Khô mắt có phải là bệnh lý và khi nào cần can thiệp y tế?

Khô mắt có phải là bệnh lý là gì?

Bề mặt nhãn cầu bình thường được bao phủ bởi một màng phim nước mắt liên tục gồm ba lớp: lớp nhầy ở trong cùng bám vào giác mạc, lớp nước ở giữa cung cấp độ ẩm cùng dưỡng chất, và lớp mỡ ngoài cùng do tuyến Meibomius tiết ra để hạn chế sự bốc hơi nước. Khi có sự mất cân bằng giữa lượng nước mắt tiết ra và tốc độ bốc hơi nước mắt, bề mặt nhãn cầu sẽ bị khô rát, kích ứng và viêm vi thể.

Khô mắt chính thức được xem là bệnh lý khi tình trạng này diễn ra mạn tính, kèm theo sự tổn thương tính toàn vẹn của màng phim nước mắt hoặc suy giảm chức năng tuyến chế tiết. Bệnh lý khô mắt không chỉ gây cảm giác cộm xốn, chói sáng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng thị giác và sinh hoạt hằng ngày nếu không được kiểm soát đúng cách.

Phân biệt khô mắt sinh lý tạm thời và bệnh lý khô mắt

Khô mắt tạm thời thường xuất hiện sau những đợt tập trung nhìn màn hình thiết bị điện tử kéo dài, ngồi phòng điều hòa nhiệt độ thấp, đi ngoài trời nhiều gió bụi hoặc sau một đêm thiếu ngủ. Trong các trường hợp này, phản xạ chớp mắt bị giảm đi khiến màng phim nước mắt bốc hơi nhanh hơn bình thường. Sau khi được nghỉ ngơi, chớp mắt đều đặn và ngủ đủ giấc, mắt sẽ nhanh chóng lấy lại độ ẩm tự nhiên mà không để lại tổn thương cấu trúc nhãn cầu.

Ngược lại, bệnh lý khô mắt là tình trạng rối loạn kéo dài và tái phát liên tục, bất kể người bệnh đã nghỉ ngơi. Người mắc bệnh lý khô mắt thường gặp phải tình trạng thiếu hụt thể tích nước mắt do suy giảm chức năng tuyến lệ, hoặc tăng bốc hơi nước mắt do rối loạn tuyến Meibomius. Cảm giác cay rát, xốn như có cát trong mắt, đỏ mắt dai dẳng và nhìn mờ dao động là các dấu hiệu cho thấy bề mặt nhãn cầu đang bị tổn hại mạn tính.

Các nhóm nguyên nhân chính dẫn đến bệnh lý khô mắt

Nguyên nhân gây bệnh lý khô mắt thường được chia thành hai nhóm cơ chế chính: giảm tiết nước mắt và tăng bốc hơi nước mắt. Rối loạn chức năng tuyến Meibomius ở bờ mi là căn nguyên phổ biến nhất làm lớp mỡ bảo vệ bị suy giảm, khiến nước mắt bay hơi nhanh chóng. Bên cạnh đó, quá trình lão hóa tự nhiên, sự thay đổi nội tiết tố ở phụ nữ tiền mãn kinh, hoặc việc sử dụng kính áp tròng sai cách cũng làm tăng nguy cơ tổn thương màng nước mắt.

Ngoài ra, một số bệnh lý tự miễn toàn thân như hội chứng Sjogren, viêm khớp dạng thấp hay lupus ban đỏ cũng trực tiếp tấn công tuyến lệ. Tác dụng phụ của một số thuốc dùng đường toàn thân như thuốc kháng histamine, thuốc điều trị tăng huyết áp, thuốc an thần hoặc các phẫu thuật khúc xạ trên giác mạc chưa hồi phục hoàn toàn cũng có thể khởi phát hoặc làm trầm trọng thêm tình trạng khô mắt.

Những biện pháp chăm sóc và hỗ trợ cải thiện tình trạng khô mắt

Khi xuất hiện cảm giác khô cộm, việc điều chỉnh lối sống và môi trường xung quanh là bước can thiệp nền tảng. Khi làm việc với máy tính, bạn nên áp dụng quy tắc 20-20-20: sau mỗi 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn xa khoảng 6 mét trong ít nhất 20 giây và chú ý chớp mắt trọn vẹn. Sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng kín có máy lạnh và đeo kính chắn gió khi ra ngoài giúp giảm thiểu tốc độ bốc hơi của màng nước mắt.

Bên cạnh đó, việc chườm ấm mi mắt từ 5 đến 10 phút mỗi ngày kết hợp vệ sinh bờ mi giúp giải phóng tắc nghẽn ở các tuyến Meibomius, phục hồi lớp mỡ tự nhiên. Việc sử dụng các dung dịch nhỏ mắt bôi trơn không chứa chất bảo quản có thể giúp làm dịu bề mặt nhãn cầu tạm thời. Tuy nhiên, người bệnh không nên tự ý dùng các loại thuốc nhỏ mắt chứa chất co mạch hoặc corticoid khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Dấu hiệu cảnh báo cần thăm khám bác sĩ chuyên khoa mắt

Mặc dù khô mắt là tình trạng rất phổ biến, người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan khi các triệu chứng kéo dài hoặc diễn tiến xấu đi. Bạn cần nhanh chóng đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám toàn diện nếu nhận thấy mắt đau nhức dữ dội, cộm rát liên tục không đỡ sau khi nghỉ ngơi, hoặc nhạy cảm quá mức với ánh sáng.

Đặc biệt, các dấu hiệu như thị lực suy giảm rõ rệt, mắt nhìn mờ không cải thiện sau khi chớp mắt, mắt đỏ ngầu kèm theo dịch tiết bất thường hoặc cảm giác đau buốt một bên mắt đòi hỏi sự can thiệp y tế ngay lập tức. Bác sĩ nhãn khoa sẽ sử dụng kính sinh hiển vi, đo thời gian vỡ màng phim nước mắt và nhuộm huỳnh quang giác mạc để xác định chính xác tổn thương và đưa ra phác đồ điều trị an toàn, phù hợp.

Lưu ý an toàn

Nội dung bài viết mang tính chất cung cấp kiến thức y khoa phổ thông, không thay thế cho việc chẩn đoán hoặc phác đồ điều trị từ bác sĩ chuyên khoa mắt. Bề mặt nhãn cầu rất nhạy cảm và dễ tổn thương; người đọc tuyệt đối không tự ý mua và sử dụng kéo dài các loại thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hay thuốc giảm đỏ mắt không rõ nguồn gốc. Mọi can thiệp bằng thuốc hoặc thủ thuật cần được bác sĩ nhãn khoa thăm khám và hướng dẫn trực tiếp.

Tóm tắt

Khô mắt hoàn toàn có thể là một bệnh lý mạn tính nếu màng phim nước mắt bị rối loạn cấu trúc và chức năng kéo dài. Việc nhận biết sớm bản chất vấn đề, chủ động điều chỉnh thói quen làm việc và thăm khám chuyên khoa mắt kịp thời là chìa khóa để bảo vệ thị lực cũng như duy trì sức khỏe nhãn cầu lâu dài.