Mắc bệnh nấm miệng có bị HIV không và khi nào cần đi xét nghiệm

Nấm miệng có bị HIV không là gì?

Nấm miệng, hay còn gọi là tưa miệng, là tình trạng nhiễm trùng niêm mạc khoang miệng chủ yếu do vi nấm Candida albicans gây ra. Ở trạng thái bình thường, vi nấm Candida vẫn cư trú tự nhiên như một phần của hệ vi sinh vật trong khoang miệng, đường tiêu hóa và trên bề mặt da của người khỏe mạnh mà không gây ra bất kỳ triệu chứng khó chịu nào. Hệ thống miễn dịch khỏe mạnh cùng với các vi khuẩn có lợi tại chỗ sẽ giữ cho mật độ vi nấm này luôn ở mức an toàn.

Tuy nhiên, khi sự cân bằng vi sinh bị phá vỡ hoặc hàng rào phòng ngự của cơ thể suy giảm, nấm Candida sẽ nhanh chóng tăng sinh về số lượng, xâm nhập lớp biểu mô niêm mạc và hình thành các mảng trắng đục dạng sữa đông ở bề mặt lưỡi, niêm mạc má, vòm họng hoặc nướu răng. Do đó, nấm miệng là biểu hiện của sự mất cân bằng tại chỗ hoặc tình trạng đề kháng suy yếu nói chung, chứ bản thân vi nấm gây bệnh không phải là virus HIV.

Mối liên quan giữa bệnh nấm miệng và tình trạng nhiễm virus HIV

Vi rút gây suy giảm miễn dịch ở người HIV tấn công trực tiếp vào các tế bào lympho T CD4, vốn đóng vai trò chỉ huy hệ thống phòng ngự của cơ thể. Khi số lượng tế bào miễn dịch này giảm sút đáng kể, cơ thể mất khả năng kiểm soát vi nấm Candida thông thường, tạo điều kiện cho nấm miệng bùng phát như một bệnh nhiễm trùng cơ hội.

Ở những người nhiễm HIV chưa được phát hiện hoặc chưa tiếp cận thuốc kháng virus ARV, nấm miệng thường xuất hiện dai dẳng, tái phát nhiều lần và có thể lan xuống thực quản gây đau rát khi nuốt. Mặc dù nấm miệng là một trong những chỉ dấu lâm sàng cảnh báo hệ miễn dịch suy yếu, nhưng điều này hoàn toàn không có nghĩa là hễ mắc nấm miệng thì khẳng định đã nhiễm HIV. Có rất nhiều yếu tố thường gặp khác có thể làm bùng phát nấm miệng ngay cả ở những người hoàn toàn âm tính với HIV.

Các nguyên nhân phổ biến khác gây ra bệnh nấm miệng

Đa số các trường hợp nấm miệng trên thực tế xuất phát từ những yếu tố thuận lợi tại chỗ hoặc bệnh lý mạn tính chứ không liên quan đến virus HIV. Nhóm đối tượng rất phổ biến mắc nấm miệng là trẻ sơ sinh do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, hoặc người cao tuổi có sức đề kháng suy giảm tự nhiên.

Những người sử dụng thuốc kháng sinh kéo dài làm rối loạn hệ vi khuẩn thường trú trong khoang miệng, hoặc người dùng thuốc xịt corticoid điều trị hen phế quản và bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính mà không súc miệng sạch sau khi dùng cũng rất dễ bị nấm miệng. Ngoài ra, người mắc bệnh đái tháo đường kiểm soát đường huyết chưa tốt, người mang răng giả không vệ sinh đúng cách, người khô miệng mạn tính, người suy dinh dưỡng hoặc bệnh nhân đang điều trị hóa trị, xạ trị ung thư đều là những đối tượng thường xuyên gặp phải tình trạng nấm miệng.

Thời điểm người mắc nấm miệng cần chủ động xét nghiệm HIV

Nếu một người trưởng thành khỏe mạnh, không thuộc các nhóm nguy cơ rõ ràng như dùng corticoid, kháng sinh hay mang răng giả, nhưng lại bất ngờ xuất hiện nấm miệng lan rộng, kéo dài hoặc tái phát liên tục dù đã điều trị tại chỗ, việc chủ động đến cơ sở y tế để làm xét nghiệm tầm soát HIV là rất cần thiết.

Đặc biệt, xét nghiệm máu kiểm tra HIV nên được thực hiện càng sớm càng tốt nếu nấm miệng xuất hiện sau khi có hành vi nguy cơ lây truyền qua đường máu hoặc quan hệ tình dục không an toàn. Việc tầm soát cũng đặc biệt quan trọng nếu nấm miệng đi kèm các triệu chứng toàn thân khác như sốt kéo dài không rõ nguyên nhân, sụt cân nhanh chóng, tiêu chảy mạn tính hoặc nổi hạch kéo dài. Xét nghiệm sớm giúp giải tỏa áp lực tâm lý và tạo cơ hội tiếp cận can thiệp y tế kịp thời nếu có vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.

Phương pháp chẩn đoán và theo dõi y khoa đúng cách

Khi nhận thấy các mảng trắng bất thường trong khoang miệng kèm cảm giác cộm rát, người bệnh không nên tự ý mua các loại thuốc kháng nấm đường uống hay dung dịch bôi khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng hoặc răng hàm mặt. Việc tự ý điều trị có thể làm thay đổi hình thái tổn thương, gây khó khăn cho việc chẩn đoán chính xác hoặc dẫn đến nguy cơ kháng thuốc.

Bác sĩ sẽ kiểm tra trực tiếp niêm mạc miệng, cạo nhẹ mảng bợn trắng để soi tươi tìm tế bào nấm dưới kính hiển vi hoặc nuôi cấy định danh vi nấm khi cần thiết. Đồng thời, nhân viên y tế sẽ khai thác kỹ tiền sử dùng thuốc, bệnh lý nền và có thể chỉ định thêm xét nghiệm đường huyết, công thức máu hoặc xét nghiệm kháng thể HIV để tìm ra nguyên nhân gốc rễ gây suy giảm đề kháng, từ đó đưa ra hướng theo dõi y khoa an toàn và phù hợp nhất.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không được dùng vật cứng cạo mạnh các mảng trắng trong miệng vì có thể gây chảy máu, trợt loét niêm mạc và làm tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn. Không tự ý mua thuốc kháng nấm dạng uống hoặc bôi khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Mọi nghi ngờ về khả năng nhiễm HIV chỉ có thể được kết luận chính xác thông qua xét nghiệm máu tại cơ sở y tế uy tín, không thể dựa vào các dấu hiệu tại khoang miệng để tự chẩn đoán.

Tóm tắt

Tóm lại, người mắc bệnh nấm miệng không đồng nghĩa với việc chắc chắn đã bị nhiễm HIV. Vi nấm Candida chỉ bùng phát khi gặp điều kiện thuận lợi tại chỗ hoặc khi sức đề kháng của cơ thể suy giảm do nhiều nguyên nhân khác nhau. Chủ động thăm khám y tế sớm giúp xác định đúng nguyên nhân gây nấm miệng, tiếp cận phương pháp chăm sóc an toàn và giải tỏa lo âu một cách khoa học.