Lây truyền HIV từ mẹ sang con có thể phòng ngừa như thế nào

Lây truyền HIV từ mẹ sang con là gì?

Hiện tượng lây truyền HIV từ mẹ sang con xảy ra khi virus gây suy giảm miễn dịch ở người truyền từ cơ thể người mẹ mang mầm bệnh sang em bé. Nếu không có bất kỳ biện pháp can thiệp y tế nào, tỷ lệ lây truyền tự nhiên có thể dao động ở mức đáng kể, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và tương lai của thế hệ tương lai.

Ngược lại, khi người mẹ được phát hiện sớm và tuân thủ chặt chẽ chương trình dự phòng lây truyền mẹ con, tỷ lệ này có thể giảm xuống dưới hai phần trăm. Sự can thiệp kết hợp giữa điều trị thuốc kháng virus cho mẹ, chăm sóc sản khoa an toàn và bảo vệ trẻ sau sinh đóng vai trò then chốt giúp ngắt đứt chuỗi lây nhiễm trong cộng đồng.

Ba con đường lây truyền virus HIV từ mẹ sang thai nhi và trẻ sơ sinh

Virus HIV có thể truyền từ người mẹ sang thai nhi qua bánh rau trong suốt thời gian mang thai, đặc biệt là vào những tháng cuối khi hàng rào nhau thai có thể xảy ra những tổn thương vi thể. Nguy cơ này tăng cao nếu người mẹ mới nhiễm virus trong thai kỳ hoặc đang ở giai đoạn tiến triển có tải lượng virus trong máu cao.

Trong quá trình chuyển dạ và sinh nở, em bé tiếp xúc trực tiếp với máu, dịch âm đạo chứa virus của người mẹ hoặc thông qua các tổn thương xây xát ở niêm mạc. Đây là thời điểm ghi nhận tỷ lệ lây nhiễm rất đáng kể nếu không có biện pháp can thiệp sản khoa kịp thời.

Sau khi sinh, virus HIV hiện diện trong sữa mẹ cũng có thể xâm nhập vào cơ thể trẻ sơ sinh qua niêm mạc đường tiêu hóa trong suốt thời gian bú mẹ, nhất là khi trẻ có viêm loét niêm mạc miệng hoặc người mẹ bị nứt cổ gà, viêm tuyến vú.

Biện pháp dự phòng lây truyền HIV trong suốt giai đoạn mang thai

Xét nghiệm sàng lọc HIV sớm là bước quan trọng hàng đầu trong chăm sóc tiền sản. Phụ nữ nên chủ động kiểm tra tình trạng nhiễm virus trước khi mang thai hoặc ngay trong 3 tháng đầu thai kỳ. Việc biết sớm tình trạng nhiễm giúp bác sĩ lập kế hoạch can thiệp y tế kịp thời.

Khi được chẩn đoán nhiễm HIV, thai phụ cần được điều trị bằng thuốc kháng virus ARV càng sớm càng tốt mà không phụ thuộc vào số lượng tế bào miễn dịch hay tuổi thai. Việc dùng thuốc đều đặn giúp ức chế sự nhân lên của virus, đưa tải lượng virus trong máu người mẹ xuống dưới ngưỡng phát hiện, từ đó giảm tối đa nguy cơ lây truyền qua bánh rau sang thai nhi.

Bên cạnh đó, phụ nữ mang thai cần được tư vấn dinh dưỡng hợp lý, kiểm tra định kỳ các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác và quản lý sức khỏe toàn diện cùng bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm.

Quản lý y tế an toàn trong quá trình chuyển dạ và sinh con

Trong quá trình chuyển dạ, các can thiệp sản khoa cần được cân nhắc kỹ lưỡng nhằm hạn chế tối đa nguy cơ phơi nhiễm máu và dịch âm đạo của mẹ sang thai nhi. Đội ngũ y tế thường tránh các thủ thuật xâm lấn không cần thiết như bấm ối sớm, cắt tầng sinh môn rộng hay đặt điện cực đầu thai nhi.

Phương pháp sinh ngả âm đạo hay mổ lấy thai sẽ được bác sĩ chuyên khoa sản và truyền nhiễm chỉ định dựa trên tải lượng virus của người mẹ trước thời điểm sinh, tình trạng ối và diễn tiến chuyển dạ cụ thể của từng sản phụ.

Nếu tải lượng virus của mẹ chưa đạt mức ức chế tối ưu hoặc thai phụ nhập viện chuyển dạ muộn mà chưa điều trị thuốc trước đó, bác sĩ có thể chỉ định phác đồ thuốc kháng virus tăng cường đường truyền tĩnh mạch trong chuyển dạ để bảo vệ em bé.

Chăm sóc và theo dõi sức khỏe cho trẻ sơ sinh sau khi chào đời

Ngay sau khi chào đời, trẻ sơ sinh sinh ra từ mẹ nhiễm HIV cần được vệ sinh sạch sẽ dịch ối và máu trên da bằng khăn mềm, tránh làm trầy xước niêm mạc. Trẻ sẽ được bác sĩ chuyên khoa nhi chỉ định uống thuốc kháng virus dự phòng trong những giờ đầu sau sinh theo phác đồ y tế.

Về dinh dưỡng, khuyến cáo an toàn tối ưu cho trẻ là nuôi dưỡng hoàn toàn bằng sữa công thức thay thế sữa mẹ, với điều kiện gia đình có đủ nguồn nước sạch và điều kiện pha chế vệ sinh. Việc tránh hoàn toàn bú mẹ sẽ triệt tiêu nguy cơ lây nhiễm virus qua nguồn sữa.

Trẻ cần được lấy máu làm xét nghiệm chẩn đoán sinh học phân tử định kỳ theo các mốc thời gian quy định để xác định chính xác tình trạng nhiễm và theo dõi sự phát triển thể chất toàn diện tại các cơ sở y tế chuyên khoa.

Lưu ý an toàn

Mọi quyết định liên quan đến việc sử dụng thuốc kháng virus, lựa chọn phương pháp sinh hay nuôi dưỡng trẻ sơ sinh đều phải được hướng dẫn trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa truyền nhiễm và bác sĩ sản phụ khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc, ngưng thuốc hoặc thay đổi liều lượng điều trị, vì điều này có thể dẫn đến kháng thuốc và làm tăng nguy cơ lây truyền sang con.

Tóm tắt

Dự phòng lây truyền HIV từ mẹ sang con là mục tiêu hoàn toàn khả thi nếu thai phụ được phát hiện sớm và can thiệp y tế đúng phác đồ. Việc chủ động xét nghiệm sàng lọc, tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc kháng virus và lựa chọn giải pháp nuôi dưỡng phù hợp sẽ tạo lá chắn vững chắc bảo vệ tương lai khỏe mạnh cho trẻ nhỏ.