Mắc quai bị có thực sự gây vô sinh không?

Mắc quai bị có vô sinh không là gì?

Bệnh quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Biểu hiện điển hình của bệnh là tình trạng sưng đau tuyến nước bọt mang tai, kèm theo sốt nhẹ, mệt mỏi, đau cơ và chán ăn.

Mối liên hệ giữa bệnh quai bị và vấn đề vô sinh xuất phát từ ái lực đặc biệt của virus đối với các mô tuyến trong cơ thể, bao gồm tuyến nước bọt, tuyến tụy và tuyến sinh dục. Ở nam giới trưởng thành, virus có thể xâm nhập và gây viêm tinh hoàn, tạo phản ứng sưng nề trong khoang bao xơ hẹp. Tình trạng này có thể gây tổn thương các ống sinh tinh và làm suy giảm quá trình sản xuất tinh trùng. Ở nữ giới, viêm buồng trứng do quai bị cũng có thể xảy ra nhưng hiếm gặp hơn rất nhiều và ít khi để lại hậu quả nghiêm trọng về chức năng sinh sản. Hiểu rõ cơ chế này giúp người bệnh không quá hoang mang nhưng cũng không chủ quan trước các biến chứng.

Thực hư nguy cơ vô sinh ở nam giới khi mắc quai bị

Viêm tinh hoàn là biến chứng thường gặp nhất của bệnh quai bị ở nam giới sau độ tuổi dậy thì, thường khởi phát sau khi tuyến mang tai sưng từ bốn đến mười ngày. Người bệnh thường có triệu chứng sốt cao trở lại, tinh hoàn sưng to, đau rát và phù nề một bên bìu, trong đó tỷ lệ viêm cả hai bên tinh hoàn chiếm tỷ lệ thấp hơn.

Sau khi tình trạng viêm cấp tính thoái lui, một số trường hợp có thể xuất hiện teo tinh hoàn một phần. Tổn thương tế bào mầm và mô kẽ có thể làm giảm mật độ tinh trùng, giảm khả năng di động hoặc tăng tỷ lệ tinh trùng dị dạng khi làm xét nghiệm tinh dịch đồ. Tuy nhiên, nếu chỉ bị viêm một bên, tinh hoàn còn lại vẫn có khả năng duy trì chức năng nội tiết và sản xuất tinh dịch bình thường. Tình trạng vô sinh hoàn toàn thường chỉ có nguy cơ xảy ra khi cả hai bên tinh hoàn đều bị teo nặng nề sau viêm, nhưng đây là biến chứng hiếm gặp trên lâm sàng.

Biến chứng quai bị đối với khả năng sinh sản của nữ giới

Đối với nữ giới sau tuổi dậy thì, virus quai bị có thể xâm nhập và gây viêm buồng trứng, tuy nhiên tỷ lệ biến chứng này thấp hơn đáng kể so với viêm tinh hoàn ở nam giới. Triệu chứng viêm buồng trứng thường bao gồm đau âm ỉ vùng bụng dưới hoặc hố chậu, sốt nhẹ, cảm giác buồn nôn và dễ bị nhầm lẫn với các bệnh lý tiêu hóa hoặc phụ khoa khác như viêm ruột thừa cấp hay viêm phần phụ.

Các nghiên cứu y khoa ghi nhận rằng viêm buồng trứng do virus quai bị thường diễn tiến lành tính và hiếm khi gây teo buồng trứng hoặc làm suy giảm nghiêm trọng dự trữ buồng trứng. Do đó, nguy cơ vô sinh ở nữ giới sau khi khỏi quai bị là rất thấp. Phụ nữ từng mắc bệnh quai bị đa phần vẫn duy trì được chu kỳ kinh nguyệt đều đặn và khả năng thụ thai tự nhiên bình thường.

Cách chăm sóc và giảm thiểu nguy cơ biến chứng quai bị

Hiện nay bệnh quai bị chưa có thuốc điều trị đặc hiệu tiêu diệt virus, do đó mục tiêu chăm sóc chủ yếu là nghỉ ngơi, nâng cao thể trạng và điều trị triệu chứng để cơ thể tự đào thải mầm bệnh. Khi mắc bệnh, việc nghỉ ngơi tại giường trong giai đoạn sốt và sưng tuyến là vô cùng quan trọng nhằm giảm thiểu nguy cơ xuất hiện biến chứng viêm tinh hoàn.

Đối với nam giới có dấu hiệu sưng đau tinh hoàn, cần nằm nghỉ tuyệt đối tại giường, mặc quần lót nâng đỡ bìu để giảm lực kéo căng gây đau, chườm mát vùng bìu và sử dụng các thuốc giảm đau, hạ sốt, chống viêm theo hướng dẫn của bác sĩ. Người bệnh cần uống đủ nước, ăn các thức ăn mềm, lỏng, dễ nuốt để hạn chế vận động cơ hàm nhai. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại lá cây, vôi hoặc cao dán đắp lên vùng sưng vì có thể gây bỏng da, nhiễm trùng thứ phát và làm tình trạng viêm trở nên phức tạp hơn.

Biện pháp phòng ngừa bệnh quai bị chủ động

Tiêm vắc xin là biện pháp phòng ngừa bệnh quai bị hiệu quả và an toàn nhất hiện nay. Vắc xin quai bị thường được phối hợp trong mũi tiêm sởi – quai bị – rubella (MMR), được khuyến cáo tiêm mũi đầu tiên cho trẻ từ 12 tháng tuổi trở lên và tiêm nhắc lại theo hướng dẫn của nhân viên y tế trước độ tuổi đi học. Thanh thiếu niên và người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa tiêm đủ mũi cũng nên chủ động tiêm phòng để củng cố miễn dịch bảo vệ.

Bên cạnh tiêm chủng, việc thực hiện các biện pháp vệ sinh cá nhân hàng ngày đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế virus lây lan trong cộng đồng. Mọi người nên thường xuyên rửa tay bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, đeo khẩu trang khi đến nơi đông người hoặc khi tiếp xúc với người có biểu hiện ho, sốt. Người mắc bệnh quai bị cần nghỉ ngơi, cách ly tương đối tại nhà khoảng mười ngày kể từ thời điểm tuyến mang tai bắt đầu sưng để phòng ngừa nguy cơ lây nhiễm cho người xung quanh.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa đại chúng, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị y khoa. Khi nghi ngờ mắc quai bị hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sưng đau dữ dội vùng bìu, sốt cao liên tục không hạ, đau đầu dữ dội, nôn ói hoặc đau bụng nhiều, người bệnh cần đến ngay các cơ sở y tế có chuyên khoa truyền nhiễm hoặc nam học để được bác sĩ thăm khám trực tiếp. Không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc giảm đau kháng viêm liều cao hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng.

Tóm tắt

Quan niệm mắc quai bị chắc chắn bị vô sinh là không chính xác. Mặc dù bệnh có thể gây biến chứng viêm tinh hoàn ở nam giới trưởng thành, nhưng nếu được phát hiện sớm, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi y tế chặt chẽ, nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh sản là rất thấp. Chủ động tiêm vắc xin và đi khám kịp thời khi có dấu hiệu bất thường là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe sinh sản.