Làm gì khi bé bị nôn trớ liên tục để xử trí an toàn và tránh nguy hiểm

Trẻ bị nôn trớ liên tục là gì?

Nôn trớ ở trẻ nhỏ bao gồm hai trạng thái khác nhau: trớ sữa sinh lý và nôn mửa bệnh lý. Trớ sinh lý thường xảy ra ngay sau bữa bú khi cơ vòng tâm vị của dạ dày trẻ chưa đóng kín hoàn toàn, sữa trào ra khóe miệng nhẹ nhàng và trẻ vẫn vui vẻ, tăng cân bình thường. Ngược lại, nôn trớ liên tục là tình trạng thức ăn, dịch tiêu hóa bị tống xuất mạnh ra khỏi dạ dày nhiều lần trong thời gian ngắn do các cơn co bóp bất thường của cơ thành bụng và cơ hoành.

Tình trạng nôn nhiều lần khiến cơ thể trẻ mất đi một lượng nước và các chất điện giải quan trọng trong thời gian rất ngắn. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, dung tích cơ thể nhỏ nên tốc độ mất nước diễn ra nhanh hơn người lớn rất nhiều. Nếu không được theo dõi sát và chăm sóc cẩn thận, trẻ có thể nhanh chóng rơi vào trạng thái kiệt nước, rối loạn toan kiềm hoặc hít sặc chất nôn vào phế quản gây suy hô hấp cấp, đe dọa trực tiếp đến tính mạng của trẻ.

Cách xử trí ban đầu an toàn khi trẻ đang nôn trớ

Khi thấy trẻ bắt đầu có biểu hiện nôn trớ nhiều lần, ưu tiên hàng đầu của phụ huynh là giữ thông thoáng đường thở. Cha mẹ tuyệt đối không bế ngửa trẻ hoặc để trẻ nằm thẳng lưng, vì tư thế này khiến dịch nôn dễ trào ngược vào khí quản gây sặc và suy hô hấp cấp tính. Hãy nhanh chóng nghiêng người trẻ sang một bên hoặc bế trẻ ở tư thế ngồi nghiêng nhẹ về phía trước, dùng khăn mềm sạch lau sạch chất nôn ở miệng và mũi.

Sau cơn nôn, hãy để trẻ nghỉ ngơi ở nơi yên tĩnh, thoáng khí. Không vội vàng dỗ trẻ bằng cách cho bú mẹ, uống sữa công thức hay ép ăn ngay lập tức, vì niêm mạc dạ dày lúc này đang bị kích ứng dữ dội và rất dễ kích hoạt cơn nôn tiếp theo. Cha mẹ nên nới lỏng quần áo, tã lót để giảm áp lực lên vùng bụng của trẻ, đồng thời chuẩn bị sẵn đồ dùng theo dõi lượng dịch trẻ nôn ra và các biểu hiện đi kèm.

Hướng dẫn bù dịch và dinh dưỡng đúng cách cho trẻ

Nguy cơ lớn nhất khi trẻ nôn trớ liên tục là tình trạng mất nước và rối loạn điện giải. Sau khi trẻ ngừng nôn khoảng ba mươi phút đến một giờ, cha mẹ có thể bắt đầu bù dịch cho trẻ bằng dung dịch oresol pha đúng chuẩn hoặc nước lọc nguội đối với trẻ lớn. Nguyên tắc quan trọng nhất là bù từng lượng rất nhỏ, kiên nhẫn dùng thìa cà phê cho uống từ 5 đến 10 ml mỗi lần, cách nhau từ năm đến mười phút. Việc uống quá nhiều nước một lúc sẽ làm căng dạ dày và kích thích trẻ nôn nhiều hơn.

Nếu sau khoảng hai đến ba giờ bù dịch từng ngụm nhỏ mà trẻ không còn nôn, cha mẹ có thể bắt đầu cho trẻ bú mẹ hoặc ăn các cữ nhỏ. Đối với trẻ bú mẹ, nên rút ngắn thời gian mỗi cữ bú và cho bú nhiều lần trong ngày. Với trẻ lớn hơn đã ăn dặm, thức ăn cần được nấu lỏng, thanh đạm như cháo hoa, súp gà loãng, tránh các món nhiều dầu mỡ, đồ ngọt hoặc nước trái cây chua vì dễ gây đầy bụng khó tiêu.

Những sai lầm cần tránh khi chăm sóc trẻ nôn trớ

Trong quá trình chăm sóc trẻ bị nôn trớ, nhiều phụ huynh thường mắc phải những sai lầm khiến tình trạng của trẻ trở nên nghiêm trọng hơn. Sai lầm phổ biến nhất là tự ý mua các loại thuốc chống nôn hoặc men tiêu hóa về cho trẻ uống mà không có sự thăm khám của bác sĩ. Các thuốc chống nôn có thể gây tác dụng phụ ức chế thần kinh trung ương và che giấu các dấu hiệu bệnh lý nguy hiểm cần can thiệp ngoại khoa cấp cứu như tắc ruột hay lồng ruột.

Bên cạnh đó, việc pha dung dịch bù nước oresol sai tỷ lệ, pha quá đặc hoặc quá loãng, cũng là mối nguy hại lớn có thể dẫn đến rối loạn điện giải nghiêm trọng hoặc phù não ở trẻ nhỏ. Một số thói quen dân gian như ép trẻ uống nước gừng đậm đặc, đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc lên bụng trẻ cũng tiềm ẩn nguy cơ ngộ độc hoặc kích ứng da. Cha mẹ cần tuân thủ hướng dẫn y khoa chính thống và không tự áp dụng các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm cần đưa trẻ đi khám ngay

Nôn trớ liên tục có thể là biểu hiện của các bệnh lý tiêu hóa cấp tính như viêm dạ dày ruột, lồng ruột, hẹp phì đại môn vị hoặc các bệnh lý ngoài đường tiêu hóa như viêm màng não, nhiễm trùng huyết. Cha mẹ cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay lập tức nếu phát hiện các dấu hiệu mất nước rõ rệt bao gồm môi khô nứt nẻ, mắt trũng sâu, khóc không có nước mắt, thóp trũng ở trẻ sơ sinh, tiểu rất ít hoặc không có nước tiểu trong sáu giờ liên tục.

Ngoài ra, các dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm ngoại khoa đòi hỏi phải cấp cứu kịp thời bao gồm nôn vọt thành vòi với tần suất dày đặc, chất nôn có lẫn máu đỏ tươi, bã cà phê hoặc dịch mật màu xanh rêu. Trẻ kèm theo sốt cao khó hạ, li bì, ngủ gà, khó đánh thức, co giật hoặc có biểu hiện đau bụng dữ dội, ưỡn người quấy khóc từng cơn, nôn kèm tiêu chảy phân lẫn máu là những trường hợp bắt buộc phải được bác sĩ chuyên khoa Nhi thăm khám ngay mà không được chần chừ tại nhà.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất hướng dẫn chăm sóc thường thức và không thể thay thế cho chẩn đoán y khoa chuyên sâu. Mọi trường hợp trẻ dưới ba tháng tuổi bị nôn trớ nhiều lần trong ngày đều cần được bác sĩ chuyên khoa Nhi kiểm tra trực tiếp. Phụ huynh tuyệt đối không tự ý mua thuốc chống nôn, kháng sinh hay thuốc cầm tiêu chảy khi chưa có chỉ định từ nhân viên y tế.

Tóm tắt

Nôn trớ liên tục ở trẻ nhỏ là triệu chứng cần được theo dõi sát sao vì nguy cơ mất nước và sặc đường thở diễn tiến rất nhanh. Cha mẹ cần giữ bình tĩnh để xử trí đúng tư thế, bù dịch từng lượng nhỏ và không tự ý dùng thuốc chống nôn. Khi xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa Nhi để bác sĩ thăm khám và can thiệp kịp thời.