Lách to: Nguyên nhân thường gặp và cách theo dõi, xử trí

Lách to là gì?

Ở người trưởng thành khỏe mạnh, lá lách có khối lượng trung bình từ một trăm đến hai trăm gam, nằm ẩn sau khung xương sườn bên trái. Khi các yếu tố bệnh lý kích thích làm lưu lượng tuần hoàn tăng cao, tế bào miễn dịch hoạt động quá mức hoặc xuất hiện sự xâm lấn bất thường, lá lách có thể tăng kích thước lên gấp nhiều lần.

Khi lách phì đại rõ rệt, bác sĩ có thể dễ dàng sờ thấy bờ dưới của lách nhô ra dưới bờ sườn. Lách to kéo dài có thể kéo theo tình trạng cường lách, tức là lá lách giữ lại và phá hủy quá nhiều tế bào máu bình thường, dẫn tới thiếu máu, giảm tiểu cầu hoặc giảm bạch cầu. Tình trạng này đòi hỏi người bệnh phải được thăm khám y khoa toàn diện để làm rõ nguồn gốc nguyên nhân.

Các nguyên nhân phổ biến gây ra tình trạng lách to

Lách to xuất phát từ nhiều nhóm bệnh lý khác nhau trong cơ thể:

• Nhóm bệnh nhiễm trùng: Các bệnh nhiễm virus như viêm gan siêu vi, sốt tăng bạch cầu đơn nhân do virus Epstein-Barr, cùng các bệnh nhiễm khuẩn mạn tính như bệnh lao, sốt rét và viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn đều có thể kích thích lách to do phản ứng miễn dịch.
• Nhóm bệnh gan mật: Xơ gan hoặc huyết khối tĩnh mạch cửa làm cản trở dòng máu trở về tuần hoàn, gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa và ứ trệ máu tại lách.
• Nhóm bệnh huyết học: Thiếu máu tan máu bẩm sinh như thalassemia, bệnh bạch cầu hoặc u lympho khiến lách phải tăng cường lọc tế bào hồng cầu bất thường hoặc bị tế bào ác tính xâm lấn.
• Ngoài ra, một số bệnh rối loạn chuyển hóa hiếm gặp như bệnh Gaucher cũng làm tích tụ chất béo tại lách dẫn đến lách to.

Dấu hiệu nhận biết và triệu chứng thường gặp của lách to

• Trong giai đoạn đầu hoặc khi mức độ sưng to còn nhẹ, lách to thường không biểu hiện triệu chứng rõ ràng và chỉ được phát hiện tình cờ khi kiểm tra sức khỏe. Tuy nhiên, khi kích thước lách tăng đáng kể, người bệnh có thể nhận thấy một số dấu hiệu lâm sàng.
• Triệu chứng thường gặp nhất là cảm giác căng tức hoặc đau tức âm ỉ ở vùng hạ sườn trái, đôi khi cơn đau lan lên vai trái. Do lá lách to chèn ép vào dạ dày, người bệnh thường có cảm giác no sớm dù chỉ mới ăn một lượng thức ăn nhỏ, kèm theo chán ăn và đầy bụng.
• Bên cạnh đó, nếu lách to đi kèm hội chứng cường lách, người bệnh có thể xuất hiện mệt mỏi do thiếu máu, dễ bầm tím hoặc chảy máu chân răng do giảm tiểu cầu, và tăng nguy cơ nhiễm trùng do giảm bạch cầu.

Phương pháp thăm khám và chẩn đoán y khoa lách to

• Để xác định chính xác mức độ lách to và tìm kiếm nguyên nhân gốc rễ, bác sĩ sẽ thực hiện quy trình chẩn đoán toàn diện kết hợp nhiều phương pháp. Bước đầu tiên là thăm khám lâm sàng bằng cách sờ nắn vùng bụng để cảm nhận bờ lách, độ cứng và phản ứng đau của người bệnh.
• Sau đó, các kỹ thuật chẩn đoán hình ảnh như siêu âm ổ bụng được chỉ định nhằm đo đạc chính xác kích thước lách, kiểm tra cấu trúc nhu mô và đánh giá hệ thống tĩnh mạch cửa. Trong các trường hợp phức tạp, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ giúp quan sát chi tiết sự chèn ép các tạng lân cận.
• Song song đó, các xét nghiệm máu như tổng phân tích tế bào máu, xét nghiệm chức năng gan, đông máu và xét nghiệm vi sinh giúp đánh giá tình trạng hủy tế bào máu và tìm kiếm tác nhân nhiễm khuẩn hoặc bệnh lý tủy xương.

Nguyên tắc xử trí và quản lý y khoa cho người bệnh lách to

• Nguyên tắc cốt lõi trong xử trí lách to là tập trung điều trị bệnh lý căn nguyên thay vì chỉ tìm cách thu nhỏ kích thước lá lách. Khi căn nguyên gốc rễ được kiểm soát hiệu quả, lá lách thường có xu hướng hồi phục dần về kích thước ban đầu.
• Tùy vào nguyên nhân cụ thể, bác sĩ sẽ đưa ra hướng can thiệp phù hợp. Với các đợt nhiễm trùng, việc sử dụng thuốc kháng sinh hoặc thuốc kháng virus theo chỉ định là cần thiết. Nếu do xơ gan, mục tiêu là kiểm soát tăng áp lực tĩnh mạch cửa và dự phòng biến chứng xuất huyết. Với bệnh lý huyết học, các liệu pháp chuyên khoa như hóa trị hoặc truyền máu sẽ được bác sĩ cân nhắc.
• Phẫu thuật cắt lách là biện pháp can thiệp cuối cùng, chỉ được chỉ định khi lách to gây biến chứng cường lách nặng nề, chèn ép nghiêm trọng hoặc đứng trước nguy cơ vỡ lách đe dọa tính mạng.

Biện pháp chăm sóc và phòng ngừa chấn thương lách tại nhà

• Người bệnh có lá lách to cần đặc biệt chú ý bảo vệ vùng bụng vì lá lách phì đại rất dễ bị tổn thương dưới tác động lực từ bên ngoài. Tuyệt đối tránh tham gia các môn thể thao va chạm trực tiếp như bóng đá, bóng rổ, võ thuật hoặc các hoạt động thể lực có nguy cơ ngã cao.
• Khi đi xe hơi, người bệnh nên thắt dây an toàn cẩn thận nhưng tránh thắt quá chặt ngang vùng hạ sườn trái để hạn chế áp lực đột ngột lên lách. Chế độ ăn uống nên chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để tránh làm căng dạ dày gây khó chịu thêm cho vùng bụng.
• Ngoài ra, người có lách to cần tham khảo ý kiến bác sĩ về việc tiêm phòng vắc xin phòng ngừa vi khuẩn phế cầu, màng não cầu và vi khuẩn Hib, bởi chức năng miễn dịch có thể bị suy giảm trong quá trình tiến triển của bệnh.

Lưu ý an toàn

Người bệnh tuyệt đối không tự ý dùng các bài thuốc dân gian hoặc thực phẩm chức năng chưa kiểm chứng để chữa lách to. Khi có dấu hiệu đau nhói đột ngột ở vùng hạ sườn trái lan lên vai, đi kèm vã mồ hôi, hoa mắt, chóng mặt hoặc tụt huyết áp, cần đến ngay cơ sở y tế gần nhất vì đây có thể là dấu hiệu cảnh báo vỡ lách cấp tính cần cấp cứu ngoại khoa khẩn cấp.

Tóm tắt

Lách to là một biểu hiện lâm sàng quan trọng phản ánh nhiều bệnh lý nền phức tạp trong cơ thể. Việc chủ động thăm khám y khoa, tuân thủ đúng phác đồ điều trị và bảo vệ vùng bụng khỏi chấn thương sẽ giúp người bệnh kiểm soát tình trạng sức khỏe an toàn và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm.