Kỹ thuật nắn trật khớp khuỷu tay và những lưu ý an toàn khi xử trí

Nắn trật khớp khuỷu tay là gì?

Khớp khuỷu tay là một khớp bản lề phức tạp được tạo thành từ sự tiếp khớp của đầu dưới xương cánh tay với đầu trên của hai xương cẳng tay gồm xương trụ và xương quay. Bao bọc quanh khớp là hệ thống dây chằng bên ngoài, dây chằng bên trong cùng bao khớp dày dặn, giúp duy trì sự vững chắc khi cẳng tay thực hiện các động tác gấp, duỗi, sấp và ngửa.

Khi chịu một lực tác động cơ học mạnh vượt quá giới hạn chịu đựng, đặc biệt là tư thế ngã chống bàn tay trong khi khuỷu tay đang duỗi quá mức, các dây chằng nâng đỡ có thể bị rách toạc dẫn đến trật khớp. Trong các dạng tổn thương, trật khớp khuỷu tay ra sau chiếm tỷ lệ phổ biến nhất. Kỹ thuật nắn chỉnh khớp khuỷu tay đòi hỏi sự phối hợp khéo léo giữa lực kéo dọc trục cẳng tay và thao tác định vị lại mỏm khuỷu, giúp đưa các mặt khớp về đúng cấu trúc sinh lý ban đầu một cách an toàn.

Nguyên tắc thăm khám và chuẩn bị trước khi nắn chỉnh

Trước khi thực hiện kỹ thuật nắn kín, bác sĩ chấn thương chỉnh hình luôn thăm khám lâm sàng tỉ mỉ nhằm đánh giá tình trạng cấp máu và cảm giác vận động của bàn tay. Việc bắt mạch quay, mạch trụ cùng với kiểm tra chức năng các dây thần kinh trụ, thần kinh giữa và thần kinh quay là yêu cầu bắt buộc.

Bên cạnh đó, người bệnh cần được chụp X-quang khuỷu tay ở các tư thế thẳng và nghiêng để xác định chính xác kiểu trật, phổ biến nhất là trật khớp ra sau hoặc sang bên, đồng thời phát hiện sớm các tổn thương xương kèm theo như gãy mỏm vẹt hay gãy chỏm xương quay. Thủ thuật nắn chỉ được tiến hành sau khi đã loại trừ các chống chỉ định nắn kín khẩn cấp hoặc khi đã có phương án giảm đau, giãn cơ đầy đủ nhằm giúp cơ bắp quanh khớp thư giãn, hạn chế co thắt kháng cự trong lúc thao tác.

Quy trình kỹ thuật nắn chỉnh kín trật khớp khuỷu tay ra sau

Kỹ thuật nắn trật khớp khuỷu tay ra sau thường được thực hiện với sự hỗ trợ của kỹ thuật viên phụ mổ để tạo lực đối kháng thích hợp. Người bệnh nằm ngửa hoặc nằm sấp trên bàn thủ thuật với cánh tay được cố định chắc chắn.

Bác sĩ sẽ tác dụng lực kéo liên tục và từ từ theo trục cẳng tay trong tư thế khuỷu gấp nhẹ nhằm giải phóng mỏm vẹt khỏi hố khuỷu của xương cánh tay. Đồng thời, một lực đẩy trực tiếp bằng ngón tay cái được tác động vào mỏm khuỷu đưa nó ra trước và xuống dưới. Khi khớp vào vị trí, người thực hiện thường cảm nhận được một tiếng khục nhẹ hoặc cảm giác trượt khớp rõ ràng. Toàn bộ thao tác đòi hỏi lực tác động đều đặn, êm dịu, dứt khoát nhưng không thô bạo để tránh làm bầm dập thêm các cấu trúc mô mềm đã chịu tổn thương sau chấn thương.

Kiểm tra sau nắn và cố định khớp khuỷu tay

Ngay sau khi thao tác nắn hoàn tất, bác sĩ sẽ kiểm tra lại sự vững chắc của khớp bằng cách gấp duỗi nhẹ nhàng cánh tay và đánh giá lại mạch ngoại vi cũng như cảm giác các đầu ngón tay. Việc kiểm tra này nhằm đảm bảo không có hiện tượng chèn ép động mạch cánh tay hay kẹt dây thần kinh sau khi khớp trở lại vị trí.

Bệnh nhân sau đó sẽ được chỉ định chụp X-quang kiểm tra lại để khẳng định khớp khuỷu đã đồng trục hoàn toàn và không có mảnh xương gãy mới phát sinh. Chi trên tổn thương được đặt trong nẹp bột hoặc máng bột tăng cường ở tư thế khuỷu gập khoảng chín mươi độ, cẳng tay để tư thế trung gian hoặc sấp nhẹ nhằm tạo điều kiện cho hệ thống bao khớp và dây chằng bên hồi phục thuận lợi.

Kế hoạch bất động và phục hồi chức năng vận động

Sau giai đoạn bất động ban đầu, việc tập phục hồi chức năng có vai trò quyết định đối với khả năng lấy lại tầm vận động bình thường của cánh tay. Thời gian mang nẹp thường không nên kéo dài quá mức cần thiết vì khớp khuỷu rất dễ bị xơ dính và cứng khớp vĩnh viễn nếu bất động lâu ngày.

Người bệnh cần bắt đầu cử động sớm các ngón tay và khớp vai ngay trong thời gian mang nẹp để duy trì tuần hoàn máu và giảm sưng nề. Khi được bác sĩ cho phép tháo nẹp, các bài tập co duỗi chủ động có kiểm soát sẽ được ưu tiên thực hiện dưới sự giám sát của kỹ thuật viên vật lý trị liệu. Bệnh nhân tuyệt đối không nên tự ý nhờ người khác kéo ép mạnh tay hoặc xoa bóp dầu nóng vào vùng khuỷu tay tổn thương vì điều này làm tăng nguy cơ viêm cơ cốt hóa dị sản.

Lưu ý an toàn

Nắn trật khớp khuỷu tay là thủ thuật y tế bắt buộc phải được thực hiện tại cơ sở y tế có chuyên khoa chấn thương chỉnh hình. Người bệnh tuyệt đối không được tự ý bẻ, kéo hoặc đắp các loại lá thuốc không rõ nguồn gốc lên khớp bị thương. Nếu xuất hiện dấu hiệu tê buốt đầu ngón tay, bàn tay tím tái hoặc lạnh ngắt sau chấn thương hay sau khi nắn, cần báo ngay cho bác sĩ để xử trí khẩn cấp.

Tóm tắt

Nắn trật khớp khuỷu tay là một thủ thuật ngoại khoa cần độ chính xác cao và tuyệt đối phải do nhân viên y tế chuyên khoa thực hiện. Việc tuân thủ quy trình bất động và tập phục hồi chức năng đúng thời điểm sau nắn khớp sẽ giúp người bệnh hạn chế nguy cơ tái trật hoặc xơ cứng khớp kéo dài.