Khô mắt khi ngủ: Nguyên nhân phổ biến và cách cải thiện

Khô mắt khi ngủ là gì?

Khô mắt khi ngủ là tình trạng bề mặt nhãn cầu không duy trì được độ ẩm cần thiết trong suốt thời gian ngủ ban đêm. Bình thường, màng phim nước mắt gồm ba lớp mỏng là lớp nhầy, lớp nước và lớp mỡ, phối hợp giữ cho bề mặt giác mạc luôn trơn nhẵn, được nuôi dưỡng và bảo vệ khỏi các tác nhân gây hại từ môi trường. Khi ngủ, tốc độ tiết nước mắt tự nhiên của cơ thể thường giảm xuống sinh lý. Tuy nhiên, nếu mắt khép không kín hoặc môi trường xung quanh quá khô hanh, lượng nước mắt ít ỏi này sẽ nhanh chóng bốc hơi. Giác mạc không được bôi trơn liên tục sẽ ma sát trực tiếp với kết mạc mi mắt, dẫn đến phản ứng viêm nhẹ, kích ứng, ngứa rát và nhìn mờ tạm thời khi thức dậy.

Tác động từ môi trường phòng ngủ và thói quen sinh hoạt ban đêm

Không gian phòng ngủ ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ bay hơi màng phim nước mắt. Việc để quạt gió thổi thẳng vào mặt hoặc sử dụng điều hòa nhiệt độ thấp liên tục làm độ ẩm không khí giảm mạnh, khiến bề mặt giác mạc bị mất nước nhanh chóng trong suốt đêm.

Bên cạnh đó, thói quen sử dụng điện thoại thông minh, máy tính bảng hoặc xem tivi sát giờ đi ngủ làm giảm tần số chớp mắt tự nhiên. Khi tần số chớp mắt giảm, lớp dầu bảo vệ không được trải đều trên bề mặt nhãn cầu, dẫn đến hiện tượng mắt bị khô căng, cay rát ngay từ lúc bắt đầu chìm vào giấc ngủ.

Hiện tượng hở mi và rối loạn chức năng tuyến bã nhờn bờ mi

Chứng hở mi khi ngủ là tình trạng hai mí mắt không khép kín hoàn toàn trong lúc ngủ, để lộ một phần kết mạc và giác mạc tiếp xúc trực tiếp với không khí. Tình trạng này khiến nước mắt bốc hơi liên tục, tạo ra những vùng khô loét vi thể trên bề mặt nhãn cầu.

Ngoài ra, rối loạn chức năng tuyến Meibomius ở bờ mi làm suy giảm số lượng và chất lượng lớp lipid ngoài cùng của màng nước mắt. Thiếu hụt lớp lipid này khiến nước mắt bay hơi nhanh bất thường, gây cộm xốn dữ dội, dính mí mắt và khó mở mắt khi thức dậy vào buổi sáng.

Ảnh hưởng của thuốc điều trị và các bệnh lý nền toàn thân

Một số loại thuốc điều trị toàn thân có tác dụng phụ làm giảm tiết dịch tuyến lệ tự nhiên của cơ thể. Nhóm thuốc kháng histamin trị dị ứng, thuốc chống trầm cảm, thuốc lợi tiểu và thuốc hạ huyết áp thường làm tăng mức độ khô mắt, đặc biệt biểu hiện rõ nét vào ban đêm và sáng sớm.

Các bệnh lý mạn tính toàn thân như hội chứng Sjogren, viêm khớp dạng thấp, đái tháo đường hoặc rối loạn tuyến giáp cũng làm biến đổi cấu trúc màng nước mắt. Sự suy giảm tiết nước mắt do bệnh lý nền đòi hỏi phải được đánh giá y khoa toàn diện để có giải pháp kiểm soát phối hợp.

Giải pháp điều chỉnh môi trường và thói quen bảo vệ mắt ban đêm

Để hạn chế mất nước ở bề mặt mắt, bạn nên sử dụng máy tạo độ ẩm không khí trong phòng ngủ, duy trì độ ẩm phòng ở mức vừa phải. Cần điều chỉnh hướng gió của quạt và cửa gió điều hòa tránh phả trực tiếp vào vùng đầu mặt.

Trước khi ngủ khoảng ba mươi phút đến một tiếng, hãy ngưng dùng thiết bị điện tử để mắt được thư giãn hoàn toàn. Việc chườm ấm vùng mi mắt trong năm đến mười phút trước khi đi ngủ giúp làm thông thoáng các tuyến Meibomius, kích thích lớp dầu tự nhiên tiết ra đều đặn để bảo vệ mắt qua đêm.

Lựa chọn sản phẩm bôi trơn và dưỡng ẩm mắt phù hợp

Với những trường hợp khô mắt từ nhẹ đến trung bình, sử dụng nước mắt nhân tạo dạng dung dịch không chứa chất bảo quản vào buổi tối giúp tăng cường độ ẩm tức thì. Những sản phẩm này hạn chế tối đa nguy cơ kích ứng biểu mô giác mạc khi sử dụng thường xuyên.

Nếu triệu chứng khô mắt xuất hiện nặng hơn vào ban đêm, bác sĩ nhãn khoa có thể chỉ định thêm các sản phẩm dạng gel hoặc thuốc mỡ tra mắt chuyên dụng. Nhờ độ nhớt cao, gel bôi trơn tạo màng chắn bền vững lưu lại trên bề mặt mắt suốt nhiều giờ, ngăn chặn tình trạng cọ xát gây tổn thương giác mạc lúc thức giấc.

Lưu ý an toàn

Người bệnh không nên tự ý mua và lạm dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc hoạt chất co mạch để giảm đỏ mắt nhanh chóng, vì dễ dẫn đến biến chứng tăng nhãn áp và đục thủy tinh thể. Mọi chỉ định dùng thuốc mỡ, gel đặc trị hoặc can thiệp nút điểm lệ cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ nhãn khoa. Nếu mắt xuất hiện đau nhức dữ dội hoặc giảm thị lực, cần đi khám ngay lập tức.

Tóm tắt

Tình trạng khô mắt khi ngủ có thể kiểm soát tốt nếu xác định đúng nguyên nhân và duy trì thói quen chăm sóc mắt khoa học. Việc chủ động điều chỉnh không gian ngủ, cấp ẩm thích hợp và thăm khám chuyên khoa mắt kịp thời sẽ giúp bảo vệ thị lực lâu dài, mang lại giấc ngủ trọn vẹn và đôi mắt khỏe mạnh mỗi sáng thức giấc.