Làm gì khi trẻ em bị say nắng, say nóng để hạ nhiệt an toàn và tránh biến chứng

Trẻ em bị say nắng say nóng là gì?

Say nắng và say nóng là các trạng thái rối loạn điều hòa thân nhiệt do tác động kéo dài của nhiệt độ môi trường cao. Say nóng xảy ra khi cơ thể tiếp xúc với môi trường nóng ẩm trong thời gian dài khiến cơ chế thoát mồ hôi bị quá tải, dẫn đến tình trạng mất nước và điện giải nghiêm trọng. Trong khi đó, say nắng thường gắn liền với việc tiếp xúc trực tiếp dưới ánh nắng mặt trời gay gắt, tia bức xạ nhiệt chiếu thẳng vào đầu gáy làm tổn thương hàng rào bảo vệ nhiệt và ảnh hưởng nhanh chóng đến hệ thần kinh trung ương.

Ở trẻ em, các cơ quan chức năng còn non nớt nên ranh giới giữa kiệt sức do nhiệt nhẹ và sốc nhiệt nguy hiểm diễn ra rất nhanh. Hiểu rõ nguyên nhân và phản xạ cơ thể sẽ giúp người chăm sóc có biện pháp can thiệp chuẩn xác ngay từ những phút đầu tiên.

Nguyên nhân khiến trẻ nhỏ dễ bị say nắng và say nóng hơn người lớn

Hệ thống điều hòa thân nhiệt của trẻ nhỏ chưa phát triển hoàn chỉnh, đồng thời tỷ lệ diện tích bề mặt cơ thể so với trọng lượng lớn hơn người lớn nên khả năng hấp thụ nhiệt từ môi trường diễn ra nhanh hơn. Trẻ em cũng tiết mồ hôi ít hơn nên cơ chế tự làm mát kém hiệu quả.

Bên cạnh yếu tố sinh lý, trẻ thường mải mê chạy nhảy ngoài trời nắng mà quên uống nước, dẫn đến tình trạng mất nước và điện giải nhanh chóng. Việc mặc quần áo quá dày, chất liệu không thấm hút hoặc để trẻ ngồi trong phòng kín, ô tô đóng kín cửa dưới trời nắng gắt là những hoàn cảnh rất phổ biến dẫn đến say nóng cấp tính.

Dấu hiệu nhận biết các mức độ ảnh hưởng của nhiệt độ cao ở trẻ

Khi trẻ bắt đầu bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ cao, phụ huynh có thể nhận thấy các biểu hiện kiệt sức vì nhiệt như da ửng đỏ, đổ mồ hôi nhiều, mệt lả, than phiền hoa mắt, chóng mặt hoặc đau đầu. Trẻ nhỏ hơn có thể quấy khóc liên tục, bú kém hoặc nôn trớ.

Nếu không được xử trí sớm, tình trạng có thể tiến triển sang sốc nhiệt với thân nhiệt tăng cao vượt mức 39 hoặc 40 độ C. Ở giai đoạn nguy hiểm này, da trẻ thường khô nóng bừng, mồ hôi ngừng tiết, nhịp tim đập nhanh, thở dốc. Trẻ có biểu hiện lờ đờ, nói nhảm, co giật hoặc mất ý thức tạm thời, đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Các bước sơ cứu ban đầu đúng cách khi trẻ bị say nắng hoặc say nóng

Ngay khi phát hiện trẻ có biểu hiện quá nhiệt, việc đầu tiên cần làm là đưa trẻ vào ngay khu vực râm mát, thoáng khí hoặc phòng có điều hòa mát vừa phải. Cởi bỏ bớt quần áo ngoài, nới lỏng thắt lưng và cúc áo để cơ thể trẻ dễ dàng thoát nhiệt tự nhiên.

Tiếp theo, dùng khăn mềm thấm nước mát lau nhẹ nhàng khắp cơ thể, chú ý các vị trí có mạch máu lớn chạy qua như vùng cổ, nách, bẹn và trán. Có thể bật quạt nhẹ thoang thoảng để hơi nước bay hơi giúp hạ nhiệt, không bật quạt công suất mạnh chiếu thẳng vào mặt trẻ. Nếu trẻ còn tỉnh táo hoàn toàn, cho trẻ uống từng ngụm nhỏ nước lọc, nước dừa hoặc dung dịch bù điện giải oresol pha đúng tỷ lệ.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh trong quá trình sơ cứu cho trẻ

Một sai lầm rất thường gặp là cho trẻ uống ngay thuốc hạ sốt thông thường. Thuốc hạ sốt tác động lên trung tâm điều nhiệt ở vùng dưới đồi khi cơ thể bị sốt do viêm nhiễm, hoàn toàn không có tác dụng với tình trạng tăng thân nhiệt do môi trường và còn có thể gây hại cho gan và thận của trẻ đang mất nước.

Không dùng đá lạnh chườm trực tiếp lên da hoặc tắm nước đá lạnh vì sẽ gây co mạch ngoại vi đột ngột, làm nhiệt lượng bị giữ lại bên trong nội tạng và dẫn đến nguy cơ sốc nhiệt nặng hơn. Ngoài ra, tuyệt đối không cạo gió, giác hơi, chích lể ngón tay hoặc ép trẻ uống nước khi trẻ đang lơ mơ, hôn mê vì rất dễ gây hít sặc vào phổi gây suy hô hấp.

Biện pháp chủ động phòng ngừa say nắng say nóng cho trẻ vào mùa hè

Để bảo vệ trẻ trong những ngày thời tiết oi bức, cha mẹ nên hạn chế cho trẻ vận động thể lực ngoài trời vào khung giờ nắng gắt nhất từ mười giờ sáng đến mười sáu giờ chiều. Khi bắt buộc phải ra ngoài, cần đội mũ rộng vành, mặc trang phục rộng rãi, sáng màu và có chất liệu cotton thoáng mát thấm hút mồ hôi tốt.

Chủ động nhắc nhở và tạo thói quen cho trẻ uống nước thường xuyên trong ngày, không đợi đến khi trẻ cảm thấy khát mới uống. Cung cấp thêm nước hoa quả tươi, canh rau củ trong bữa ăn hàng ngày để bổ sung vitamin và khoáng chất. Quan trọng nhất, tuyệt đối không bao giờ để trẻ nhỏ ở lại một mình trong xe ô tô dù chỉ trong vài phút, vì nhiệt độ trong xe đóng kín có thể tăng vọt đến mức gây tử vong rất nhanh.

Lưu ý an toàn

Các hướng dẫn xử trí trong bài viết chỉ mang tính chất sơ cứu ban đầu trong thời gian chờ đợi hỗ trợ y tế. Khi trẻ có biểu hiện rối loạn ý thức, co giật hoặc thân nhiệt tăng quá cao, gia đình cần lập tức liên hệ cấp cứu hoặc đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất. Không tự ý dùng thuốc điều trị hoặc áp dụng các mẹo dân gian chưa được kiểm chứng khoa học.

Tóm tắt

Xử trí say nắng và say nóng ở trẻ em đòi hỏi sự bình tĩnh, can thiệp làm mát kịp thời và bổ sung nước đúng cách. Phụ huynh cần theo dõi sát các biểu hiện của trẻ để chủ động đưa đi cấp cứu khi xuất hiện triệu chứng nguy hiểm. Giữ thói quen bảo vệ trẻ khi hoạt động ngoài trời là giải pháp bền vững nhất để bảo vệ sức khỏe mùa nắng nóng.