Chúng ta phải làm gì khi bị hạ đường huyết?

Làm gì khi bị hạ đường huyết là gì?

Hạ đường huyết xảy ra khi nồng độ glucose trong huyết tương giảm xuống dưới ngưỡng 70 mg/dL (tương đương 3,9 mmol/L). Glucose đóng vai trò là nguồn nhiên liệu chủ yếu cung cấp năng lượng cho các tế bào, trong đó não bộ là cơ quan nhạy cảm nhất vì không có khả năng tự dự trữ đường. Tình trạng này rất phổ biến ở bệnh nhân đái tháo đường đang sử dụng insulin hoặc các nhóm thuốc kích thích tiết insulin, nhưng cũng có thể gặp ở người bình thường do nhịn ăn kéo dài, kiệt sức khi tập luyện nặng hoặc uống nhiều rượu bia. Khi nồng độ đường giảm quá thấp, cơ thể sẽ lập tức phát tín hiệu cảnh báo khẩn cấp nhằm thúc đẩy hành vi tìm kiếm thức ăn và kích hoạt các hormone đối kháng để nâng đường huyết.

Dấu hiệu nhận biết sớm tình trạng hạ đường huyết

Khi nồng độ glucose trong máu giảm xuống, cơ thể sẽ kích hoạt hệ thần kinh giao cảm để cảnh báo. Người bệnh thường cảm thấy đói cồn cào, cồn cào ruột gan, run rẩy tay chân, tim đập nhanh và vã mồ hôi lạnh dù nhiệt độ môi trường không nóng. Kèm theo đó là cảm giác lo âu, chóng mặt, hoa mắt, choáng váng hoặc tê bì nhẹ quanh môi và đầu ngón tay.

Nếu không được xử trí sớm, tế bào não bắt đầu thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng. Người bệnh có thể chuyển sang trạng thái lú lẫn, nói nhảm, phản ứng chậm chạp, mắt nhìn mờ hoặc nhìn đôi. Việc phát hiện ngay từ giai đoạn run tay và đói lả có ý nghĩa quyết định, giúp ngăn chặn diễn tiến nặng dẫn đến co giật hay bất tỉnh.

Các bước xử trí khẩn cấp tại chỗ theo quy tắc 15

Ngay khi cảm nhận các biểu hiện nghi ngờ hoặc máy đo đường huyết cá nhân báo chỉ số dưới 4 mmol/L (tương đương 70 mg/dL), người bệnh cần dừng ngay mọi hoạt động thể lực, ngồi hoặc nằm nghỉ ở nơi thoáng mát và an toàn để tránh té ngã.

Bước tiếp theo là áp dụng quy tắc 15 nổi tiếng trong y khoa. Hãy nhanh chóng tiêu thụ khoảng 15 gam đường hấp thu nhanh. Lượng carbohydrate này tương đương với 1/2 cốc nước ép hoa quả nguyên chất, 1/2 lon nước ngọt có đường loại thông thường, 3 đến 4 viên đường nhỏ pha nước, hoặc 1 thìa canh mật ong. Những dạng đường đơn này sẽ được niêm mạc ruột hấp thu thẳng vào dòng máu chỉ trong vài phút, giúp cải thiện nhanh chóng tình trạng thiếu hụt năng lượng của não bộ.

Cách theo dõi và ổn định chỉ số đường huyết sau sơ cứu

Sau khi uống nước đường hoặc nước ép, người bệnh cần nghỉ ngơi hoàn toàn tại chỗ trong đúng 15 phút rồi tiến hành đo lại đường huyết bằng thiết bị cá nhân. Nếu chỉ số đường huyết vẫn ở mức thấp dưới 70 mg/dL hoặc các triệu chứng mệt mỏi, choáng váng chưa thuyên giảm, người bệnh cần bổ sung tiếp 15 gam carbohydrate dạng lỏng tương tự và chờ thêm 15 phút để kiểm tra lại.

Khi đường huyết đã trở về ngưỡng an toàn trên 70 mg/dL và triệu chứng đã lui dần, nếu bữa ăn chính tiếp theo cách xa hơn 1 giờ đồng hồ, người bệnh nên dùng ngay một bữa phụ nhẹ chứa carbohydrate phức hợp và protein như một lát bánh mì gối, vài chiếc bánh quy giòn hoặc một hộp sữa tươi không đường. Bước đệm này giúp duy trì nồng độ glucose ổn định kéo dài, ngăn ngừa đường huyết tụt dốc trở lại.

Xử trí an toàn khi người bệnh có biểu hiện lơ mơ hoặc ngất xỉu

Đối với người thân và người xung quanh, việc hỗ trợ đúng cách giữ vai trò sống còn. Trong trường hợp người bệnh đã lơ mơ, mất ý thức hoặc co giật, tuyệt đối không được cố nhét bất kỳ thức ăn, nước uống, viên kẹo hay thuốc viên nào vào miệng vì phản xạ nuốt đã mất, dễ dẫn đến tắc đường thở hoặc sặc vào phổi gây suy hô hấp.

Lúc này, người hỗ trợ cần nhanh chóng đặt người bệnh nằm nghiêng sang một bên theo tư thế hồi sức an toàn để thông thoáng đường thở và hạn chế sặc dịch nôn. Ngay sau đó, hãy liên hệ dịch vụ cấp cứu y tế gần nhất hoặc đưa người bệnh đến bệnh viện để nhân viên y tế can thiệp tiêm truyền glucose tĩnh mạch hoặc tiêm glucagon chuyên dụng.

Biện pháp phòng ngừa cơn tụt đường huyết tái diễn

Hạ đường huyết thường xảy ra do khoảng cách giữa các bữa ăn quá xa, bỏ bữa sau khi đã dùng thuốc điều trị đái tháo đường, hoạt động thể lực gắng sức bất thường hoặc sử dụng rượu bia lúc đói. Để chủ động phòng ngừa, người bệnh cần duy trì thói quen ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa sáng và phân bổ lượng tinh bột hợp lý trong ngày.

Bên cạnh đó, người có tiền sử tụt đường huyết nên luôn mang theo bên mình một vài phong kẹo ngọt, gói đường nhỏ hoặc viên glucose để xử trí ngay lúc đi ra ngoài. Hãy ghi chép lại các thời điểm xảy ra cơn hạ đường huyết, kèm theo nhật ký ăn uống và vận động để trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa Nội tiết trong các lần tái khám, từ đó có sự điều chỉnh phác đồ thuốc phù hợp hơn.

Lưu ý an toàn

Thông tin xử trí hạ đường huyết mang tính chất tham khảo giáo dục sức khỏe và không thay thế cho chỉ định điều trị y khoa. Người bệnh đái tháo đường tuyệt đối không tự ý tăng giảm liều thuốc hoặc tiêm insulin sai lịch trình. Khi cơn tụt đường huyết xuất hiện thường xuyên, kéo dài hoặc có dấu hiệu rối loạn ý thức, gia đình cần đưa người bệnh đến cơ sở y tế để được thăm khám toàn diện.

Tóm tắt

Hạ đường huyết là tình huống cấp tính đòi hỏi hành động nhanh chóng và chuẩn xác để bảo vệ hệ thần kinh cùng tim mạch. Việc nắm vững quy tắc bổ sung đường hấp thu nhanh, tuân thủ chế độ ăn đúng giờ và thường xuyên trao đổi với bác sĩ điều trị sẽ giúp người có nguy cơ kiểm soát đường huyết ổn định và an toàn.