Lệch vách ngăn mũi và những điều cần biết về phẫu thuật chỉnh hình
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Lệch vách ngăn mũi là tình trạng vách ngăn phân chia hai hốc mũi bị cong vẹo sang một bên hoặc biến dạng bất thường, làm thu hẹp đường thở tự nhiên. Nhiều người phát hiện tình trạng này khi đi khám vì nghẹt mũi kinh niên, ngủ ngáy hoặc viêm mũi xoang tái phát dai dẳng.
Phần lớn trường hợp vẹo lệch vách ngăn ở mức độ nhẹ không cần can thiệp phẫu thuật và có thể kiểm soát tốt bằng theo dõi hoặc thuốc hỗ trợ giảm phù nề niêm mạc. Tuy nhiên, khi cấu trúc vách ngăn cản trở nghiêm trọng quá trình hô hấp, phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn nội soi là giải pháp y khoa hiệu quả nhằm tái lập đường thở thông thoáng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh.
Lệch vách ngăn mũi là gì?
Vách ngăn mũi là cấu trúc giải phẫu nằm ở chính giữa, chia khoang mũi thành hai bên trái và phải, được cấu tạo từ khung sụn ở phía trước cùng các mảnh xương ở phía sau và được bao bọc bởi lớp niêm mạc giàu mạch máu. Ở trạng thái lý tưởng, vách ngăn chạy tương đối thẳng để phân bổ luồng không khí hít vào đồng đều qua cả hai hốc mũi. Lệch vách ngăn mũi xảy ra khi cấu trúc này bị cong sang một bên theo hình chữ C, uốn lượn hình chữ S hoặc xuất hiện các mào xương, gai xương nhô ra chèn ép khoang mũi. Hiện tượng này có thể bắt nguồn từ yếu tố bẩm sinh trong quá trình phát triển sọ mặt, hoặc do chấn thương va đập vào vùng mũi trong sinh hoạt, thể thao hay tai nạn giao thông. Mức độ biểu hiện rất đa dạng, từ không có triệu chứng rõ rệt cho đến gây tắc nghẽn thông khí nghiêm trọng.
Ảnh hưởng của tình trạng vẹo lệch vách ngăn đến đường thở và sinh hoạt
Người có vách ngăn mũi bị lệch thường nhận thấy tình trạng nghẹt một hoặc cả hai bên mũi, mức độ nghẹt thường rõ rệt hơn khi nằm nghiêng hoặc khi thời tiết thay đổi. Do luồng không khí lưu thông qua hốc mũi bị cản trở, người bệnh hay phải thở bằng miệng, dẫn đến khô rát họng, khàn tiếng vào buổi sáng và tăng nguy cơ ngáy ngủ hoặc hội chứng ngưng thở khi ngủ. Ngoài ra, sự chèn ép của mào hoặc gai vách ngăn vào cuốn mũi có thể kích thích các nhánh thần kinh cảm giác, gây đau đầu âm ỉ, nặng vùng trán và hốc mắt. Tình trạng ứ đọng dịch nhầy kéo dài cũng làm tăng nguy cơ viêm xoang mạn tính và chảy máu cam tái phát do niêm mạc tại điểm nhô bị khô ráp.
Khi nào bác sĩ chỉ định phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn mũi
Phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn mũi, thường gọi là phẫu thuật septoplasty, không nhằm mục đích thẩm mỹ mà tập trung vào việc khôi phục chức năng thông khí của mũi xoang. Bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng sẽ chỉ định can thiệp khi tình trạng lệch vách ngăn gây nghẹt mũi mạn tính gây cản trở chất lượng sống và thất bại sau các đợt điều trị nội khoa bằng thuốc xịt co mạch, kháng histamin hoặc corticoid tại chỗ. Can thiệp này cũng được đặt ra khi vách ngăn bị vẹo lệch làm tắc nghẽn phức hợp lỗ thông xoang dẫn đến viêm xoang tái diễn nhiều lần, gây chảy máu mũi khó kiểm soát hoặc cần mở đường dẫn lưu để phẫu thuật nội soi xoang kết hợp.
Các bước tiến hành trong phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn nội soi
Quy trình phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn mũi hiện nay chủ yếu được thực hiện bằng phương pháp nội soi qua đường lỗ mũi tự nhiên, hạn chế tối đa xâm lấn mô lành. Trong quá trình phẫu thuật, bác sĩ tiến hành rạch một đường nhỏ ở niêm mạc phủ vách ngăn, bóc tách lớp màng sụn để tiếp cận phần sụn và xương bị biến dạng. Các phần mào xương gai sụn nhô cản trở sẽ được gọt bỏ, nắn chỉnh hoặc sắp xếp lại vào đường giữa trước khi khâu phục hồi niêm mạc. Toàn bộ thao tác diễn ra bên trong hốc mũi nên không gây biến dạng dáng mũi bên ngoài và không để lại vết sẹo ngoài da. Thời gian phẫu thuật thường kéo dài từ bốn mươi lăm đến chín mươi phút tùy vào mức độ phức tạp của dị tật giải phẫu.
Quá trình chăm sóc và hồi phục sức khỏe sau can thiệp phẫu thuật
Sau khi hoàn tất phẫu thuật, bác sĩ thường đặt vật liệu xốp cầm máu hoặc nẹp silicon mềm cố định tạm thời bên trong hai hốc mũi nhằm giữ vách ngăn thẳng và ngăn ngừa tụ máu. Người bệnh có thể cảm thấy căng tức vùng mũi trán và phải thở bằng miệng tạm thời trong một đến ba ngày đầu trước khi được rút vật liệu chèn. Để vết mổ mau lành, người bệnh cần tuân thủ việc rửa hốc mũi nhẹ nhàng bằng nước muối sinh lý vô khuẩn, không xì mũi mạnh, không ngoáy mũi và tránh vận động gắng sức hay cúi gập người trong hai tuần đầu. Việc tái khám đúng lịch hẹn giúp bác sĩ làm sạch vảy máu đọng, phòng ngừa dính niêm mạc và đánh giá mức độ lưu thông khí của đường thở.
Lưu ý an toàn
Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán hay chỉ định phẫu thuật từ bác sĩ chuyên khoa tai mũi họng. Người bệnh không nên tự ý lạm dụng các thuốc nhỏ mũi co mạch kéo dài để chống ngạt vì có thể gây viêm mũi do thuốc. Nếu xuất hiện các dấu hiệu như nghẹt mũi tiến triển nhanh, chảy máu cam ồ ạt, đau đầu dữ dội hoặc khó thở tăng nặng, cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám kịp thời.
Tóm tắt
Lệch vách ngăn mũi là tình trạng cấu trúc giải phẫu rất thường gặp trong chuyên khoa tai mũi họng, có thể chung sống hòa bình nếu không gây khó chịu nhưng cũng có thể cần can thiệp nếu ảnh hưởng nặng đến thông khí hô hấp. Việc quyết định phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn cần dựa trên thăm khám trực tiếp, nội soi mũi xoang và đánh giá toàn diện từ bác sĩ chuyên khoa, kết hợp tuân thủ đúng chăm sóc hậu phẫu để đạt kết quả phục hồi tốt nhất.
Nguồn tham khảo
- The Professional Medical Journal: To compare the outcomes of endoscopic septoplasty and conventional septoplasty for deviated nasal septum in terms of symptomatic improvement and post-operative complications
- Otolaryngology Open Access Journal: Comparative Evaluation of Conventional Versus Endoscopic Septoplasty for Deviated Nasal Septum
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Người bị lệch vách ngăn mũi có bắt buộc phải mổ không?
Không phải mọi trường hợp đều cần mổ. Phẫu thuật chỉnh hình chỉ được cân nhắc khi vách ngăn vẹo lệch gây ngạt tắc mũi thường xuyên, viêm xoang mạn tính tái diễn hoặc cản trở đường thở nghiêm trọng mà điều trị nội khoa không cải thiện.
Mổ lệch vách ngăn mũi có để lại sẹo trên mặt không?
Phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn thường được thực hiện hoàn toàn qua lỗ mũi dưới gây mê hoặc gây tê tại chỗ. Bác sĩ can thiệp bên trong khoang mũi nên không rạch da ngoài mặt và không để lại sẹo nhìn thấy bên ngoài.
Thời gian hồi phục sau mổ lệch vách ngăn mũi mất bao lâu?
Hầu hết người bệnh có thể hồi phục sinh hoạt nhẹ sau khoảng một đến hai tuần. Tuy nhiên, niêm mạc mũi cần từ bốn đến sáu tuần để lành thương hoàn toàn và ổn định cấu trúc mô sụn xương bên trong.
Lệch vách ngăn mũi sau khi mổ có nguy cơ tái phát không?
Phần xương hoặc sụn bị vẹo lệch đã được phẫu thuật cắt gọt hoặc chỉnh thẳng sẽ không tự mọc lệch trở lại. Dù vậy, sẹo xơ dính niêm mạc hoặc phì đại cuốn mũi kèm theo vẫn có thể gây cảm giác ngạt mũi nếu không được kiểm soát tốt.
Cần kiêng cữ những gì sau khi phẫu thuật chỉnh hình vách ngăn?
Người bệnh cần tránh xì mũi mạnh, hạn chế va chạm vùng mũi, không bê vác vật nặng trong hai tuần đầu, xịt rửa mũi bằng dung dịch nước muối sinh lý theo chỉ định và tái khám hút dịch đúng hẹn.
