứng.

Bên cạnh đó, môi trường làm việc có máy điều hòa không khí độ ẩm thấp, quạt gió thổi thẳng vào mặt, khói thuốc lá, bụi mịn và ánh nắng gắt cũng là những yếu tố ngoại cảnh gây hại. Những tác nhân này làm tăng tốc độ bốc hơi của màng phim nước mắt và gây viêm nhẹ bờ mi, khiến mắt luôn trong tình trạng kích thích, cay buốt và phản ứng bằng cách chảy nước mắt liên tục để tự làm sạch.

Các bệnh lý viêm nhiễm và bất thường giải phẫu ở mắt

Hiện tượng cay mắt và chảy nước mắt nhiều còn có thể cảnh báo các bệnh lý thực thể tại cơ quan thị giác. Viêm kết mạc do dị ứng phấn hoa, lông thú cưng hoặc bụi nhà thường gây ngứa ngáy dữ dội, mắt đỏ, cay rát và tiết nhiều dịch trong suốt. Viêm kết mạc do vi khuẩn hoặc virus ngoài việc chảy nước mắt còn kèm theo ghèn dính nhiều, mí mắt sưng nề và nhạy cảm với ánh sáng.

Viêm bờ mi cũng là bệnh lý mạn tính thường gặp, khiến các nang lông mi và tuyến bã nhờn bị viêm đỏ, đóng vảy ngứa ở chân lông mi, làm biến đổi chất lượng nước mắt. Ngoài ra, các bất thường về mặt cơ học như quặm mi khiến lông mi cọ quẹt vào giác mạc, hoặc hẹp tắc đường dẫn lệ làm nước mắt không thể thoát tự nhiên xuống khoang mũi mà trào ngược ra ngoài, cũng là những nguyên nhân quan trọng cần được bác sĩ chuyên khoa mắt kiểm tra cẩn thận.

Các biện pháp chăm sóc và giảm cay mắt tại nhà

Để cải thiện cảm giác cay xốn và kiểm soát tình trạng chảy nước mắt, người bệnh có thể áp dụng các thói quen chăm sóc mắt khoa học. Khi làm việc với thiết bị điện tử, hãy thực hiện quy tắc nghỉ ngơi định kỳ: sau mỗi 20 phút làm việc, nhìn ra xa khoảng 6 mét trong vòng ít nhất 20 giây và chủ động chớp mắt đầy đủ. Đặt màn hình máy tính thấp hơn tầm mắt một chút để giảm diện tích bề mặt nhãn cầu tiếp xúc với không khí.

Bên cạnh đó, việc chườm ấm mi mắt bằng khăn sạch nhúng nước ấm trong 5 đến 10 phút mỗi ngày giúp làm mềm các chất tiết dầu bị ứ tắc ở tuyến meibomius, cải thiện độ bền của màng phim nước mắt. Khi ra ngoài trời, nên đeo kính râm hoặc kính bảo hộ để chắn gió, bụi và tia cực tím. Giữ không gian sống có độ ẩm thích hợp bằng máy tạo ẩm và hạn chế để luồng gió điều hòa phả trực tiếp vào khuôn mặt cũng là cách phòng ngừa hiệu quả.

Lưu ý an toàn

Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt có chứa hoạt chất co mạch hoặc corticoid kéo dài mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt, bởi việc này có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc làm tổn thương giác mạc nghiêm trọng hơn. Tránh dụi mắt khi cảm thấy cay rát vì hành động này có thể gây trầy xước bề mặt giác mạc và đưa vi khuẩn vào mắt. Nếu mắt xuất hiện các dấu hiệu báo động như đau nhức dữ dội, nhìn mờ đột ngột, sợ ánh sáng nặng, mắt đỏ sẫm hoặc tiết dịch mủ đặc, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế chuyên khoa mắt để được thăm khám và chẩn đoán chính xác.

Tóm tắt

Mắt cay và hay chảy nước mắt tuy thường bắt nguồn từ tình trạng khô mắt hoặc thói quen nhìn màn hình kéo dài, nhưng cũng có thể là dấu hiệu sớm của các bệnh lý nhãn khoa cần can thiệp. Việc duy trì thói quen chớp mắt đều đặn, vệ sinh bờ mi sạch sẽ và bảo vệ mắt khỏi tác nhân môi trường sẽ giúp mắt luôn sáng khỏe và thoải mái.