Lạc nội mạc tử cung tầng sinh môn và những điều phụ nữ sau sinh cần biết

Lạc nội mạc tử cung tầng sinh môn là gì?

Lạc nội mạc tử cung tầng sinh môn là một dạng lạc nội mạc tử cung ngoài khung chậu, xảy ra khi các mô tương tự như niêm mạc lót trong lòng tử cung hiện diện và phát triển bất thường ở khu vực giữa âm đạo và hậu môn. Trường hợp này gần như luôn liên quan trực tiếp đến các can thiệp sản khoa trước đó, đặc biệt là thủ thuật rạch và khâu tầng sinh môn lúc sinh nở hoặc vết rách tầng sinh môn tự nhiên.

Khác với các khối u nang bã đậu, u hạt viêm hay tụ máu đơn thuần ở sẹo mổ, khối mô lạc nội mạc tại đây chịu tác động hoàn toàn bởi chu kỳ nội tiết tố sinh dục nữ. Hàng tháng, mô này cũng biến đổi và xuất huyết vi thể như niêm mạc tử cung nhưng không có lối thoát, gây ứ đọng máu, xơ hóa tổ chức liên kết và kích thích các đầu mút dây thần kinh gây đau buốt. Tình trạng này tuy lành tính nhưng nếu không điều trị, khối sưng sẽ ngày một lớn dần và gây đau đớn dữ dội mỗi khi hành kinh hoặc khi va chạm nhẹ.

Nguyên nhân hình thành lạc nội mạc tử cung tại vết rạch tầng sinh môn

Cơ chế phổ biến nhất gây ra lạc nội mạc tử cung tại tầng sinh môn là sự di chuyển cơ học của các tế bào nội mạc tử cung trong quá trình chuyển dạ sinh thường. Khi nhân viên y tế thực hiện thủ thuật cắt và may tầng sinh môn, những mẩu mô nội mạc tử cung bong ra từ buồng tử cung có thể rơi vào mép vết thương hở và bám rễ tại đó.

Dưới ảnh hưởng của nồng độ estrogen và progesterone thay đổi đều đặn hàng tháng, các mô nội mạc tử cung bị cấy ghép này tiếp tục chu kỳ tăng sinh, tích tụ máu và bong tróc. Do không có đường thoát tự nhiên như kinh nguyệt trong lòng tử cung, phản ứng viêm mạn tính hình thành tại chỗ, dẫn đến sự xuất hiện của mô hạt xơ hóa và tạo thành khối u cục chắc, gây đau nhức rõ rệt cho người bệnh.

Triệu chứng nhận biết lạc nội mạc tử cung tầng sinh môn

Dấu hiệu điển hình nhất của bệnh là sự xuất hiện một khối u cục nhỏ dưới da, nằm ngay trên hoặc sát vết sẹo rạch tầng sinh môn sau sinh thường. Khối này thường có kích thước từ một đến vài centimet, mật độ chắc, ranh giới tương đối rõ và rất nhạy cảm khi chạm vào.

Điểm đặc trưng giúp phân biệt tình trạng này là tính chất chu kỳ của cơn đau. Mỗi khi bước vào ngày hành kinh, khối sưng sẽ căng to hơn, đau nhức dữ dội, đôi khi chuyển sang màu hơi thâm tím hoặc rỉ một ít dịch máu sẫm màu. Cơn đau thường giảm bớt khi kỳ kinh kết thúc nhưng không bao giờ biến mất hoàn toàn, gây khó chịu khi ngồi lâu, đạp xe, vận động mạnh hoặc khi quan hệ tình dục.

Phương pháp chẩn đoán lạc nội mạc tử cung vùng tầng sinh môn

Để chẩn đoán chính xác, bác sĩ chuyên khoa phụ sản sẽ bắt đầu bằng việc khai thác tiền sử sinh nở, thời điểm bắt đầu xuất hiện triệu chứng đau và mối liên hệ với chu kỳ kinh nguyệt. Bác sĩ tiến hành thăm khám cẩn thận vùng âm hộ, tầng sinh môn để xác định vị trí, kích thước, độ di động và mức độ đau của khối u.

Các xét nghiệm hình ảnh học đóng vai trò hỗ trợ đắc lực. Siêu âm mô mềm vùng tầng sinh môn giúp đánh giá cấu trúc giảm âm không đồng nhất, giàu mạch máu nuôi và xác định ranh giới tổn thương so với các cơ quan lân cận. Trong những ca bệnh phức tạp hoặc nghi ngờ tổn thương xâm lấn vào cơ thắt hậu môn hay trực tràng, chụp cộng hưởng từ vùng chậu sẽ được chỉ định để khảo sát toàn diện trước phẫu thuật. Tiêu chuẩn vàng để khẳng định bệnh là sinh thiết giải phẫu bệnh khối mô sau cắt bỏ.

Biện pháp điều trị và chăm sóc sau can thiệp

Phẫu thuật cắt bỏ rộng trọn vẹn khối u cùng bờ mô lành xung quanh được xem là phương pháp điều trị triệt căn và hiệu quả nhất đối với lạc nội mạc tử cung tầng sinh môn. Bác sĩ phẫu thuật cần thao tác khéo léo để lấy hết toàn bộ tổ chức lạc chỗ, tránh làm vỡ nang khiến tế bào nội mạc tiếp tục gieo rắc, đồng thời bảo tồn tối đa cấu trúc cơ thắt hậu môn.

Điều trị nội khoa bằng thuốc nội tiết như thuốc tránh thai phối hợp, progestin hoặc chất chủ vận GnRH có thể được bác sĩ cân nhắc nhằm giảm tạm thời kích thước khối u và hạn chế triệu chứng đau trước khi mổ. Tuy nhiên, dùng thuốc đơn thuần hiếm khi giải quyết triệt để vấn đề và tổn thương rất dễ tái phát sau khi ngừng thuốc. Chăm sóc hậu phẫu chu đáo, giữ vệ sinh vết mổ khô ráo và tái khám định kỳ theo hướng dẫn y tế là yếu tố then chốt giúp người bệnh phục hồi nhanh chóng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hay chỉ định điều trị từ bác sĩ. Phụ nữ sau sinh tuyệt đối không tự ý nặn bóp, chọc hút dịch hoặc đắp các loại lá thuốc dân gian lên khối u sưng ở tầng sinh môn vì rất dễ gây nhiễm trùng, hoại tử mô. Khi phát hiện bất thường, người bệnh cần đến bệnh viện phụ sản uy tín để được kiểm tra.

Tóm tắt

Lạc nội mạc tử cung tầng sinh môn tuy là tình trạng lành tính nhưng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống nếu không được phát hiện sớm. Phụ nữ sau sinh khi nhận thấy sẹo tầng sinh môn đau nhức theo chu kỳ kinh nguyệt cần chủ động đến khám tại cơ sở y tế chuyên khoa phụ sản để được chẩn đoán chính xác và tư vấn can thiệp phù hợp.