Liệt trong giấc ngủ có nguy hiểm không và cách cải thiện

Liệt trong giấc ngủ là gì?

Liệt trong giấc ngủ là một dạng rối loạn cận giấc ngủ đặc trưng bởi sự gián đoạn tạm thời của chức năng vận động tự chủ trong khi ý thức vẫn hoàn toàn tỉnh táo. Trong y khoa, tình trạng này xảy ra khi có sự gối chồng bất thường giữa trạng thái thức và giai đoạn giấc ngủ có chuyển động mắt nhanh. Người gặp phải hiện tượng này có thể mở mắt, nhận thức rõ không gian xung quanh nhưng các cơ xương toàn thân tạm thời bị phong bế, không thể cử động hay nói năng theo ý muốn. Cơn liệt thường chỉ kéo dài từ vài giây đến một vài phút và tự chấm dứt, hoặc kết thúc nhanh hơn khi có tác động kích thích từ bên ngoài như sự chạm vào người hay âm thanh gọi lớn. Mặc dù tạo ra cảm giác vô cùng ngột ngạt và căng thẳng, đây không phải là tổn thương thực thể vĩnh viễn của hệ thần kinh.

Cơ chế sinh lý dẫn đến hiện tượng liệt trong giấc ngủ

Liệt trong giấc ngủ xảy ra do sự mất đồng bộ tạm thời giữa hoạt động của não bộ và hệ vận động trong giai đoạn giấc ngủ chuyển động mắt nhanh, hay còn gọi là pha REM. Ở pha này, não bộ hoạt động tích cực để tạo ra các giấc mơ, đồng thời phát tín hiệu ức chế trương lực cơ nhằm giữ cho cơ thể bất động, ngăn người ngủ vô thức thực hiện các hành động trong mơ gây chấn thương.

Khi một người tỉnh giấc đột ngột trước khi chu kỳ REM kết thúc trọn vẹn, vỏ não đã lấy lại ý thức tỉnh táo nhưng cơ chế ức chế vận động của tủy sống vẫn chưa kịp giải phóng. Người bệnh sẽ nhận biết rõ môi trường xung quanh, mở được mắt nhưng hoàn toàn không thể cử động tay chân hay phát ra tiếng nói. Tình trạng này thường chỉ kéo dài từ vài giây đến khoảng hai phút rồi tự thoái lui hoàn toàn mà không để lại di chứng thần kinh.

Mức độ nguy hiểm thực tế của liệt trong giấc ngủ đối với sức khỏe

Về mặt y khoa thuần túy, liệt trong giấc ngủ đơn độc là một rối loạn dạng parasomnia lành tính, không gây ngưng thở, không làm tổn thương não bộ và không dẫn đến tử vong. Trái tim và các cơ hô hấp tự động như cơ hoành vẫn tiếp tục duy trì hoạt động nhịp nhàng, đảm bảo cung cấp đủ oxy cho cơ thể trong suốt thời gian diễn ra cơn liệt.

Mối nguy hiểm đáng kể nhất của hiện tượng này chủ yếu nằm ở khía cạnh tâm lý và chất lượng cuộc sống. Nhiều người trải qua cảm giác khó thở giả tạo do cơ lồng ngực tự chủ bị ức chế, kết hợp cùng ảo giác thị giác hoặc thính giác rùng rợn, dẫn đến nỗi ám ảnh sợ giấc ngủ. Tình trạng lo âu kéo dài có thể gây mất ngủ mãn tính, suy giảm khả năng tập trung trong công việc và ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe tinh thần tổng thể.

Những yếu tố thúc đẩy hiện tượng liệt trong giấc ngủ xuất hiện

Mặc dù bất kỳ ai cũng có thể từng trải qua hiện tượng này ít nhất một lần trong đời, một số yếu tố sinh hoạt và bệnh lý có thể kích hoạt cơn liệt xuất hiện thường xuyên hơn. Nguyên nhân phổ biến hàng đầu là tình trạng thiếu ngủ nghiêm trọng, lịch ngủ thất thường ở người làm việc theo ca kíp hoặc thường xuyên thay đổi múi giờ sinh hoạt.

Bên cạnh đó, áp lực tâm lý mệt mỏi, rối loạn lo âu và tư thế nằm ngửa khi ngủ cũng được ghi nhận là điều kiện thuận lợi làm tăng tần suất khởi phát. Đáng chú ý, nếu hiện tượng này lặp lại liên tục kèm theo biểu hiện buồn ngủ quá mức vào ban ngày hoặc sụp mi, ngã quỵ khi cảm xúc thay đổi, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo của chứng ngủ rũ, đòi hỏi sự thăm khám kỹ lưỡng từ bác sĩ chuyên khoa thần kinh.

Phương pháp chăm sóc và phòng ngừa liệt trong giấc ngủ tái phát

Để chủ động hạn chế sự xuất hiện của những cơn liệt khi ngủ, việc xây dựng và duy trì thói quen vệ sinh giấc ngủ đóng vai trò nền tảng. Người bệnh nên duy trì khung giờ đi ngủ và thức dậy cố định mỗi ngày, đảm bảo thời gian ngủ đủ từ bảy đến tám tiếng mỗi đêm trong không gian yên tĩnh, thoáng mát và đủ độ tối.

Hạn chế sử dụng các thiết bị điện tử phát ánh sáng xanh, tránh dùng thức uống chứa caffeine, rượu bia hoặc ăn quá no trong vòng vài giờ trước khi lên giường. Tập luyện thói quen nằm ngủ ở tư thế nghiêng thay vì nằm ngửa liên tục cũng giúp giảm bớt nguy cơ gián đoạn giấc ngủ. Ngoài ra, việc áp dụng các biện pháp thư giãn tâm trí như thiền định, hít thở sâu, tắm nước ấm trước giờ ngủ sẽ giúp hệ thần kinh chuyển trạng thái êm dịu, giảm tải căng thẳng tích tụ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục kiến thức sức khỏe thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán hay phác đồ điều trị y khoa chuyên sâu. Người đọc tuyệt đối không tự ý mua hoặc sử dụng các loại thuốc an thần, thuốc bình thần hay điều chỉnh liều lượng thuốc đang dùng khi chưa có chỉ định từ bác sĩ. Nếu các cơn bất động diễn ra thường xuyên hoặc gây suy kiệt tinh thần, cần đến các cơ sở y tế có chuyên khoa thần kinh để được kiểm tra toàn diện.

Tóm tắt

Liệt trong giấc ngủ phần lớn là hiện tượng rối loạn giấc ngủ lành tính và có thể cải thiện tốt khi người bệnh duy trì lối sống khoa học, ngủ đủ giấc và giảm bớt căng thẳng tâm lý. Tình trạng này không gây tổn thương thực thể trực tiếp hay đe dọa tính mạng. Tuy nhiên, nếu hiện tượng xuất hiện thường xuyên hoặc đi kèm chứng buồn ngủ quá mức ban ngày, người bệnh nên chủ động thăm khám tại chuyên khoa thần kinh để được bác sĩ đánh giá và tư vấn hướng can thiệp phù hợp.