Khi nào tiêm phòng sởi quai bị rubella cho trẻ và cần bao nhiêu mũi

Tiêm phòng sởi quai bị rubella cho trẻ là gì?

Vắc xin sởi quai bị rubella là loại vắc xin phối hợp ba thành phần chứa các chủng virus sống đã được làm giảm độc lực, kích thích cơ thể sản sinh kháng thể đặc hiệu chống lại đồng thời ba bệnh lý truyền nhiễm nguy hiểm gồm bệnh sởi, bệnh quai bị và bệnh rubella. Bệnh sởi có khả năng lây lan rất nhanh qua giọt bắn đường hô hấp và dễ dẫn đến các biến chứng nặng như viêm phổi, viêm tai giữa hay viêm não. Bệnh quai bị có thể gây viêm sưng tuyến nước bọt mang tai và nguy cơ viêm tinh hoàn hoặc viêm buồng trứng, ảnh hưởng đến khả năng sinh sản về sau. Bệnh rubella thường biểu hiện nhẹ hơn ở trẻ nhưng đặc biệt nguy hiểm đối với phụ nữ mang thai vì có thể gây hội chứng rubella bẩm sinh cho thai nhi. Việc tích hợp ba loại vắc xin trong cùng một mũi tiêm giúp giảm đáng kể số lần tiêm chích cho trẻ, giảm bớt đau đớn và tiết kiệm thời gian cho gia đình.

Độ tuổi thích hợp để bắt đầu tiêm phòng sởi quai bị rubella cho trẻ

Độ tuổi tiêu chuẩn được các tổ chức y tế khuyến cáo để bắt đầu tiêm vắc xin phối hợp ba trong một phòng sởi quai bị rubella là khi trẻ đạt từ 12 đến 15 tháng tuổi. Trước thời điểm 12 tháng tuổi, trẻ thường vẫn còn lượng kháng thể thụ động nhận từ mẹ truyền qua nhau thai trong thai kỳ. Lượng kháng thể tự nhiên này có thể trung hòa virus sống giảm độc lực trong vắc xin, từ đó làm giảm hiệu quả tạo miễn dịch chủ động của cơ thể trẻ.

Tuy nhiên, trong các tình huống đặc biệt như có dịch sởi bùng phát tại cộng đồng hoặc trẻ chuẩn bị di chuyển đến khu vực có nguy cơ lây nhiễm cao, bác sĩ có thể cân nhắc chỉ định tiêm phòng sởi từ lúc 6 hoặc 9 tháng tuổi bằng vắc xin sởi đơn giá. Sau đó, khi trẻ đủ 12 tháng tuổi trở lên, trẻ vẫn cần được tiêm vắc xin phối hợp sởi quai bị rubella theo đúng phác đồ quy chuẩn để đảm bảo khả năng miễn dịch đối với cả ba tác nhân gây bệnh.

Số mũi tiêm vắc xin sởi quai bị rubella và khoảng cách giữa các mũi

Phác đồ tiêm chủng vắc xin sởi quai bị rubella tiêu chuẩn cho trẻ em bao gồm hai mũi tiêm. Mũi thứ nhất được thực hiện trong giai đoạn từ 12 đến 15 tháng tuổi. Mũi thứ hai đóng vai trò là mũi nhắc lại, thường được chỉ định vào giai đoạn trẻ từ 4 đến 6 tuổi, trước thời điểm trẻ bắt đầu bước vào môi trường học đường tiểu học.

Mục đích của mũi tiêm thứ hai là tạo đáp ứng miễn dịch cho khoảng 5 phần trăm số trẻ chưa đạt được mức bảo vệ đầy đủ sau mũi tiêm đầu tiên, đồng thời củng cố độ bền vững của nồng độ kháng thể trong huyết thanh theo thời gian. Trong trường hợp cần thiết phải hoàn thành lịch tiêm sớm hơn vì lý do dịch tễ hoặc nguy cơ phơi nhiễm, mũi tiêm thứ hai có thể được thực hiện sớm hơn, nhưng phải bảo đảm khoảng cách tối thiểu giữa hai mũi tiêm là 4 tuần hoặc 3 tháng tùy theo hướng dẫn cụ thể của từng loại vắc xin lưu hành.

Các phản ứng thường gặp sau tiêm và cách theo dõi chăm sóc trẻ tại nhà

Vắc xin sởi quai bị rubella có độ dung nạp tốt, tuy nhiên trẻ vẫn có thể gặp phải một số phản ứng phụ nhẹ và mang tính tạm thời sau khi tiêm. Các phản ứng thông thường bao gồm đau nhẹ, sưng đỏ hoặc nổi cục cứng tại vị trí vết tiêm ở bắp tay hoặc mặt trước ngoài đùi. Những biểu hiện tại chỗ này thường xuất hiện trong vòng 24 giờ đầu và tự biến mất sau một vài ngày mà không cần can thiệp y tế đặc biệt.

Một điểm đặc thù của vắc xin sống giảm độc lực sởi quai bị rubella là hiện tượng sốt nhẹ hoặc phát ban dạng sởi có thể xuất hiện muộn hơn, thường rơi vào khoảng ngày thứ 5 đến ngày thứ 12 sau ngày tiêm. Một số trẻ có thể có cảm giác khó chịu, chán ăn nhẹ hoặc sưng nhẹ thoáng qua ở vùng tuyến mang tai. Cha mẹ cần chăm sóc trẻ bằng cách cho trẻ uống đủ nước, nghỉ ngơi hợp lý, theo dõi nhiệt độ cơ thể và tuyệt đối không tự ý đắp bất kỳ loại lá, thuốc hay chất lạ nào lên vị trí tiêm.

Trường hợp cần hoãn tiêm hoặc chống chỉ định vắc xin sởi quai bị rubella

Trước khi tiêm phòng sởi quai bị rubella, bác sĩ khám sàng lọc sẽ đánh giá kỹ lưỡng tình trạng sức khỏe hiện tại của trẻ. Việc tiêm chủng sẽ cần tạm hoãn nếu trẻ đang mắc các bệnh nhiễm trùng cấp tính có kèm sốt cao, trẻ đang trong đợt tiến triển của bệnh mãn tính, hoặc trẻ vừa sử dụng các chế phẩm chứa kháng thể từ máu như globulin miễn dịch trong vòng vài tháng gần đây.

Những trường hợp chống chỉ định hoàn toàn bao gồm trẻ có tiền sử dị ứng nghiêm trọng đe dọa tính mạng với bất kỳ thành phần nào của vắc xin hoặc liều vắc xin sởi quai bị rubella trước đó. Trẻ bị suy giảm miễn dịch bẩm sinh hoặc mắc phải ở mức độ nặng, trẻ đang tiếp nhận hóa trị liệu điều trị ung thư hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch liều cao kéo dài cũng thuộc diện chống chỉ định tiêm loại vắc xin sống này. Việc khai báo đầy đủ tiền sử sức khỏe của trẻ với bác sĩ là bước then chốt giúp đảm bảo an toàn tuyệt đối cho buổi tiêm chủng.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức y khoa đại chúng và không thay thế cho chỉ định y khoa trực tiếp. Mỗi trẻ có thể trạng và tiền sử bệnh lý riêng biệt, vì vậy cha mẹ cần đưa trẻ đến các cơ sở tiêm chủng được cấp phép để được bác sĩ khám sàng lọc cẩn thận trước khi tiêm. Sau tiêm chủng, trẻ cần được theo dõi tối thiểu 30 phút tại cơ sở y tế và tiếp tục theo dõi sát tại nhà trong vòng 24 đến 48 giờ tiếp theo.

Tóm tắt

Tiêm phòng sởi quai bị rubella là biện pháp chủ động và an toàn giúp bảo vệ trẻ nhỏ khỏi các bệnh truyền nhiễm nguy hiểm. Phụ huynh nên theo dõi sát lịch tiêm, kiểm tra sổ tiêm chủng định kỳ và thảo luận trực tiếp với nhân viên y tế để xây dựng phác đồ tiêm ngừa đầy đủ, đúng hẹn cho trẻ.