Khô mắt gây ngứa: Nguyên nhân thường gặp và cách cải thiện

Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.

Khô mắt gây ngứa là than phiền rất phổ biến ở những người thường xuyên làm việc với máy tính, sinh hoạt trong phòng điều hòa hoặc có vấn đề về viêm nhiễm bờ mi. Cảm giác ngứa ngáy thường đi kèm hiện tượng cộm xốn, xót mắt, đỏ nhẹ và nhạy cảm với ánh sáng, khiến người mắc muốn dụi mắt liên tục để tìm kiếm sự dễ chịu tức thì.

Tuy nhiên hành động dụi mắt chỉ mang lại cảm giác giải tỏa tạm thời nhưng lại tiềm ẩn nguy cơ làm tổn thương biểu mô giác mạc và khiến tình trạng ngứa rát trở nên nặng nề hơn. Việc hiểu rõ các cơ chế sinh bệnh và áp dụng các biện pháp làm dịu khoa học sẽ giúp phục hồi màng phim nước mắt, cải thiện thị lực và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm cho đôi mắt.

Khô mắt gây ngứa là gì?

Khô mắt gây ngứa thực chất là hệ quả của sự mất cân bằng trong cấu trúc màng phim nước mắt bao phủ bề mặt nhãn cầu. Màng phim này gồm ba lớp thiết yếu gồm lớp nhầy, lớp nước và lớp lipid dầu. Khi số lượng nước mắt tiết ra không đủ hoặc chất lượng lớp dầu ngoài cùng bị suy giảm, nước mắt sẽ bốc hơi nhanh chóng khiến các tế bào biểu mô giác mạc và kết mạc bị lộ ra ngoài không khí. Tình trạng mất độ ẩm cục bộ này kích hoạt các đầu mút dây thần kinh cảm giác, tạo ra tín hiệu ngứa ngáy, cay rát tương tự như phản ứng dị ứng. Nếu không được can thiệp kịp thời, bề mặt nhãn cầu sẽ xuất hiện phản ứng viêm nhẹ mạn tính, làm giảm sút chất lượng thị giác và gây mệt mỏi thị lực kéo dài trong sinh hoạt hàng ngày.

Tác động từ thiết bị điện tử và môi trường sống xung quanh

Làm việc liên tục trước màn hình máy tính, điện thoại hoặc máy tính bảng khiến tần số chớp mắt tự nhiên suy giảm đáng kể. Bình thường mắt chớp khoảng mười lăm đến hai mươi lần mỗi phút để trải đều lớp màng nước mắt bảo vệ, nhưng khi tập trung cao độ con số này có thể giảm xuống còn một nửa. Bên cạnh đó, môi trường phòng máy lạnh có độ ẩm thấp, quạt gió thổi trực tiếp vào vùng mặt hoặc không khí ô nhiễm chứa nhiều khói bụi cũng làm nước mắt bay hơi nhanh chóng. Khi bề mặt nhãn cầu không được bôi trơn đầy đủ, giác mạc bị kích ứng dẫn đến phản xạ ngứa, nóng rát và chảy nước mắt phản xạ.

Các bệnh lý bề mặt nhãn cầu và phản ứng dị ứng thường gặp

Một số bệnh lý tại chỗ như viêm bờ mi do rối loạn chức năng tuyến meibomian là yếu tố hàng đầu gây khô mắt kèm cảm giác ngứa ngáy dữ dội. Tuyến meibomian nằm ở rìa mi mắt có nhiệm vụ tiết ra lớp lipid mỏng để ngăn chặn sự bốc hơi của nước mắt. Khi tuyến này bị viêm hoặc tắc nghẽn, lớp dầu bị thiếu hụt làm phim nước mắt kém bền vững. Ngoài ra, tình trạng viêm kết mạc dị ứng thời tiết, phản ứng với phấn hoa, lông thú cưng hoặc mạt bụi nhà cũng kích hoạt phóng thích histamine, gây ngứa rát đồng thời làm suy giảm độ ẩm sinh lý của mắt.

Lựa chọn nước mắt nhân tạo và dung dịch bôi trơn an toàn

Dung dịch nhỏ mắt bôi trơn hay nước mắt nhân tạo đóng vai trò thay thế một phần lượng ẩm bị thiếu hụt, giúp làm dịu cảm giác cộm xốn và hỗ trợ rửa trôi các chất gây dị ứng bám trên nhãn cầu. Người có đôi mắt nhạy cảm hoặc cần nhỏ thường xuyên nên ưu tiên các chế phẩm không chứa chất bảo quản, đóng gói dạng tép dùng trong ngày để tránh gây độc cho biểu mô giác mạc. Không nên tùy tiện sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa chất làm co mạch hoặc corticoid để giảm ngứa nhanh chóng khi chưa có chỉ định từ bác sĩ chuyên khoa mắt, bởi chúng có thể gây tăng nhãn áp hoặc khô mắt nặng hơn sau khi ngưng dùng.

Vệ sinh bờ mi và phương pháp chườm ấm cải thiện tuần hoàn

Chườm ấm lên vùng mí mắt khoảng năm đến mười phút mỗi ngày giúp làm mềm các chất tiết dầu bị đông cứng bên trong lỗ chân tuyến meibomian, từ đó phục hồi lớp màng lipid bảo vệ nhãn cầu. Sau khi chườm ấm, việc làm sạch bờ mi bằng gạc mềm chuyên dụng hoặc dung dịch vệ sinh mi mắt dịu nhẹ sẽ loại bỏ vi khuẩn, vảy gàu và bụi bẩn tích tụ. Thao tác này đặc biệt hữu ích cho những người bị viêm mi mắt mạn tính, giúp giảm hẳn triệu chứng ngứa ngáy khó chịu ở khóe mắt và chân lông mi mà không cần dùng đến thuốc kháng sinh.

Xây dựng thói quen làm việc và chế độ dinh dưỡng bảo vệ mắt

Áp dụng quy tắc hai mươi hai mươi hai mươi là giải pháp đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao khi làm việc trí óc. Cụ thể, sau mỗi hai mươi phút nhìn vào màn hình, bạn hãy phóng tầm mắt nhìn xa khoảng hai mươi feet tương đương sáu mét trong vòng ít nhất hai mươi giây để các cơ quan điều tiết được nghỉ ngơi. Đồng thời, cần chủ động chớp mắt hoàn toàn và uống đủ nước để duy trì lượng dịch tuần hoàn cho toàn bộ cơ thể. Chế độ dinh dưỡng giàu axit béo omega 3 từ các loại hạt và cá béo, cùng với các vitamin chống oxy hóa như vitamin A, vitamin C và vitamin E cũng góp phần duy trì chức năng bài tiết của các tuyến ngoại tiết ở mắt.

Lưu ý an toàn

Các biện pháp chăm sóc tại nhà chỉ mang tính hỗ trợ cho những trường hợp khô ngứa mắt nhẹ do thói quen sinh hoạt. Tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng các loại thuốc nhỏ mắt chứa thành phần co mạch kéo dài hoặc thuốc chứa kháng viêm nhóm steroid khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Bạn cần đến cơ sở y tế chuyên khoa mắt ngay khi xuất hiện các triệu chứng báo động như đau nhức mắt dữ dội, thị lực suy giảm đột ngột, mắt đỏ nhiều, chảy mủ hoặc cảm giác dị vật kẹt sâu trong mắt.

Tóm tắt

Khô mắt gây ngứa là phản ứng phổ biến của bề mặt nhãn cầu trước những kích thích từ môi trường sống, thói quen thị giác và tình trạng viêm tại chỗ. Việc chủ động điều chỉnh ánh sáng, chớp mắt thường xuyên, vệ sinh bờ mi và sử dụng dung dịch bôi trơn phù hợp sẽ giúp giảm cảm giác khó chịu. Khi các dấu hiệu kéo dài, bạn cần thăm khám bác sĩ nhãn khoa để có chẩn đoán chính xác.