Những lưu ý khi tiêm phòng sởi cho trẻ mà phụ huynh nên biết

Tiêm phòng sởi cho trẻ là gì?

Bệnh sởi là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus sởi gây ra, lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp khi người lành tiếp xúc với các giọt bắn chứa mầm bệnh phát tán từ người mắc bệnh khi ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Bệnh có đặc tính lây lan rất mạnh trong cộng đồng chưa có miễn dịch, đặc biệt là nhóm trẻ nhỏ chưa đến tuổi tiêm chủng hoặc chưa được tiêm đủ liều vắc xin.

Sởi không chỉ gây ra các triệu chứng mệt mỏi như sốt cao, phát ban, viêm kết mạc mắt và viêm long đường hô hấp, mà còn tiềm ẩn nguy cơ dẫn đến nhiều biến chứng nặng nề như viêm phổi, viêm tai giữa, tiêu chảy cấp mất nước và viêm não tủy. Tiêm vắc xin sởi là giải pháp phòng bệnh đặc hiệu đã được chứng minh hiệu quả và độ an toàn trên toàn cầu. Việc tiêm chủng đúng mốc thời gian giúp cơ thể trẻ hình thành kháng thể đặc hiệu, từ đó tạo nên lá chắn bảo vệ vững chắc cho sự phát triển của trẻ.

Lịch tiêm phòng sởi khuyến cáo cho trẻ em

Theo chương trình tiêm chủng mở rộng tại Việt Nam, mũi tiêm phòng sởi đơn đầu tiên được khuyến cáo thực hiện khi trẻ đủ 9 tháng tuổi. Đây là thời điểm lượng kháng thể truyền từ mẹ sang con bắt đầu suy giảm, khiến trẻ dễ bị virus sởi tấn công. Mũi thứ hai thường được tiêm nhắc lại lúc trẻ 18 tháng tuổi dưới dạng vắc xin phối hợp sởi rubella hoặc sởi quai bị rubella để củng cố hệ miễn dịch.

Bên cạnh lịch tiêm chủng mở rộng, các bậc phụ huynh có thể lựa chọn cho trẻ tiêm vắc xin phối hợp ba trong một phòng sởi, quai bị và rubella tại các trung tâm tiêm chủng dịch vụ, thường bắt đầu từ khi trẻ đủ 12 tháng tuổi. Việc tuân thủ đúng lịch hẹn không chỉ giúp cơ thể trẻ sản sinh đủ kháng thể phòng bệnh mà còn hạn chế nguy cơ lây nhiễm chéo trong cộng đồng khi dịch bùng phát. Khi trẻ bị ốm hoặc phải hoãn tiêm vì lý do sức khỏe, cha mẹ cần đưa trẻ đi tiêm bù sớm nhất có thể.

Những điều cha mẹ cần chuẩn bị trước khi cho trẻ tiêm vắc xin sởi

Trước ngày đưa trẻ đi tiêm phòng sởi, cha mẹ cần kiểm tra kỹ tình trạng sức khỏe tổng quát của trẻ. Nếu trẻ đang sốt cao, mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính, viêm đường hô hấp nặng hoặc tiêu chảy mất nước, gia đình nên chủ động dời lịch và thông báo cho bác sĩ khám sàng lọc để đưa ra quyết định phù hợp. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống thuốc hạ sốt hoặc thuốc chống dị ứng trước khi tiêm với mục đích phòng ngừa phản ứng phụ.

Bên cạnh việc theo dõi sức khỏe, cha mẹ cần chuẩn bị đầy đủ sổ tiêm chủng hoặc hồ sơ điện tử để nhân viên y tế nắm rõ lịch sử tiêm phòng trước đó. Hãy ghi nhớ hoặc ghi chú lại tiền sử dị ứng của trẻ với thuốc, thức ăn, gelatin hoặc kháng sinh nhóm aminoglycosid nếu có. Ngoài ra, việc cho trẻ bú hoặc ăn một lượng vừa phải trước khi tiêm khoảng 30 đến 45 phút sẽ giúp hạn chế nguy cơ hạ đường huyết hoặc quấy khóc quá mức trong quá trình chủng ngừa.

Lưu ý trong quá trình khám sàng lọc và tiêm chủng

Tại điểm tiêm chủng, việc phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế trong quá trình khám sàng lọc đóng vai trò quyết định đến độ an toàn của buổi tiêm. Cha mẹ cần chủ động cung cấp thông tin về các loại thuốc trẻ đang dùng trong thời gian gần đây, đặc biệt là thuốc ức chế miễn dịch, corticoid hoặc các sản phẩm từ máu và globulin miễn dịch. Những loại chế phẩm này có thể ảnh hưởng đến khả năng đáp ứng miễn dịch của cơ thể đối với vắc xin sống giảm độc lực như sởi.

Khi thực hiện thao tác tiêm, phụ huynh cần giữ trẻ đúng tư thế theo hướng dẫn của nhân viên y tế để đảm bảo an toàn, tránh để trẻ giãy giụa làm tổn thương vị trí tiêm. Giữ tâm lý bình tĩnh, dỗ dành và vỗ về sẽ giúp trẻ giảm bớt cảm giác căng thẳng, sợ hãi. Đồng thời, phụ huynh có quyền đối chiếu tên vắc xin, hạn sử dụng và liều lượng với nhân viên y tế trước khi vắc xin được đưa vào cơ thể trẻ.

Theo dõi và chăm sóc trẻ sau khi tiêm phòng sởi

Sau khi trẻ được tiêm vắc xin sởi, phụ huynh bắt buộc phải ở lại cơ sở tiêm chủng ít nhất 30 phút để theo dõi các dấu hiệu sớm của phản ứng phản vệ. Đây là khoảng thời gian rất quan trọng giúp nhân viên y tế kịp thời xử trí nếu xảy ra các biến cố bất lợi nghiêm trọng như khó thở, phát ban cấp tính toàn thân hoặc tụt huyết áp.

Khi về nhà, gia đình cần tiếp tục quan sát trẻ liên tục trong 24 đến 48 giờ tiếp theo về thân nhiệt, nhịp thở, độ tỉnh táo, mức độ ăn ngủ và vùng da quanh vị trí tiêm. Trẻ có thể xuất hiện các phản ứng thông thường như sốt nhẹ, quấy khóc hoặc sưng đau nhẹ tại vết tiêm. Vắc xin sởi là vắc xin sống giảm độc lực nên đôi khi trẻ có thể sốt nhẹ hoặc phát ban dạng sởi sau tiêm từ 5 đến 12 ngày, các biểu hiện này thường lành tính và tự hết sau vài ngày mà không để lại di chứng.

Dấu hiệu bất thường sau tiêm sởi cần đưa trẻ đi khám ngay

Mặc dù phần lớn phản ứng sau tiêm vắc xin sởi đều ở mức độ nhẹ, cha mẹ cần đặc biệt cảnh giác với các dấu hiệu nguy hiểm cảnh báo tình trạng trở nặng để kịp thời đưa trẻ đến bệnh viện. Những dấu hiệu này bao gồm sốt cao liên tục trên 39 độ C không đáp ứng với thuốc hạ sốt thông thường, co giật, li bì, khó đánh thức hoặc khóc thét kéo dài nhiều giờ không thể dỗ dành.

Các triệu chứng liên quan đến đường hô hấp như thở nhanh, thở rít, khó thở, thở co kéo lồng ngực hoặc tím tái môi và đầu chi cũng là những dấu hiệu khẩn cấp cần được cấp cứu y tế ngay lập tức. Ngoài ra, nếu vùng tiêm xuất hiện tình trạng sưng to, đỏ lan rộng, chảy mủ hoặc sờ vào thấy nóng rát kéo dài, cha mẹ tuyệt đối không đắp lá cây, chanh hay các chất lạ lên vết tiêm mà cần đưa trẻ đi khám để được bác sĩ đánh giá và xử trí chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định y khoa trực tiếp từ bác sĩ. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý cho trẻ uống thuốc hạ sốt dự phòng trước khi tiêm, không tự ý dùng aspirin cho trẻ em và không đắp các loại lá, thuốc nam hoặc hóa chất lên vết tiêm. Khi trẻ có biểu hiện bất thường hoặc sốt cao kéo dài sau tiêm phòng sởi, gia đình cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất để được nhân viên y tế thăm khám và xử trí kịp thời.

Tóm tắt

Tiêm phòng sởi đúng lịch và đủ liều là biện pháp chủ động giúp bảo vệ trẻ trước nguy cơ biến chứng nguy hiểm từ virus sởi. Việc nắm rõ các mốc tuổi tiêm chủng, chuẩn bị chu đáo trước khi đưa trẻ đến điểm tiêm và theo dõi sát sao biểu hiện toàn thân sau tiêm sẽ giúp quá trình chủng ngừa diễn ra an toàn, thuận lợi. Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về sức khỏe của trẻ, cha mẹ nên trực tiếp trao đổi với bác sĩ để nhận được tư vấn y khoa phù hợp.