Khớp cắn sâu là gì và nguyên nhân hình thành sai lệch khớp cắn này

Khớp cắn sâu là gì?

Khớp cắn sâu, trong thuật ngữ chỉnh nha quốc tế gọi là deep bite, là hiện tượng sai lệch tương quan giữa hai cung hàm khi hàm trên bao phủ hàm dưới quá sâu theo chiều dọc. Tình trạng này có thể biểu hiện ở nhiều mức độ khác nhau. Ở mức độ nhẹ, rìa cắn răng cửa trên che khuất khoảng một nửa thân răng cửa dưới. Ở mức độ nặng hơn, toàn bộ mặt ngoài của răng cửa dưới bị che lấp hoàn toàn khi cắn lại, thậm chí rìa cắn răng cửa dưới đâm sâu vào niêm mạc nướu ở mặt trong của răng cửa trên gây đau rát hoặc viêm loét tái phát. Khớp cắn sâu có thể đơn thuần xuất phát từ việc các răng cửa mọc trồi quá mức trong khi răng cối kém phát triển chiều cao, hoặc do xương hàm dưới kém phát triển nằm lùi ra sau so với xương hàm trên. Tình trạng này gặp ở cả trẻ em lẫn người trưởng thành và cần được đánh giá cụ thể qua phim chụp X-quang cung hàm.

Nguyên nhân do yếu tố di truyền và cấu trúc xương hàm

Yếu tố di truyền đóng vai trò nền tảng trong sự phát triển hình thái hộp sọ và kích thước xương hàm mặt. Khi trẻ thừa hưởng gen có xương hàm dưới kém phát triển theo chiều trước sau hoặc chiều đứng, hàm dưới sẽ có xu hướng lùi về phía sau so với xương hàm trên, tạo điều kiện cho nhóm răng cửa trên trùm sâu xuống phía dưới.

Bên cạnh đó, sự mất cân xứng trong phát triển xương ổ răng cũng là nguyên nhân trực tiếp. Vùng xương ổ răng phía trước phát triển quá mức khiến các răng cửa trồi cao, trong khi xương ổ răng phía sau kém phát triển làm cho các răng cối bị lún thấp. Sự chênh lệch mặt phẳng nhai này làm cung răng hàm dưới bị cuộn sâu vào bên trong lòng vòm khẩu cái của hàm trên mỗi khi khép miệng. Trong những trường hợp sai lệch xuất phát từ cấu trúc xương, việc can thiệp chỉnh nha đơn thuần ở tuổi trưởng thành có thể gặp nhiều hạn chế và đòi hỏi sự phối hợp cùng phẫu thuật chỉnh hình xương hàm.

Nguyên nhân do sự mọc răng và mất răng sớm

Các bất thường trong tiến trình thay răng sữa và mọc răng vĩnh viễn là nhóm căn nguyên rất phổ biến dẫn đến khớp cắn sâu do răng. Tình trạng mất răng hàm sữa quá sớm do sâu răng nặng làm mất điểm tựa nâng đỡ khớp cắn phía sau. Khi không còn đủ chiều cao khớp cắn nâng đỡ, hàm dưới sẽ trượt sâu hơn lên phía trên và ra sau khi ăn nhai, thúc đẩy răng cửa trên bao phủ sâu hơn lên răng cửa dưới.

Ngoài ra, kích thước thân răng bất tương xứng giữa hai hàm, chẳng hạn như nhóm răng cửa hàm dưới có kích thước quá nhỏ so với răng cửa hàm trên, cũng khiến cung răng dưới lọt thỏm vào bên trong. Ở người lớn, việc mất các răng hàm lớn vĩnh viễn nhưng không được phục hình răng giả kịp thời cũng tạo nên hiện tượng xô lệch răng kế cận, răng đối diện trồi xuống và làm suy giảm chiều cao tầng mặt dưới, từ đó hình thành khớp cắn sâu mắc phải.

Nguyên nhân do các thói quen xấu ở khoang miệng

Nhiều thói quen vô thức trong sinh hoạt hằng ngày, đặc biệt là giai đoạn trẻ đang phát triển bộ răng, có thể làm thay đổi hướng mọc tự nhiên của các răng. Thói quen mút ngón tay, cắn móng tay hoặc ngậm núm vú giả kéo dài sau ba tuổi tạo lực ép liên tục lên xương ổ răng và làm thay đổi vị trí mọc của răng cửa. Thói quen cắn môi dưới cũng khiến răng cửa trên bị chìa ra ngoài và trồi xuống, đồng thời đẩy nhóm răng cửa dưới ngả vào trong, làm gia tăng khoảng cách cắn phủ thẳng đứng.

Bên cạnh đó, tật nghiến răng lúc ngủ hay nghiến siết răng khi căng thẳng tạo ra áp lực đè nén rất lớn lên hệ thống răng hàm. Áp lực này kéo dài làm mòn vẹt mặt nhai của các răng hàm phía sau, khiến chiều cao khớp cắn bị hạ thấp dần theo thời gian. Sự sụt giảm nâng đỡ ở nhóm răng hàm phía sau buộc hàm dưới phải đóng khép sâu hơn mức bình thường, từ đó làm trầm trọng thêm mức độ khớp cắn sâu.

Những tác động sức khỏe khi khớp cắn sâu không được xử trí

Khớp cắn sâu không chỉ đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ khuôn mặt mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng vận động của hệ thống nhai. Khi biên độ cắn phủ quá lớn, răng cửa dưới liên tục va đập hoặc cọ xát vào mặt trong răng cửa trên và niêm mạc nướu khẩu cái. Tác động cơ học mạn tính này có thể gây tụt nướu, viêm loét nướu, lộ chân răng và dẫn đến tiêu xương ổ răng vùng răng cửa.

Mặt khác, sai lệch tương quan hai hàm khiến men răng bị mài mòn nhanh chóng, làm lộ lớp ngà răng gây ê buốt khi ăn đồ nóng lạnh. Tình trạng chuyển động lệch lạc của hàm dưới còn gây quá tải lên cơ nhai và lồi cầu xương hàm dưới, dẫn đến hội chứng rối loạn khớp thái dương hàm với các triệu chứng như đau mỏi vùng trước tai, phát tiếng kêu lục cục khi há miệng và hạn chế cử động hàm khi nhai nuốt thức ăn.

Lưu ý an toàn

Khớp cắn sâu là dạng sai lệch khớp cắn phức tạp đòi hỏi phải phân biệt chính xác căn nguyên do răng hay do xương hàm thông qua thăm khám lâm sàng và phim X-quang chuyên dụng. Người bệnh tuyệt đối không nên tự ý sử dụng các khí cụ chỉnh nha hoặc máng ngậm bán trôi nổi trên mạng internet mà không có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa Răng – Hàm – Mặt. Việc can thiệp lực nắn chỉnh răng không đúng kỹ thuật có thể gây tổn thương tủy răng, bật chân răng ra khỏi xương ổ hoặc làm tổn hại vĩnh viễn cấu trúc khớp thái dương hàm.

Tóm tắt

Khớp cắn sâu có thể hình thành từ yếu tố di truyền, cấu trúc xương hàm hoặc các thói quen sinh hoạt sai lệch từ nhỏ. Việc nhận biết sớm tình trạng này giúp người bệnh chủ động tìm kiếm giải pháp nắn chỉnh răng phù hợp. Thăm khám định kỳ tại các cơ sở nha khoa uy tín là cách an toàn và bền vững nhất để bảo tồn hàm răng khỏe mạnh và nụ cười cân đối.