Làm gì khi có dấu hiệu đột quỵ và cách xử trí khẩn cấp

Làm gì khi có dấu hiệu đột quỵ?

Đột quỵ hay tai biến mạch máu não là hội chứng tổn thương chức năng thần kinh xảy ra đột ngột do nguyên nhân mạch máu não. Tình trạng này được chia thành hai nhóm chính gồm đột quỵ nhồi máu não do cục máu đông làm tắc nghẽn mạch máu nuôi dưỡng nhu mô não, và đột quỵ xuất huyết não do mạch máu bị vỡ khiến máu tràn vào mô não hoặc khoang dưới nhện.

Dù xuất phát từ cơ chế nào, hậu quả chung của đột quỵ là khiến các tế bào thần kinh thiếu oxy và dưỡng chất trầm trọng, dẫn đến hoại tử vùng mô não tương ứng chỉ sau vài phút. Đột quỵ không chỉ là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong nhanh chóng mà còn để lại nhiều di chứng nặng nề như liệt nửa người, rối loạn ngôn ngữ, suy giảm nhận thức hoặc mất khả năng tự chăm sóc bản thân. Việc trang bị kiến thức nhận biết dấu hiệu từ sớm giúp người xung quanh chủ động ứng phó kịp thời trong các tình huống thực tế.

Nhận biết dấu hiệu đột quỵ thực tế qua quy tắc FAST

Trong thực tế đời sống, các triệu chứng đột quỵ thường xuất hiện rất bất ngờ khi người bệnh đang sinh hoạt, làm việc hoặc nghỉ ngơi bình thường. Quy tắc FAST là công cụ phổ biến và dễ nhớ nhất giúp cộng đồng phát hiện nhanh các biểu hiện nghi ngờ tổn thương thần kinh cấp tính.

Chữ F đại diện cho khuôn mặt, biểu hiện qua tình trạng mặt mất cân đối, méo miệng, nhân trung lệch sang một bên, rõ nhất khi người bệnh cố gắng cười hoặc nhe răng. Chữ A đại diện cho tay và chân, biểu hiện qua việc người bệnh không thể nâng đều hai cánh tay lên cao hoặc một bên tay bị rơi xuống nhanh chóng do yếu liệt vận động. Chữ S đại diện cho giọng nói, người bệnh đột nhiên nói ngọng, nói lắp, phát âm không rõ từ ngữ hoặc không hiểu được lời người khác nói. Chữ T đại diện cho thời gian, mang ý nghĩa cảnh báo rằng ngay khi phát hiện bất kỳ một trong ba dấu hiệu trên, người hỗ trợ cần nhanh chóng gọi cấp cứu y tế để đưa bệnh nhân đến bệnh viện có chuyên khoa đột quỵ trong thời gian ngắn nhất.

Các bước xử trí đúng cách khi có người xuất hiện dấu hiệu đột quỵ

Khi chứng kiến một người có các dấu hiệu nghi ngờ đột quỵ, việc bình tĩnh thực hiện các bước hỗ trợ chuẩn xác đóng vai trò then chốt bảo vệ tính mạng người bệnh. Bước đầu tiên và quan trọng nhất là gọi ngay xe cấp cứu 115 hoặc liên hệ đơn vị y tế gần nhất có đơn vị can thiệp đột quỵ chuyên sâu, đồng thời thông báo rõ các triệu chứng nghi ngờ đột quỵ để đội ngũ y tế chuẩn bị phương tiện phù hợp.

Trong thời gian chờ đợi nhân viên y tế đến, hãy để người bệnh nằm nghỉ ở nơi thoáng khí, yên tĩnh, nới lỏng quần áo quanh cổ và ngực để dễ thở. Nếu người bệnh còn tỉnh táo, nên đặt bệnh nhân nằm đầu cao khoảng ba mươi độ. Trong trường hợp người bệnh bị nôn ói, suy giảm ý thức hoặc thở khò khè, cần nhẹ nhàng chuyển bệnh nhân sang tư thế nằm nghiêng an toàn để tránh nguy cơ sặc đờm dãi hoặc chất nôn vào đường thở gây ngạt hô hấp. Người xung quanh cần ghi nhớ chính xác thời điểm đầu tiên xuất hiện triệu chứng bất thường nhằm cung cấp thông tin quý giá cho bác sĩ điều trị.

Những sai lầm nguy hiểm cần tránh khi xử trí cơn đột quỵ

Rất nhiều trường hợp người bệnh đột quỵ bị lỡ mất cơ hội điều trị tối ưu hoặc rơi vào tình trạng nguy kịch do người nhà áp dụng các mẹo dân gian truyền miệng sai lầm. Sai lầm phổ biến nhất là tự ý chích máu ở mười đầu ngón tay, ngón chân hoặc bấm dái tai với hy vọng hạ huyết áp hay làm tan cục máu đông. Hành động này hoàn toàn không có cơ sở khoa học, gây đau đớn dữ dội, kích thích thần kinh làm tăng vọt huyết áp và làm chậm trễ thời gian đưa bệnh nhân đến cơ sở y tế.

Một sai lầm nghiêm trọng khác là cho người bệnh uống nước đường, nước chanh, thuốc hạ huyết áp hoặc các viên hoàn đông y không rõ nguồn gốc. Khi xảy ra đột quỵ, cơ vòng vùng họng của người bệnh thường bị suy yếu hoặc tê liệt một phần, việc cố tình cho ăn uống hay uống thuốc rất dễ gây sặc vào khí quản, dẫn đến suy hô hấp cấp hoặc viêm phổi hít nguy hiểm. Ngoài ra, việc tự ý hạ huyết áp quá nhanh cũng có thể làm giảm tưới máu đến vùng não đang bị tổn thương.

Ý nghĩa của thời gian vàng trong cấp cứu và can thiệp đột quỵ

Trong cấp cứu đột quỵ, y học có nguyên tắc kinh điển là thời gian là não bộ, bởi vì mỗi giây phút chậm trễ sẽ khiến hàng triệu tế bào thần kinh chết đi vĩnh viễn. Khoảng thời gian vàng trong điều trị đột quỵ nhồi máu não thường được tính từ lúc khởi phát triệu chứng đến trước bốn giờ ba mươi phút để sử dụng thuốc tiêu sợi huyết đường tĩnh mạch, và trong vòng sáu đến hai mươi tư giờ đối với kỹ thuật lấy huyết khối bằng dụng cụ cơ học tùy theo chỉ định chẩn đoán hình ảnh.

Nếu người bệnh được tiếp cận các trung tâm đột quỵ chuyên khoa trong khoảng thời gian quý giá này, các bác sĩ có thể tiến hành chụp cắt lớp vi tính hoặc cộng hưởng từ sọ não để xác định chính xác thể bệnh và áp dụng các biện pháp tái thông mạch máu kịp thời. Ngược lại, nếu đến viện quá muộn, các tế bào não đã hoại tử trên diện rộng khiến hiệu quả can thiệp suy giảm rõ rệt, đồng thời làm tăng nguy cơ biến chứng xuất huyết chuyển dạng và đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh.

Lưu ý an toàn

Các thông tin trong bài viết nhằm mục đích phổ biến kiến thức sơ cứu và nhận diện y khoa ban đầu, không thay thế cho quy trình chẩn đoán và điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Cơn đột quỵ là tình trạng cấp cứu khẩn cấp, mọi trường hợp nghi ngờ đều phải được đưa ngay đến bệnh viện có trang thiết bị chụp chiếu và đơn vị can thiệp mạch máu não. Gia đình không được tự ý thực hiện các thủ thuật truyền miệng hay cho người bệnh dùng bất kỳ loại thuốc nào khi chưa có đánh giá trực tiếp từ nhân viên y tế.

Tóm tắt

Nhận biết sớm các biểu hiện của đột quỵ qua quy tắc FAST và xử trí khẩn cấp đúng cách là chìa khóa then chốt bảo vệ tính mạng người bệnh. Việc ghi nhớ chính xác thời điểm khởi phát triệu chứng và lập tức gọi cấp cứu 115 sẽ giúp người bệnh được tiếp cận thời gian vàng can thiệp, giảm thiểu tối đa các di chứng thần kinh nặng nề về sau.