Làm gì khi bị zona ở mắt và bệnh có lây không?
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Zona ở mắt xảy ra khi virus varicella-zoster tái hoạt động dọc theo nhánh mắt của dây thần kinh số năm, gây đau nhức và phát ban mụn nước quanh mắt, trán hoặc chóp mũi. Đây là một tình trạng y khoa cần được cấp cứu và can thiệp nhãn khoa kịp thời để tránh các biến chứng đe dọa thị lực. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được bác sĩ kê đơn thuốc kháng virus đường uống càng sớm càng tốt.
Về khả năng lây lan, bệnh zona không thể truyền trực tiếp từ người sang người dưới dạng bệnh zona. Tuy nhiên, dịch rỉ từ bọng nước chứa virus sống có thể lây sang người chưa từng mắc thủy đậu hoặc chưa tiêm vắc xin, khiến họ khởi phát bệnh thủy đậu nguyên phát. Do đó, việc chủ động che chắn tổn thương và cách ly cẩn thận là điều vô cùng cần thiết.
Zona ở mắt là gì?
Zona ở mắt, tên chuyên môn là Herpes Zoster Ophthalmicus, là tình trạng tái hoạt động của virus varicella-zoster tại nhánh mắt của dây thần kinh sinh ba. Loại virus này vốn tồn tại âm thầm trong các hạch thần kinh cảm giác sau khi người bệnh đã khỏi bệnh thủy đậu nhiều năm trước đó. Khi hệ miễn dịch của cơ thể suy giảm do tuổi tác, căng thẳng thần kinh, suy nhược hoặc bệnh lý nền, virus sẽ nhân lên, di chuyển dọc theo dây thần kinh ra vùng da và các cấu trúc nhãn khoa tương ứng. Biểu hiện ban đầu thường là cảm giác đau nhức, rát bỏng một bên trán, mi mắt kèm theo xuất hiện các nốt ban đỏ, sau đó tiến triển thành các bọng nước chứa dịch trong. Tổn thương thường phân bố nghiêm ngặt ở một nửa bên mặt và không vượt qua đường ranh giới giữa mặt.
Các bước xử trí y tế cần làm ngay khi phát hiện zona ở mắt
Khi nhận thấy các dấu hiệu nghi ngờ zona ở mắt, việc quan trọng nhất là đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa mắt hoặc chuyên khoa truyền nhiễm. Bác sĩ cần thăm khám để đánh giá mức độ tổn thương của giác mạc, kết mạc và kê đơn thuốc kháng virus đường uống phù hợp. Thuốc kháng virus phát huy hiệu quả tối ưu khi được sử dụng trong vòng 72 giờ đầu kể từ lúc phát ban.
Trong quá trình chăm sóc tại nhà, người bệnh cần giữ cho vùng da quanh mắt luôn sạch sẽ và khô ráo. Có thể dùng gạc y tế vô trùng thấm nước muối sinh lý để lau nhẹ dịch tiết hoặc vảy tiết ở mi mắt, thực hiện nhẹ nhàng để không làm vỡ các bọng nước. Bệnh nhân không được tự ý đắp các loại lá cây, thuốc nam, đậu xanh hay bột gạo lên mắt vì rất dễ gây bội nhiễm vi khuẩn và làm tổn thương giác mạc nghiêm trọng hơn.
Bên cạnh đó, người bệnh cần nghỉ ngơi trong không gian thoáng mát, hạn chế tiếp xúc với ánh sáng chói bằng cách đeo kính râm khi ra ngoài. Tránh dụi mắt, không dùng tay gãi hoặc cạy vảy nốt phát ban. Tất cả các loại thuốc bôi da thông thường không được tùy tiện bôi sát bờ mi vì có thể gây kích ứng kết mạc.
Bệnh zona ở mắt có khả năng lây truyền như thế nào
Nhiều người thắc mắc liệu bệnh zona ở mắt có lây lan sang người khác hay không. Về mặt bản chất y học, một người bình thường không thể bị lây trực tiếp bệnh zona từ người đang mắc bệnh. Điều này có nghĩa là người tiếp xúc sẽ không phát bệnh zona ngay sau khi tiếp xúc với dịch tiết bọng nước của bệnh nhân.
Tuy nhiên, dịch rỉ từ các nốt mụn nước của người bệnh zona có chứa virus varicella-zoster còn hoạt động. Nếu một người chưa từng mắc bệnh thủy đậu và cũng chưa từng tiêm vắc xin phòng thủy đậu tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết này, virus có thể xâm nhập vào cơ thể họ và gây ra bệnh thủy đậu nguyên phát. Sau khi người đó khỏi bệnh thủy đậu, virus sẽ ẩn náu trong các hạch thần kinh cảm giác và chỉ có thể tái hoạt động gây bệnh zona vào một thời điểm khác trong tương lai.
Đối với những người đã từng mắc thủy đậu hoặc đã tiêm phòng đầy đủ, họ đã có kháng thể bảo vệ nên nguy cơ bị nhiễm virus từ vết thương hở của người bệnh zona là rất thấp. Dù vậy, việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa lây nhiễm vẫn luôn cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Biện pháp phòng ngừa lây nhiễm virus cho người xung quanh
Để ngăn ngừa việc lây truyền virus varicella-zoster sang những người xung quanh, người bệnh zona ở mắt cần tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh cá nhân nghiêm ngặt. Vùng da có mụn nước cần được che chắn bằng gạc sạch, khô ráo để hạn chế tối đa nguy cơ dịch tiết dính vào quần áo, vật dụng hoặc tiếp xúc trực tiếp với người khác.
Người bệnh phải rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt là sau khi vô tình chạm vào vùng mắt hoặc sau khi vệ sinh, thay băng gạc. Tuyệt đối không dùng chung khăn mặt, khăn tắm, gối nằm, kính mắt hoặc dụng cụ vệ sinh cá nhân với các thành viên khác trong gia đình. Quần áo và khăn của người bệnh nên được giặt riêng bằng nước ấm và phơi dưới ánh nắng mặt trời.
Đặc biệt, người đang bị zona ở mắt cần chủ động cách ly tạm thời và tránh tiếp xúc gần với các đối tượng có nguy cơ cao. Nhóm người này bao gồm phụ nữ đang mang thai chưa có miễn dịch với thủy đậu, trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ chưa đến tuổi tiêm chủng và những người có hệ miễn dịch suy yếu như bệnh nhân ung thư, người ghép tạng hoặc người nhiễm HIV. Người bệnh chỉ an toàn khi tất cả các nốt phát ban và bọng nước đã đóng vảy hoàn toàn.
Các biến chứng nguy hiểm nếu không điều trị zona ở mắt kịp thời
Zona ở mắt là thể bệnh đặc biệt nghiêm trọng vì tổn thương nằm trên nhánh mắt của dây thần kinh sinh ba. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến chứng nặng nề tại mắt như viêm giác mạc, viêm kết mạc, viêm củng mạc, viêm màng bồ đào và tăng nhãn áp thứ phát. Tổn thương giác mạc có thể để lại sẹo vĩnh viễn, gây suy giảm thị lực hoặc thậm chí mù lòa.
Một biến chứng rất thường gặp khác là đau dây thần kinh sau zona. Tình trạng này khiến người bệnh phải chịu đựng những cơn đau nhức nhối, bỏng rát hoặc cảm giác như kim châm kéo dài nhiều tháng, thậm chí nhiều năm sau khi các vết loét trên da đã lành. Đau dây thần kinh làm suy giảm chất lượng cuộc sống, gây mất ngủ và căng thẳng kéo dài cho bệnh nhân.
Ngoài ra, tình trạng bội nhiễm vi khuẩn tại các nốt mụn nước bị vỡ cũng có thể xảy ra nếu việc chăm sóc vệ sinh không bảo đảm. Biến chứng này có thể dẫn đến viêm mô tế bào quanh hốc mắt, nhiễm trùng lan rộng và để lại sẹo xấu trên mi mắt, gây ảnh hưởng đến chức năng chớp mở mắt bình thường. Do đó, người bệnh cần đi khám ngay khi xuất hiện dấu hiệu đỏ mắt, đau nhức sâu hoặc nhìn mờ.
Lưu ý an toàn
Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất giáo dục y tế và tham khảo kiến thức phổ thông, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hay phác đồ điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý mua thuốc kháng virus, thuốc nhỏ mắt chứa hoạt chất kháng viêm corticoid, hoặc áp dụng các bài thuốc dân gian truyền miệng để đắp lên mắt. Bất kỳ sự chậm trễ nào trong điều trị zona ở mắt cũng có thể dẫn đến tổn thương nhãn khoa không hồi phục. Khi có dấu hiệu đau nhức mắt dữ dội, cộm xốn hoặc giảm thị lực, hãy đến ngay bệnh viện mắt gần nhất.
Tóm tắt
Bệnh zona ở mắt là một tình trạng cấp cứu nhãn khoa cần được thăm khám và xử trí y tế sớm để bảo vệ thị lực. Việc hiểu rõ cơ chế lây truyền giúp người bệnh có biện pháp che chắn và giữ vệ sinh thích hợp, tránh lây lan virus cho cộng đồng. Người bệnh tuyệt đối không tự điều trị tại nhà mà cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Bệnh zona ở mắt có bị tái phát sau khi đã khỏi không?
Zona ở mắt có thể tái phát, đặc biệt ở người cao tuổi, người có bệnh nền mạn tính hoặc người có hệ miễn dịch suy giảm. Việc duy trì lối sống lành mạnh và trao đổi với bác sĩ về tiêm phòng vắc xin giúp giảm đáng kể nguy cơ này.
Người mắc bệnh zona ở mắt có được rửa mặt hoặc tắm gội bình thường không?
Người bị zona ở mắt cần tránh tiếp xúc với nước bẩn, không để xà phòng hay hóa chất dính vào mắt. Khi tắm rửa, chỉ nên dùng khăn sạch thấm nước ấm lau nhẹ xung quanh mặt, tuyệt đối không chà xát hay ngâm mắt trực tiếp vào chậu nước.
Thời gian điều trị zona ở mắt bằng thuốc kháng virus thường kéo dài bao lâu?
Thời gian dùng thuốc kháng virus đường uống thường kéo dài từ bảy đến mười ngày theo chỉ định của bác sĩ. Bệnh nhân không được tự ý ngừng thuốc sớm ngay cả khi các nốt mụn nước đã bắt đầu khô mày và giảm đau.
Có nên dùng nước mắt nhân tạo khi bị zona ở mắt không?
Người bệnh có thể sử dụng nước mắt nhân tạo không chứa chất bảo quản để làm dịu cảm giác khô rát, nhưng cần tham khảo ý kiến bác sĩ nhãn khoa trước khi dùng. Tuyệt đối không tự ý dùng các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid.
Bị zona ở mắt có cần kiêng nấu ăn hoặc đứng gần bếp lửa không?
Người bệnh hoàn toàn có thể nấu nướng bình thường nếu cơ thể không quá mệt mỏi. Tuy nhiên, cần tránh để hơi nóng, khói bếp hay dầu mỡ bắn vào mắt bị tổn thương và phải rửa tay sạch bằng xà phòng trước khi chế biến thức ăn.
