Lách to có mấy độ và cách phân biệt các mức độ lách to

Lách to có mấy độ là gì?

Lách là một cơ quan lympho quan trọng nằm ở hạ sườn trái, đảm nhận vai trò lọc máu, loại bỏ các tế bào hồng cầu già cỗi và tham gia vào hệ thống miễn dịch bảo vệ cơ thể. Bình thường, chiều dài của lách khoảng 11 đến 12 cm và được bảo vệ hoàn toàn bởi khung xương sườn, do đó việc khám sờ nắn ở người khỏe mạnh thường không phát hiện được lách.

Khi lách tăng kích thước do ứ máu, tăng sinh tế bào miễn dịch, lắng đọng các chất chuyển hóa hoặc quá trình thâm nhiễm tế bào ác tính, thể tích lách có thể tăng gấp nhiều lần. Tình trạng lách to thường đi kèm với hiện tượng tăng bắt giữ hoặc phá hủy các tế bào máu ngoại vi, dẫn đến cường lách. Việc phát hiện sớm lách to thông qua thăm khám lâm sàng và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm ổ bụng đóng vai trò quyết định trong việc tìm ra căn nguyên bệnh lý nền để xử trí phù hợp.

Bốn mức độ lách to theo phân loại lâm sàng

Trên lâm sàng, phương pháp sờ nắn thành bụng theo nhịp thở là kỹ thuật cơ bản để đánh giá kích thước lách. Theo quy ước lâm sàng cổ điển, lách to thường được chia làm bốn độ dựa trên các mốc giải phẫu. Lách to độ một xảy ra khi cực dưới của lách mấp mé bờ sườn trái, người khám chỉ chạm thấy lách khi người bệnh hít sâu vào. Lách to độ hai là khi cực dưới của lách vượt qua bờ sườn trái, sờ thấy rõ ngay cả khi thở bình thường và phát triển trong khoảng giữa bờ sườn tới trước mức rốn.

Ở mức độ nặng hơn, lách to độ ba được xác định khi bờ dưới của lách phát triển xuống ngang mức đường ngang rốn của người bệnh. Lách to độ bốn là giai đoạn lách phì đại rất lớn, cực dưới vượt quá đường ngang rốn, có thể kéo dài xuống tận mào chậu, hố chậu trái hoặc thậm chí lấn sang cả bên phải đường trắng giữa. Khi lách to đến độ ba hoặc độ bốn, cấu trúc lách chiếm phần lớn khoang bụng bên trái, gây cảm giác chướng tức nặng nề và có nguy cơ vỡ rất cao nếu gặp phải chấn thương va đập vùng bụng.

Cách phân biệt lách to với các tạng lân cận khi thăm khám

Trong quá trình khám bụng, bác sĩ cần phân biệt rõ ràng lách to với một số khối bất thường khác ở hạ sườn trái, đặc biệt là thận trái to, u đại tràng góc lách hoặc u đuôi tụy. Dấu hiệu đặc trưng nhất để nhận diện lách là khối này di động nhịp nhàng theo nhịp thở của người bệnh do lách nằm sát dưới cơ hoành. Bờ trước của lách thường có các khía răng cưa đặc trưng mà người khám có thể cảm nhận được qua xúc giác nếu thành bụng mềm.

Ngược lại, khi thận trái phì đại, khối u thường nằm sâu hơn ở vùng hông lưng, không có khía răng cưa và di động rất ít theo nhịp thở. Bác sĩ thường sử dụng các nghiệm pháp chạm thắt lưng hoặc bập bềnh thận để xác định tổn thương thuộc về thận. Ngoài ra, khi gõ bụng, vùng lách to sẽ cho âm đục rõ rệt do lách nằm sát thành bụng trước, trong khi thận to thường bị quai ruột hoặc đại tràng nằm phía trước che phủ nên khi gõ vẫn có thể thấy âm vang.

Vai trò của siêu âm và cận lâm sàng trong đánh giá độ lách to

Mặc dù khám sờ nắn lâm sàng cung cấp định hướng ban đầu, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh hiện đại lại mang tính chất quyết định để xác định chính xác kích thước và cấu trúc nhu mô lách. Siêu âm ổ bụng là kỹ thuật không xâm lấn, nhanh chóng và an toàn được chỉ định đầu tay. Qua siêu âm, bác sĩ đo được chiều dài, chiều rộng, bề dày của lách và đường kính tĩnh mạch lách, từ đó khẳng định tình trạng lách to ngay cả khi lách mới chỉ phì đại nhẹ chưa sờ thấy trên lâm sàng.

Bên cạnh siêu âm, chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ ổ bụng có thể được chỉ định trong những trường hợp phức tạp nhằm đánh giá chi tiết các ổ nhồi máu lách, áp xe lách hoặc khối u ác tính. Kết hợp với các xét nghiệm huyết học như tổng phân tích tế bào máu, sinh thiết tủy xương hoặc xét nghiệm chức năng gan, bác sĩ có thể xác định toàn diện nguyên nhân gây bệnh và mức độ ảnh hưởng của lách to đến các tế bào máu.

Các nhóm nguyên nhân thường gặp dẫn đến tình trạng lách to

Sự gia tăng kích thước của lách bắt nguồn từ nhiều cơ chế bệnh sinh khác nhau. Nhóm nguyên nhân thường gặp đầu tiên liên quan đến hội chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa, phổ biến nhất là bệnh xơ gan, huyết khối tĩnh mạch cửa hoặc suy tim phải, khiến máu bị ứ trệ nhiều tại lách. Nhóm nguyên nhân thứ hai là các bệnh lý huyết học, bao gồm thiếu máu tán huyết bẩm sinh như thalassemia, bệnh hồng cầu hình cầu, bệnh bạch cầu cấp, bệnh bạch cầu mạn hoặc u lympho. Trong những trường hợp này, lách phải tăng cường hoạt động để phá hủy tế bào máu bất thường hoặc bị các tế bào ác tính xâm lấn.

Ngoài ra, các bệnh lý truyền nhiễm cấp và mạn tính cũng là thủ phạm phổ biến làm lách to, chẳng hạn như sốt rét, sốt xuất huyết, thương hàn, lao hoặc viêm nội tâm mạc nhiễm khuẩn bán cấp. Cuối cùng, một số rối loạn chuyển hóa có tính chất tích lũy như bệnh Gaucher hay bệnh Niemann-Pick cũng có thể khiến lách phì đại nghiêm trọng do lắng đọng lipid bất thường trong các tế bào đại thực bào.

Lưu ý an toàn

Người có lách to cần tuyệt đối tránh các hoạt động thể thao đối kháng, mang vác vật nặng hoặc những va chạm mạnh vào vùng bụng và mạn sườn trái. Do lách phì đại vượt ra ngoài khung xương sườn bảo vệ, bao lách trở nên căng mỏng và rất dễ vỡ khi chịu ngoại lực tác động. Vỡ lách là tình trạng cấp cứu ngoại khoa nguy hiểm đe dọa tính mạng do chảy máu trong dữ dội. Bệnh nhân không được tự ý xoa bóp, bấm huyệt vùng hạ sườn trái và cần tuân thủ tuyệt đối phác đồ theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.

Tóm tắt

Phân độ lách to là bước thăm khám then chốt giúp nhận định sơ bộ mức độ phì đại của tạng và mức độ nghiêm trọng của bệnh nền. Khi xuất hiện triệu chứng đau tức hạ sườn trái hoặc cảm thấy khối bất thường vùng bụng, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế uy tín để được thực hiện siêu âm và các xét nghiệm chuyên sâu, từ đó có hướng can thiệp y khoa an toàn và chính xác.