Khi nào xảy ra hiện tượng hạ đường huyết và cách xử trí

Hạ đường huyết là gì?

Hạ đường huyết xảy ra khi chỉ số glucose trong huyết tương giảm thấp hơn mức cần thiết để duy trì hoạt động bình thường của các cơ quan trong cơ thể. Glucose đóng vai trò là nguồn nhiên liệu thiết yếu cung cấp năng lượng liên tục cho não bộ, các mô cơ bắp và hệ tuần hoàn hoạt động bền bỉ. Khi lượng đường tuần hoàn bị sụt giảm đột ngột, cơ thể sẽ phản ứng bằng cách kích hoạt phản xạ phòng vệ tự nhiên thông qua việc giải phóng các hormone đối kháng như adrenaline và glucagon.

Mặc dù hạ đường huyết thường được biết đến là một biến chứng cấp tính phổ biến trong quá trình dùng thuốc kiểm soát đường huyết ở bệnh nhân đái tháo đường, hiện tượng này vẫn có thể xảy ra ở người hoàn toàn khỏe mạnh do thói quen sinh hoạt bất hợp lý. Nếu tình trạng suy giảm đường huyết không được can thiệp kịp thời, nguồn dưỡng chất nuôi dưỡng não bộ bị gián đoạn có thể dẫn đến suy giảm tri giác và nhiều rủi ro nghiêm trọng cho sức khỏe.

Những thời điểm dễ xảy ra hiện tượng hạ đường huyết

Hiện tượng hạ đường huyết thường xuất hiện rõ rệt nhất vào những thời điểm cơ thể bị mất cân bằng giữa lượng đường đưa vào và năng lượng tiêu hao. Tình huống phổ biến nhất là khi người bệnh bỏ bữa chính, ăn muộn hơn thường lệ hoặc ăn quá ít khẩu phần carbohydrate cần thiết. Bên cạnh đó, việc tập luyện thể dục thể thao hoặc lao động nặng với cường độ cao mà không bổ sung năng lượng kịp thời cũng khiến cơ bắp tiêu thụ phần lớn glucose dự trữ trong máu.

Ở những người đang điều trị bệnh đái tháo đường, việc tiêm insulin sai kỹ thuật, tiêm quá liều chỉ định hoặc uống thuốc hạ đường huyết không đồng bộ với giờ ăn là nguyên nhân hàng đầu gây ra các đợt tụt đường đột ngột. Ngoài ra, thói quen uống rượu bia khi bụng đói cũng ức chế gan giải phóng glucose vào tuần hoàn, dẫn đến hiện tượng lượng đường suy giảm nghiêm trọng sau vài giờ.

Dấu hiệu cảnh báo sớm khi lượng đường trong máu suy giảm

Khi nồng độ glucose trong máu bắt đầu suy giảm dưới ngưỡng an toàn, hệ thần kinh giao cảm sẽ phát tín hiệu cảnh báo thông qua các biểu hiện sinh lý đặc trưng. Người bệnh thường đột ngột cảm thấy cồn cào ruột gan, đói dữ dội, tay chân run rẩy, vã mồ hôi lạnh dù nhiệt độ môi trường không nóng bức, kèm theo cảm giác bồn chồn lo lắng khó hiểu. Tim có thể đập nhanh, đánh trống ngực liên hồi và xuất hiện cảm giác chóng mặt nhẹ.

Nếu lượng đường tiếp tục giảm sâu mà không được can thiệp, não bộ sẽ bắt đầu thiếu năng lượng hoạt động. Lúc này, người bệnh có thể hoa mắt, nhìn mờ, choáng váng, đau đầu, giảm khả năng tập trung, nói lắp bắp hoặc hành vi trở nên lú lẫn khác thường. Việc lắng nghe và nhận diện các biểu hiện sớm này giúp người bệnh kịp thời xử lý trước khi tiến triển sang trạng thái nguy kịch.

Các nhóm đối tượng có nguy cơ cao gặp tình trạng hạ đường huyết

Nhóm đối tượng có nguy cơ cao nhất đối mặt với hiện tượng này là những bệnh nhân mắc đái tháo đường tuýp 1 hoặc đái tháo đường tuýp 2 đang sử dụng liệu pháp insulin hay các nhóm thuốc kích thích tế bào beta tụy tiết insulin. Người cao tuổi mắc nhiều bệnh lý nền, suy giảm chức năng gan thận hoặc suy giảm nhận thức cũng rất dễ bị hạ đường huyết nhưng các triệu chứng cảnh báo thường mờ nhạt, khó nhận ra.

Bên cạnh đó, những người đang thực hiện các chế độ ăn kiêng khắt khe, nhịn ăn gián đoạn không đúng cách, người nghiện rượu hoặc người làm việc thể lực nặng nhọc trong môi trường khắc nghiệt cũng nằm trong nhóm nguy cơ. Phụ nữ mang thai trong những tháng đầu hoặc người mắc các bệnh lý nội tiết liên quan đến tuyến thượng thận, tuyến yên cũng có thể xuất hiện các cơn hạ đường huyết phản ứng.

Hướng dẫn xử trí bước đầu an toàn tại chỗ

Khi phát hiện bản thân hoặc người xung quanh có dấu hiệu hạ đường huyết còn tỉnh táo, cần áp dụng ngay nguyên tắc bổ sung carbohydrate hấp thu nhanh để nâng mức glucose máu về ngưỡng an toàn. Lựa chọn ưu tiên là nửa ly nước ngọt có ga, một ly nước ép hoa quả, ba đến bốn viên kẹo ngọt hoặc một thìa đường hòa tan trong nước ấm. Người bệnh cần ngồi nghỉ ngơi hoàn toàn tại chỗ và theo dõi phản ứng của cơ thể trong mười lăm phút.

Nếu có sẵn máy đo đường huyết cá nhân, hãy kiểm tra lại chỉ số sau mười lăm phút. Trường hợp đường huyết vẫn chưa trở về mức bình thường hoặc triệu chứng chưa thuyên giảm, người bệnh nên tiếp tục bổ sung thêm một phần carbohydrate tương tự. Sau khi cơ thể đã ổn định, một bữa ăn phụ nhẹ gồm sữa hoặc vài chiếc bánh quy sẽ giúp duy trì đường huyết ổn định lâu dài, tránh tình trạng tái phát.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức sức khỏe tổng quát, không thay thế cho chẩn đoán chuyên khoa hoặc phác đồ điều trị cá nhân. Người bệnh tuyệt đối không tự ý tăng giảm liều thuốc hoặc ngừng thuốc điều trị khi chưa có ý kiến của bác sĩ. Trong trường hợp người bệnh có biểu hiện lơ mơ, co giật hoặc ngất xỉu, tuyệt đối không cố ép nuốt nước hay thức ăn vì nguy cơ sặc vào đường thở rất cao, cần gọi ngay xe cấp cứu để được hỗ trợ y tế kịp thời.

Tóm tắt

Hạ đường huyết là tình trạng cấp tính cần được phát hiện và xử trí kịp thời để bảo vệ an toàn cho não bộ và tim mạch. Người có nguy cơ cao, đặc biệt là bệnh nhân đái tháo đường, cần duy trì chế độ dinh dưỡng điều độ, chủ động theo dõi lượng đường trong máu và luôn trao đổi định kỳ với bác sĩ chuyên khoa nội tiết để điều chỉnh phác đồ phù hợp.