Lịch tiêm phòng quai bị cho trẻ và những điều cha mẹ cần biết

Lịch tiêm phòng quai bị cho trẻ là gì?

Bệnh quai bị là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút quai bị gây ra, lây lan chủ yếu qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc giao tiếp gần. Bệnh thường gặp ở trẻ em và thanh thiếu niên, biểu hiện điển hình là tình trạng sốt, mệt mỏi và sưng đau một hoặc cả hai bên tuyến nước bọt mang tai. Dù đa số trường hợp diễn tiến lành tính, bệnh quai bị vẫn có thể dẫn đến các biến chứng nghiêm trọng nếu không được chăm sóc đúng cách, bao gồm viêm màng não vô khuẩn, viêm tụy, giảm thính lực hoặc viêm tinh hoàn ở bé trai, có nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng sinh sản sau này. Hiện nay, y học chưa có thuốc kháng vi rút đặc hiệu để điều trị bệnh quai bị, do đó tiêm vắc xin phòng bệnh đúng lịch là giải pháp phòng ngừa hữu hiệu nhất giúp cơ thể trẻ tạo kháng thể bảo vệ lâu dài.

Độ tuổi và lịch tiêm phòng quai bị chuẩn cho trẻ em

Vắc xin phòng bệnh quai bị hiện nay thường được phối hợp trong vắc xin ba trong một phòng sởi, quai bị, rubella hoặc bốn trong một có thêm thủy đậu. Theo khuyến cáo của các chuyên gia y tế, trẻ nhỏ nên được tiêm mũi đầu tiên khi đạt mười hai đến mười lăm tháng tuổi. Đây là giai đoạn lượng kháng thể tự nhiên nhận từ mẹ truyền sang đã suy giảm dần, khiến trẻ có nguy cơ cao bị lây nhiễm nếu tiếp xúc với mầm bệnh trong cộng đồng.

Mũi tiêm thứ hai đóng vai trò là mũi nhắc lại, giúp củng cố và duy trì miễn dịch bền vững, thường được tiêm khi trẻ đạt bốn đến sáu tuổi, trước thời điểm trẻ bước vào bậc tiểu học. Trong một số trường hợp đặc biệt như sống trong vùng đang có dịch lưu hành hoặc trẻ tiêm muộn, mũi hai có thể được tiêm sớm hơn nhưng cần đảm bảo khoảng cách tối thiểu giữa hai mũi theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế tại cơ sở tiêm chủng.

Các loại vắc xin phòng quai bị phổ biến hiện nay

Hiện nay tại Việt Nam, vắc xin phòng quai bị đơn lẻ rất ít khi được sử dụng, thay vào đó là các loại vắc xin phối hợp sống giảm độc lực nhằm tạo miễn dịch đồng thời cho nhiều bệnh trong cùng một mũi tiêm. Phổ biến nhất là vắc xin tam liên phòng sởi, quai bị và rubella, thường được biết đến với tên gọi vắc xin MMR. Loại vắc xin này đã được kiểm nghiệm độ an toàn và hiệu quả bảo vệ trên phạm vi toàn cầu trong nhiều thập kỷ qua.

Bên cạnh đó, một số cơ sở tiêm chủng dịch vụ còn cung cấp loại vắc xin phối hợp bốn trong một phòng thêm bệnh thủy đậu, mang lại sự thuận tiện khi giảm bớt số lần đâm kim cho trẻ. Phụ huynh nên tham khảo ý kiến của bác sĩ khám sàng lọc trước tiêm để lựa chọn loại vắc xin phù hợp với độ tuổi, tiền sử tiêm phòng và tình trạng sức khỏe cụ thể của con mình.

Theo dõi và chăm sóc trẻ sau khi tiêm phòng vắc xin

Sau khi tiêm vắc xin, trẻ cần được theo dõi sát sao tại cơ sở tiêm chủng ít nhất ba mươi phút để kịp thời phát hiện các phản ứng quá mẫn sớm nếu có. Khi về nhà, gia đình cần tiếp tục theo dõi thân nhiệt, nhịp thở, tình trạng ăn ngủ và vùng da tại vị trí tiêm trong vòng hai mươi bốn đến bốn mươi tám giờ tiếp theo.

Hầu hết các phản ứng sau tiêm vắc xin phòng quai bị đều ở mức độ nhẹ và thoáng qua. Trẻ có thể bị sốt nhẹ, quấy khóc, chán ăn hoặc có vết sưng đỏ, hơi đau tại chỗ tiêm ở cánh tay hoặc đùi. Cha mẹ nên cho trẻ mặc quần áo thoáng mát, uống nhiều nước hoặc bú mẹ tăng cường, chườm mát vùng tiêm bằng khăn sạch và chỉ dùng thuốc hạ sốt giảm đau thông thường khi có hướng dẫn từ bác sĩ hoặc dược sĩ chuyên môn.

Những trường hợp cần hoãn hoặc thận trọng khi tiêm phòng

Mặc dù vắc xin phòng quai bị có độ an toàn cao, một số đối tượng trẻ cần được hoãn tiêm hoặc thận trọng cân nhắc. Trẻ đang mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính hoặc đang có triệu chứng sốt cao cần tạm hoãn buổi tiêm cho đến khi sức khỏe hồi phục hoàn toàn. Những trẻ vừa truyền máu hoặc dùng các chế phẩm chứa kháng thể miễn dịch cũng cần giãn cách thời gian tiêm theo chỉ định y khoa.

Ngoài ra, trẻ có tiền sử dị ứng nghiêm trọng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin, hoặc trẻ bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hay mắc bệnh suy giảm miễn dịch mắc phải cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá kỹ lưỡng. Phụ huynh phải cung cấp đầy đủ thông tin về tiền sử bệnh lý, các loại thuốc đang dùng và phản ứng của trẻ ở những lần tiêm chủng trước để bác sĩ đưa ra quyết định an toàn nhất.

Lưu ý an toàn

Thông tin về lịch tiêm vắc xin mang tính chất hướng dẫn tham khảo chung và không thay thế cho chỉ định của bác sĩ khám sàng lọc tại điểm tiêm chủng. Cha mẹ tuyệt đối không tự ý trì hoãn hoặc thay đổi phác đồ tiêm của trẻ mà chưa có ý kiến chuyên môn. Nếu sau tiêm trẻ xuất hiện các biểu hiện bất thường như sốt cao liên tục không hạ, co giật, khó thở, phát ban toàn thân hoặc quấy khóc dữ dội kéo dài, cần đưa trẻ đến ngay cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Tiêm vắc xin phòng quai bị đúng lịch và đủ liều là cách tốt nhất để bảo vệ sức khỏe và tương lai của trẻ trước những biến chứng nguy hiểm. Cha mẹ hãy chủ động kiểm tra sổ tiêm chủng định kỳ, đưa trẻ đi tiêm phòng đúng độ tuổi và tuân thủ chặt chẽ hướng dẫn theo dõi sau tiêm từ các bác sĩ chuyên khoa.