Liệu có nguy cơ mắc quai bị 2 lần không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Nhiều người từng bị quai bị khi còn nhỏ cảm thấy hoang mang khi một ngày vùng góc hàm lại sưng đau trở lại và băn khoăn liệu có nguy cơ mắc quai bị 2 lần hay không. Trên thực tế, virus quai bị thường tạo ra miễn dịch bảo vệ suốt đời sau lần nhiễm đầu tiên, khiến việc tái phát trở thành hiện tượng vô cùng hiếm gặp.
Khi xuất hiện tình trạng sưng tuyến nước bọt mang tai lặp lại, phần lớn các trường hợp bắt nguồn từ các loại virus đường hô hấp khác hoặc bệnh lý tại chỗ của tuyến nước bọt. Việc hiểu đúng bản chất miễn dịch giúp người bệnh bình tĩnh nhận định và tìm kiếm sự hỗ trợ y tế phù hợp thay vì tự suy đoán.
Mắc quai bị 2 lần là gì?
Bệnh quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus quai bị thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, lây lan chủ yếu qua đường hô hấp thông qua các giọt bắn khi ho, hắt hơi hoặc tiếp xúc với dịch tiết nước bọt. Bệnh đặc trưng bởi tình trạng viêm, sưng đau tuyến nước bọt mang tai, kèm theo sốt, mệt mỏi và đau nhức cơ. Do virus chỉ có một type kháng nguyên tương đối ổn định, cơ thể con người sau khi hồi phục sẽ thiết lập trí nhớ miễn dịch mạnh mẽ. Nhờ đó, đa số trường hợp sau khi nhiễm bệnh tự nhiên sẽ có miễn dịch bền vững và không bao giờ mắc lại bệnh quai bị lần thứ hai trong suốt cuộc đời.
Cơ chế miễn dịch tự nhiên sau khi mắc bệnh quai bị
Sau khi cơ thể tiếp xúc và vượt qua đợt nhiễm virus quai bị tự nhiên, hệ thống miễn dịch sẽ kích hoạt các tế bào lympho B và lympho T để sản sinh kháng thể đặc hiệu trung hòa virus. Lượng kháng thể này tồn tại lâu dài trong huyết thanh, tạo nên hàng rào bảo vệ vững chắc chống lại sự xâm nhập của cùng một chủng virus trong tương lai. Nhờ cơ chế ghi nhớ miễn dịch dịch thể, phần lớn mọi người chỉ mắc bệnh quai bị một lần duy nhất trong đời. Tỷ lệ tái nhiễm thực sự trên lâm sàng được ghi nhận ở mức cực kỳ thấp và hiếm khi trở thành mối đe dọa dịch tễ diện rộng đối với những người có hệ miễn dịch bình thường.
Các nguyên nhân gây sưng tuyến mang tai dễ nhầm lẫn
Hiện tượng sưng đau một hoặc hai bên mang tai tái diễn thường khiến người bệnh lo lắng rằng bệnh quai bị tái phát. Tuy nhiên, trên thực tế có rất nhiều căn nguyên gây viêm sưng tuyến nước bọt mang tai với biểu hiện lâm sàng tương tự. Các loại virus khác như Parainfluenza, virus cúm A, Epstein-Barr, Enterovirus hoặc Adenovirus đều có thể gây viêm tuyến nước bọt cấp tính. Ngoài ra, tình trạng sỏi ống tuyến nước bọt gây ứ trệ dịch tiết, nhiễm vi khuẩn tụ cầu vàng, bệnh tự miễn như hội chứng Sjogren cũng tạo nên các đợt sưng đau góc hàm tái đi tái lại, dễ dẫn đến chẩn đoán nhầm lẫn nếu không làm xét nghiệm chuyên biệt.
Những yếu tố có thể dẫn đến nguy cơ tái nhiễm hiếm gặp
Dù rất hiếm, việc tái nhiễm virus quai bị lần thứ hai vẫn có thể xảy ra trong một số tình huống đặc biệt. Những người bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải, người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch kéo dài có thể không duy trì đủ nồng độ kháng thể bảo vệ. Bên cạnh đó, khi tiếp xúc trực tiếp trong môi trường có mật độ virus đậm đặc ở các ổ dịch bùng phát lớn, lượng kháng thể hiện có có thể bị quá tải tạm thời. Dẫu vậy, các nghiên cứu dịch tễ ghi nhận những trường hợp tái nhiễm thực sự nếu có diễn ra thường có biểu hiện lâm sàng nhẹ nhàng hơn, thời gian hồi phục nhanh hơn và ít nguy cơ biến chứng nặng.
Biện pháp củng cố hàng rào phòng bệnh quai bị chủ động
Để duy trì lá chắn bảo vệ cơ thể trước các đợt bùng phát quai bị trong cộng đồng, tiêm chủng đầy đủ vắc xin phối hợp sởi quai bị rubella là biện pháp hiệu quả hàng đầu. Vắc xin giúp kích thích cơ thể sinh kháng thể chủ động mà không phải trải qua các rủi ro biến chứng của bệnh tự nhiên. Đối với người lớn chưa từng mắc bệnh hoặc chưa rõ lịch sử tiêm phòng, việc trao đổi với bác sĩ y học dự phòng để tiêm bổ sung là điều cần thiết. Bên cạnh vắc xin, thói quen giữ gìn vệ sinh vòm họng, súc miệng nước muối sinh lý, rửa tay thường xuyên và tránh dùng chung đồ dùng cá nhân ăn uống sẽ hạn chế tối đa nguy cơ lây truyền các bệnh nhiễm trùng qua giọt bắn hô hấp.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe, không thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định của nhân viên y tế. Khi xuất hiện triệu chứng sưng đau góc hàm, sốt cao hoặc đau tức tinh hoàn, người bệnh tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh, thuốc giảm đau chống viêm hoặc đắp các loại lá dân gian lên vùng sưng mà cần đến cơ sở y tế thăm khám.
Tóm tắt
Nhiễm quai bị lần hai là trường hợp hiếm có trong y khoa nhờ miễn dịch bền vững sau lần mắc đầu. Khi xuất hiện triệu chứng sưng đau góc hàm trở lại, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được thăm khám, xác định rõ nguyên nhân do virus khác hay bệnh lý tuyến nước bọt, từ đó có hướng xử trí phù hợp.
Nguồn tham khảo
- Vaccine: Immunity to rubella before and after vaccination against measles, mumps and rubella (MMR) at 12 years of age of the first generation offered MMR vaccination in Sweden at 18 months
- PsycEXTRA Dataset: New Recommendations for 2-Doses of Measles, Mumps, Rubella (MMR) or Mumps-containing Vaccine
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người đã từng mắc quai bị có bị lây lại từ người khác không?
Rất hiếm khi xảy ra. Người từng mắc quai bị thường có miễn dịch bảo vệ lâu dài. Đa số trường hợp sưng góc hàm lặp lại là do các loại virus khác hoặc viêm tuyến nước bọt không do virus quai bị.
Những bệnh nào dễ bị nhầm lẫn với quai bị tái phát?
Nhiều bệnh lý có biểu hiện tương tự gồm viêm tuyến mang tai do sỏi ống tuyến, nhiễm khuẩn do tụ cầu, hoặc nhiễm các loại virus đường hô hấp như virus cúm, virus sởi và Adenovirus.
Đã tiêm vắc xin sởi quai bị rubella có nguy cơ mắc bệnh không?
Có thể xảy ra. Cơ địa từng người hoặc mức độ đáp ứng miễn dịch suy giảm theo thời gian có thể khiến một số ít người tiêm phòng vẫn mắc bệnh khi tiếp xúc nguồn lây, nhưng triệu chứng thường nhẹ hơn.
Quai bị tái phát có làm tăng nguy cơ biến chứng vô sinh không?
Biến chứng viêm tinh hoàn ở nam giới sau tuổi dậy thì có thể gặp ngay trong lần mắc đầu tiên. Nếu có biểu hiện đau tức tinh hoàn, người bệnh cần đi khám chuyên khoa nam học hoặc truyền nhiễm ngay.
Làm sao để biết chính xác có phải bị quai bị lần hai hay không?
Bác sĩ thường dựa vào thăm khám lâm sàng, siêu âm vùng tuyến mang tai và xét nghiệm kháng thể đặc hiệu IgM, IgG hoặc xét nghiệm sinh học phân tử để xác định chính xác virus quai bị.
