Làm sao để phòng ngừa và điều trị thoái hóa khớp

Phòng ngừa và điều trị thoái hóa khớp là gì?

Thoái hóa khớp là một bệnh lý mạn tính của toàn bộ khớp, đặc trưng bởi sự tổn thương và mất dần sụn khớp kèm theo biến đổi của xương dưới sụn, bao khớp và màng hoạt dịch. Khi lớp sụn bảo vệ ở đầu xương bị mỏng và xơ hóa, hai đầu xương sẽ cọ xát vào nhau khi cử động, gây ra cảm giác đau đớn, lạo xạo khớp và sưng viêm cục bộ.

Mặc dù lão hóa là yếu tố tự nhiên thúc đẩy quá trình này, thoái hóa khớp hiện nay đang có xu hướng gia tăng ở người trẻ do thói quen ít vận động, thừa cân béo phì hoặc chấn thương khớp trong thể thao và lao động không được xử trí dứt điểm. Việc hiểu đúng bản chất bệnh lý giúp người bệnh không quá hoang mang, đồng thời có ý thức chủ động bảo vệ sụn khớp từ khi các triệu chứng còn chưa biểu hiện rầm rộ.

Kiểm soát cân nặng và duy trì tư thế sinh hoạt đúng cách

Quản lý cân nặng là một trong những ưu tiên hàng đầu để bảo vệ hệ thống xương khớp, đặc biệt là các khớp chịu lực lớn như khớp gối, khớp háng và cột sống thắt lưng. Mỗi kilôgam trọng lượng dư thừa đều làm tăng áp lực cơ học lên mặt sụn khớp trong từng bước đi, đẩy nhanh tốc độ mài mòn theo thời gian.

Bên cạnh cân nặng, việc duy trì tư thế đúng trong sinh hoạt và lao động đóng vai trò rất quan trọng. Mọi người nên tránh ngồi xổm, quỳ gối, mang vác vật nặng sai tư thế hoặc ngồi bất động một chỗ quá lâu. Khi làm việc văn phòng, nên đứng dậy đi lại và vận động nhẹ sau mỗi 45 đến 60 phút để kích thích dịch khớp lưu thông, nuôi dưỡng sụn khớp và giảm co cứng cơ quanh khớp.

Chế độ vận động thể chất giúp tăng cường sức mạnh quanh khớp

Vận động thể chất khoa học là biện pháp phòng ngừa thoái hóa khớp vô cùng hữu hiệu. Tập luyện đều đặn giúp tăng cường sức mạnh khối cơ quanh khớp, qua đó nâng đỡ và chia sẻ áp lực cơ học cho sụn khớp, đồng thời tăng tính linh hoạt của bao khớp và dây chằng.

Các bộ môn thể thao có cường độ vừa phải và ít va đập như bơi lội, đạp xe tại chỗ, yoga và đi bộ trên mặt phẳng được đánh giá là an toàn và phù hợp nhất. Người tham gia luyện tập nên khởi động kỹ trước khi tập, lắng nghe phản ứng của cơ thể và tránh những động tác vặn xoắn đột ngột, nhảy cao hoặc các môn thể thao đối kháng có nguy cơ chấn thương dây chằng và sụn chêm.

Dinh dưỡng hợp lý để nuôi dưỡng sụn và xương dưới sụn

Chế độ ăn uống hàng ngày đóng vai trò hỗ trợ làm chậm phản ứng viêm mạn tính và cung cấp dưỡng chất cần thiết để tái tạo các thành phần nền của sụn và xương dưới sụn. Người trưởng thành nên ưu tiên bổ sung các thực phẩm giàu axit béo omega 3 từ cá hồi, cá thu, hạt lanh hoặc quả óc chó nhằm hỗ trợ giảm nhẹ tình trạng viêm tại khớp.

Ngoài ra, việc cung cấp đầy đủ canxi và vitamin D từ sữa, chế phẩm từ sữa chua, các loại rau có màu xanh đậm và ánh nắng mặt trời buổi sớm là rất cần thiết để giữ cho xương dưới sụn luôn chắc khỏe. Nên bổ sung thêm vitamin C và chất chống oxy hóa từ trái cây tươi để bảo vệ mô liên kết, đồng thời hạn chế tối đa thực phẩm nhiều đường tinh luyện, đồ chiên xào nhiều dầu mỡ và rượu bia.

Các biện pháp không dùng thuốc trong kiểm soát thoái hóa khớp

Khi sụn khớp đã có tổn thương hoặc xuất hiện triệu chứng đau, các phương pháp không dùng thuốc luôn là nền tảng ban đầu trong kiểm soát bệnh. Bác sĩ chuyên khoa phục hồi chức năng có thể hướng dẫn các bài tập vật lý trị liệu chuyên biệt nhằm phục hồi tầm vận động của khớp và tăng cường sức cơ nâng đỡ.

Bên cạnh đó, các biện pháp nhiệt như chườm ấm khi cứng khớp hoặc chườm lạnh khi có dấu hiệu sưng đau cấp tính cũng mang lại hiệu quả xoa dịu đáng kể. Người bệnh cũng có thể được hướng dẫn sử dụng nẹp gối, gậy chống hoặc lót giày chỉnh hình để phân bổ lại áp lực tải trọng cơ thể, giúp giảm đau khi di chuyển mà không gây phụ thuộc thuốc.

Can thiệp y khoa và điều trị theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa

Trong trường hợp đau ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt, bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sẽ cân nhắc chỉ định điều trị y khoa phù hợp với giai đoạn tiến triển của bệnh. Các nhóm thuốc giảm đau thông thường hoặc thuốc kháng viêm không steroid có thể được sử dụng trong các đợt đau cấp nhưng phải theo dõi sát chức năng dạ dày, gan và thận.

Ở một số bệnh nhân, bác sĩ có thể áp dụng liệu pháp tiêm nội khớp axit hyaluronic để bổ sung chất nhầy bôi trơn hoặc huyết tương giàu tiểu cầu nhằm hỗ trợ cải thiện triệu chứng. Khi khớp bị thoái hóa ở giai đoạn cuối với tình trạng hẹp khe khớp nặng, biến dạng khớp hoặc mất hoàn toàn chức năng đi lại, can thiệp phẫu thuật như nội soi khớp hoặc thay khớp nhân tạo sẽ được xem xét nhằm khôi phục khả năng vận động cho người bệnh.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục và tham khảo sức khỏe chung, không thể thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay phác đồ điều trị cá nhân hóa từ bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp.

Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kéo dài các loại thuốc giảm đau, thuốc kháng viêm hoặc các bài thuốc gia truyền không rõ nguồn gốc có nguy cơ trộn corticoid vì rất dễ dẫn đến loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa, suy tuyến thượng thận hoặc tổn thương sụn khớp nặng nề hơn. Khi có dấu hiệu đau bất thường, cần đến cơ sở y tế uy tín để được đánh giá chính xác.

Tóm tắt

Thoái hóa khớp là một quy trình thoái triển tự nhiên của cơ thể nhưng hoàn toàn có thể làm chậm và kiểm soát tốt nếu chủ động can thiệp sớm. Sự kết hợp giữa chế độ dinh dưỡng cân đối, duy trì vận động phù hợp và tuân thủ hướng dẫn điều trị từ bác sĩ chuyên khoa cơ xương khớp sẽ giúp bảo tồn chức năng vận động lâu dài. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý dùng thuốc giảm đau kéo dài để tránh tổn thương khớp nặng hơn.