Loét tỳ đè ở người bệnh ung thư và những điều cần biết để phòng ngừa

Loét tỳ đè ở người bệnh ung thư là gì?

Loét tỳ đè, hay còn gọi là tổn thương do tỳ đè hoặc loét điểm tỳ, là tình trạng hoại tử cục bộ ở da và các mô dưới da nằm giữa một chỗ lồi của xương và một bề mặt cứng bên ngoài. Hiện tượng này xảy ra khi áp lực đè ép kéo dài kết hợp với lực ma sát hoặc lực trượt cắt làm tắc nghẽn các mao mạch, khiến các tế bào không nhận đủ oxy và dưỡng chất.

Ở người bệnh ung thư, nguy cơ xuất hiện loét tỳ đè cao hơn đáng kể so với người bệnh thông thường do thể trạng suy mòn, giảm khả năng tự vận động, tình trạng thiếu máu và ảnh hưởng từ các liệu pháp điều trị toàn thân. Những vị trí thường chịu áp lực lớn nhất bao gồm xương cùng cụt, ụ ngồi, gót chân, mắt cá chân, bả vai và vùng chẩm sau đầu. Việc hiểu đúng bản chất tổn thương giúp người chăm sóc có thái độ phòng ngừa chủ động và kiên trì.

Nguyên nhân khiến người bệnh ung thư dễ bị loét tỳ đè

Người bệnh ung thư thường đối mặt với tình trạng suy kiệt, mệt mỏi mạn tính hoặc đau đớn dữ dội, dẫn đến việc phải nằm bất động trên giường hoặc ngồi xe lăn trong thời gian dài. Áp lực đè nén liên tục lên các điểm nhô của xương làm cản trở tuần hoàn máu nuôi dưỡng mô mềm xung quanh.

Bên cạnh đó, các phương pháp điều trị như hóa trị, xạ trị hoặc dùng thuốc giảm đau kéo dài có thể làm mỏng da, giảm cảm giác đau và suy giảm hệ thống miễn dịch. Tình trạng thiếu dinh dưỡng, sụt cân nhanh làm mất đi lớp mỡ đệm bảo vệ dưới da. Tình trạng đại tiểu tiện không tự chủ hoặc đổ mồ hôi nhiều cũng tạo môi trường ẩm ướt, khiến lớp sừng mềm yếu và dễ trầy xước hơn khi có lực cọ xát.

Các dấu hiệu và giai đoạn tiến triển của vết loét

Tổn thương tỳ đè thường tiến triển qua các giai đoạn rõ rệt nếu không được can thiệp kịp thời. Giai đoạn đầu biểu hiện bằng vùng da ửng đỏ không biến mất khi ấn ngón tay vào, da có thể ấm hơn, lạnh hơn hoặc cứng hơn các vùng xung quanh nhưng bề mặt da chưa bị rách.

Nếu áp lực tiếp tục duy trì, tổn thương tiến triển thành vết trợt nông, phồng rộp dạng bóng nước hoặc loét mất một phần lớp thượng bì và trung bì. Ở các giai đoạn muộn hơn, vết loét ăn sâu qua lớp mỡ dưới da, để lộ các cấu trúc cơ, gân hoặc thậm chí xương. Vết loét nặng thường tiết dịch đục, xuất hiện mô hoại tử màu vàng hoặc đen, kèm theo mùi hôi và nguy cơ nhiễm trùng mô tế bào lân cận rất cao.

Kỹ thuật giảm tải áp lực và xoay trở tư thế đúng cách

Biện pháp cốt lõi và hiệu quả nhất là giảm tải áp lực đè nén lên các điểm tỳ xương. Người chăm sóc cần hỗ trợ người bệnh thay đổi tư thế nằm đều đặn ít nhất mỗi 2 giờ một lần đối với tư thế nằm ngửa, nghiêng trái, nghiêng phải, hoặc mỗi giờ một lần nếu người bệnh ngồi. Khi nghiêng, nên kê gối mềm ở lưng, giữa hai đầu gối và dưới mắt cá chân để tránh các điểm xương tỳ trực tiếp vào nhau.

Trang bị các dụng cụ giảm áp như đệm hơi luân chuyển áp lực, đệm bọt xốp y tế hoặc đệm nước chuyên dụng giúp phân tán trọng lực cơ thể. Khi di chuyển người bệnh, cần nâng nhấc nhẹ nhàng bằng tấm trải chuyên dụng, tránh kéo lê trượt người bệnh trên mặt ga trải giường để giảm tối đa lực ma sát làm rách da.

Chăm sóc và vệ sinh bề mặt da hằng ngày

Làn da của người bệnh ung thư cần được giữ sạch sẽ, khô ráo nhưng vẫn duy trì độ ẩm tự nhiên. Người chăm sóc nên vệ sinh da hằng ngày bằng nước ấm và dung dịch làm sạch dịu nhẹ không chứa cồn hay xà phòng kiềm mạnh. Sau khi lau rửa, dùng khăn bông mềm thấm khô nhẹ nhàng, tuyệt đối không chà xát mạnh.

Với những người bệnh mất kiểm soát tiêu tiểu, cần thay tã lót thường xuyên ngay sau khi bẩn và có thể bôi các loại kem bảo vệ da chứa kẽm oxyd hoặc silicone y tế theo tư vấn của nhân viên y tế để ngăn ngừa dịch bài tiết tiếp xúc trực tiếp với da. Hằng ngày, người chăm sóc cần quan sát toàn diện bề mặt da, đặc biệt là các vùng xương cùng, mông và gót chân nhằm phát hiện sớm các đốm đỏ bất thường.

Hỗ trợ dinh dưỡng giúp bảo vệ và phục hồi làn da

Tình trạng dinh dưỡng đóng vai trò quyết định đến sức bền của mô da và khả năng tái tạo tế bào. Người bệnh ung thư cần được xây dựng thực đơn cân đối, giàu năng lượng và giàu protein từ thịt nạc, cá, trứng, sữa hoặc các sản phẩm dinh dưỡng y học theo hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa dinh dưỡng.

Protein giúp sửa chữa mô tổn thương, trong khi các vitamin nhóm B, vitamin C, vitamin A cùng khoáng chất kẽm hỗ trợ tăng sinh collagen và củng cố hàng rào miễn dịch. Ngoài ra, cần đảm bảo cung cấp đủ lượng nước hằng ngày qua nước lọc, nước canh hoặc nước trái cây để giữ cho làn da không bị khô ráp, giảm tính đàn hồi. Trong trường hợp người bệnh ăn uống kém qua đường miệng, gia đình nên trao đổi với bác sĩ để có phương án hỗ trợ dinh dưỡng phù hợp.

Lưu ý an toàn

Các thông tin chăm sóc trên đây chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định điều trị chuyên môn của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý rắc các loại bột thuốc, đắp lá cây hoặc dùng các dung dịch sát khuẩn có tính oxy hóa mạnh gây tổn hại mô hạt non lên vết loét hở. Người chăm sóc cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế hoặc liên hệ nhân viên y tế ngay khi vết loét có dấu hiệu sưng nề lan rộng, chảy mủ, bốc mùi hôi khó chịu, người bệnh sốt cao hoặc li bì.

Tóm tắt

Chăm sóc và phòng ngừa loét tỳ đè ở người bệnh ung thư đòi hỏi sự kiên trì, quan sát cẩn thận từ người chăm sóc và phối hợp chặt chẽ với nhân viên y tế. Việc can thiệp sớm ngay từ khi da mới đổi màu giúp giảm thiểu đau đớn, hạn chế nguy cơ nhiễm trùng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.