Lưu ý quan trọng trước và sau khi tiêm vắc xin Covid-19

Tiêm vắc xin Covid-19 là gì?

Vắc xin Covid-19 hoạt động bằng cách huấn luyện hệ thống miễn dịch nhận diện các protein đặc trưng của virus SARS-CoV-2, từ đó tạo ra kháng thể và tế bào lympho nhớ mà không gây ra bệnh thực sự. Khi tiếp xúc với virus trong tự nhiên, hệ miễn dịch đã được trang bị sẵn sàng để tiêu diệt mầm bệnh nhanh chóng và hiệu quả hơn.

Phần lớn mọi người đều có thể tiêm vắc xin phòng bệnh an toàn theo các hướng dẫn sàng lọc của ngành y tế. Tuy nhiên, khả năng đáp ứng miễn dịch cũng như mức độ phản ứng sau tiêm có thể khác nhau tùy thuộc vào cơ địa, độ tuổi và tình trạng bệnh nền của từng cá nhân. Việc hiểu rõ quy trình tiêm chủng, các tiêu chí khám sàng lọc trước tiêm và thời gian tự theo dõi sức khỏe sau tiêm là yếu tố cốt lõi giúp phòng tránh rủi ro và đảm bảo an toàn tối đa cho người được tiêm.

Chuẩn bị thể trạng và dinh dưỡng trước khi tiêm vắc xin

Trước ngày tiêm vắc xin Covid-19, người đi tiêm cần chú ý nghỉ ngơi đầy đủ, duy trì giấc ngủ trọn vẹn để hệ miễn dịch ở trạng thái hoạt động tốt nhất. Chế độ dinh dưỡng nên cân đối, ăn uống đủ bữa và uống nhiều nước, tránh để bụng đói khi đến điểm tiêm nhằm giảm thiểu tình trạng hạ đường huyết hoặc chóng mặt do căng thẳng tâm lý.

Bên cạnh đó, cần hạn chế tối đa việc sử dụng rượu bia, đồ uống chứa cồn hoặc các chất kích thích trước thời điểm tiêm chủng. Cồn có thể làm suy yếu phản ứng miễn dịch của cơ thể hoặc gây nhầm lẫn với các triệu chứng mệt mỏi, đau đầu sau tiêm. Nếu đang sử dụng các loại thuốc điều trị bệnh mạn tính hàng ngày theo chỉ định của bác sĩ, người tiêm vẫn tiếp tục dùng thuốc bình thường, trừ khi có chỉ dẫn chuyên biệt từ bác sĩ điều trị.

Khai báo tiền sử bệnh lý và sàng lọc tại điểm tiêm

Tại điểm tiêm chủng, việc phối hợp trung thực và chi tiết với bác sĩ khám sàng lọc là bước bảo vệ an toàn quan trọng hàng đầu. Người tiêm cần thông báo rõ ràng về tiền sử dị ứng, bao gồm dị ứng thuốc, thức ăn, côn trùng cắn hoặc phản ứng nghiêm trọng trong các lần tiêm vắc xin trước đó. Đây là cơ sở để nhân viên y tế phân loại và quyết định chỉ định tiêm, hoãn tiêm hay tiêm tại cơ sở hồi sức cấp cứu.

Ngoài ra, người có bệnh nền mạn tính như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, hen phế quản hoặc các bệnh lý suy giảm miễn dịch cần mang theo hồ sơ bệnh án hoặc đơn thuốc gần nhất. Bác sĩ sẽ tiến hành đo huyết áp, nhịp tim, kiểm tra thân nhiệt và đánh giá tổng trạng nhằm đảm bảo bệnh lý nền đang được kiểm soát ổn định trước khi tiến hành tiêm chủng vắc xin Covid-19.

Theo dõi phản ứng tại cơ sở tiêm chủng và những giờ đầu

Sau khi mũi tiêm hoàn tất, người tiêm bắt buộc phải ở lại điểm tiêm chủng ít nhất 30 phút để được nhân viên y tế theo dõi sát sao. Khoảng thời gian này có ý nghĩa quyết định trong việc phát hiện và xử trí kịp thời các biến cố tức thì hiếm gặp, đặc biệt là phản ứng phản vệ. Nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu khác thường nào như khó thở, tức ngực, phát ban ngứa toàn thân, chóng mặt hoặc buồn nôn, cần báo ngay cho nhân viên y tế trực.

Khi hết thời gian theo dõi tại chỗ và các chỉ số sinh hiệu ổn định, người tiêm có thể ra về nhưng cần có người thân đi cùng nếu cảm thấy choáng váng mệt mỏi. Trong vòng 24 đến 48 giờ đầu tiên, nên sắp xếp công việc để nghỉ ngơi, tránh các hoạt động thể lực cường độ cao hoặc lao động nặng nhọc, đồng thời đảm bảo luôn có người bên cạnh hỗ trợ khi cần thiết.

Chăm sóc cơ thể và theo dõi phản ứng sau tiêm tại nhà

Sau khi tiêm vắc xin Covid-19, cơ thể có thể xuất hiện các phản ứng thông thường như sốt nhẹ, ớn lạnh, đau mỏi cơ, mệt mỏi, đau đầu hoặc sưng đau đỏ tại vị trí tiêm. Đây là những dấu hiệu tự nhiên cho thấy hệ thống miễn dịch đang tiếp nhận thông tin và hình thành kháng thể bảo vệ. Thông thường, các triệu chứng này sẽ tự thuyên giảm và biến mất sau khoảng 1 đến 3 ngày.

Để hỗ trợ cơ thể hồi phục, người tiêm nên uống nhiều nước lọc hoặc nước điện giải, bổ sung rau xanh và trái cây tươi giàu vitamin. Tại vị trí vết tiêm, có thể chườm lạnh nhẹ nhàng bằng khăn sạch để giảm cảm giác đau buốt và sưng nề. Tuyệt đối không tự ý đắp lá cây, chanh, thuốc mỡ hay các chất lạ lên vết tiêm vì dễ gây kích ứng và nhiễm trùng mô mềm.

Nhận biết dấu hiệu bất thường cần đến cơ sở y tế

Mặc dù các biến cố nặng sau tiêm vắc xin Covid-19 rất hiếm gặp, việc chủ động nhận biết các tín hiệu báo động là vô cùng cần thiết để bảo vệ tính mạng. Người tiêm cần theo dõi sát sức khỏe trong ít nhất 7 đến 28 ngày sau tiêm. Nếu xuất hiện sốt cao liên tục không hạ, khó thở, thở rít, đau thắt ngực, tim đập nhanh hồi hộp hoặc mệt lả, cần đến bệnh viện ngay lập tức.

Các biểu hiện thần kinh và tuần hoàn như đau đầu dữ dội kéo dài không đỡ, nhìn mờ, co giật, tê yếu tay chân, đau bụng âm ỉ dữ dội hoặc xuất huyết dưới da dạng chấm đỏ bầm tím cũng là những dấu hiệu cảnh báo nghiêm trọng. Khi gặp phải các tình huống này, người bệnh không được tự ý trì hoãn hay tự điều trị tại nhà mà phải liên hệ cơ sở y tế gần nhất để được thăm khám và xử trí chuyên sâu.

Lưu ý an toàn

Thông tin hướng dẫn trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe cộng đồng và không thay thế cho lời khuyên, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của cán bộ y tế. Người có bệnh lý mạn tính, phụ nữ mang thai hoặc người có cơ địa dị ứng phức tạp cần tham vấn trực tiếp bác sĩ chuyên khoa trước khi tiêm. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc hạ sốt, thuốc giảm đau để dự phòng trước tiêm khi chưa có triệu chứng, và không tự điều trị tại nhà khi xuất hiện các phản ứng bất thường kéo dài.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin Covid-19 là biện pháp phòng bệnh chủ động và an toàn khi được chuẩn bị kỹ lưỡng và theo dõi đúng cách. Việc tuân thủ quy trình sàng lọc trước tiêm, nghỉ ngơi hợp lý và chú ý các phản ứng của cơ thể sau tiêm sẽ giúp quá trình tiêm chủng diễn ra thuận lợi, góp phần bảo vệ sức khỏe cho bản thân và cộng đồng.