Khí H2S trong hầm biogas nguy hiểm ra sao, cách nhận biết và phòng ngừa
Nội dung chỉ cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế chẩn đoán, khám hoặc điều trị của người hành nghề y tế. Không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi thuốc dựa trên bài viết.
Khí H2S trong hầm biogas là một trong những mối nguy hiểm ngầm nghiêm trọng nhất tại các vùng nông thôn và trang trại chăn nuôi. Loại khí độc này hình thành liên tục từ quá trình phân hủy chất thải hữu cơ và có thể cướp đi tính mạng nạn nhân chỉ sau vài giây hít thở trong không gian kín.
Nhiều vụ tai nạn thương tâm xảy ra bắt nguồn từ tâm lý chủ quan khi nạo vét hầm biogas hoặc do người xung quanh nhảy xuống ứng cứu mà không có thiết bị bảo hộ. Hiểu rõ tính chất lý hóa, mức độ độc hại và trang bị kỹ năng phòng ngừa ngạt khí hydro sulfua là yêu cầu sống còn đối với mọi người lao động.
Khí h2s trong hầm biogas là gì?
Khí hydro sulfua, thường gọi tắt là H2S, là sản phẩm phụ phổ biến trong các hệ thống khí sinh học biogas dùng để xử lý phân gia súc và rác thải hữu cơ. Dù biogas là nguồn năng lượng tái tạo hữu ích phục vụ sinh hoạt, thành phần khí hydro sulfua tồn tại bên trong lại là chất độc thần kinh cực mạnh. Do có tỷ trọng nặng hơn không khí, H2S dễ dàng lắng đọng ở các vùng trũng thấp, đáy bể ủ hoặc hệ thống cống dẫn kín gió. Sự tích tụ âm thầm này biến các công trình biogas thành những chiếc bẫy khí vô hình, đe dọa nghiêm trọng đến hệ thống hô hấp, tuần hoàn và mạng sống của bất kỳ ai bước vào khi chưa có quy trình kiểm soát nồng độ khí đạt chuẩn.
Bản chất và cơ chế tích tụ của khí H2S trong hầm biogas
Khí hydro sulfua hay H2S sinh ra từ quá trình phân hủy kỵ khí các hợp chất hữu cơ, phân gia súc và phế phẩm nông nghiệp bên trong hầm biogas. Khí này có đặc tính không màu, nặng hơn không khí nên có xu hướng chìm và tích tụ đậm đặc ở tầng đáy hoặc những góc khuất trong hầm. Ở nồng độ rất thấp, khí bốc mùi hôi thối nồng nặc tương tự mùi trứng ung. Mối nguy hiểm chết người nằm ở chỗ khi nồng độ H2S tăng cao, nó nhanh chóng làm tê liệt tế bào thần kinh khứu giác chỉ trong vài giây. Người lao động không còn ngửi thấy mùi hôi và dễ chủ quan lầm tưởng không khí đã sạch, dẫn đến hít phải lượng lớn khí độc trong không gian kín.
Mức độ nguy hiểm của khí H2S đối với cơ thể người
Khi thâm nhập vào đường hô hấp, hydro sulfua ức chế enzyme cytochrome c oxidase trong ty thể, cản trở hoàn toàn chuỗi hô hấp tế bào và khiến các mô không thể sử dụng oxy. Tình trạng thiếu oxy cấp tính xảy ra nhanh nhất tại hệ thần kinh trung ương và cơ tim. Ở nồng độ trung bình, người tiếp xúc sẽ cảm thấy cay mắt, chảy nước mắt, rát cổ họng, ho, khó thở, chóng mặt và buồn nôn. Nếu nồng độ khí đạt mức cao, nạn nhân có thể gục ngã tại chỗ chỉ sau một hoặc hai lần hít thở, rơi vào trạng thái co giật, hôn mê sâu, ngừng tuần hoàn hô hấp và tử vong nếu không được đưa ra ngoài kịp thời.
Cách nhận biết nguy cơ rò rỉ và hiện diện của khí H2S
Để nhận biết sự hiện diện của khí độc, mùi trứng thối là dấu hiệu ban đầu nhưng không phải thước đo an toàn đáng tin cậy. Dấu hiệu cảnh báo rõ ràng hơn là các biểu hiện kích ứng đột ngột như rát buốt mắt, chảy nước mắt, cay mũi họng, tức ngực hoặc cảm giác xây xẩm mặt mày khi mở nắp công trình biogas. Các hộ gia đình và cơ sở chăn nuôi nên trang bị máy đo khí cầm tay chuyên dụng để kiểm tra nồng độ khí trước khi thao tác. Ngoài ra, việc quan sát thấy lá cây xung quanh úa vàng bất thường hoặc động vật nhỏ bị ngất gần miệng hầm cũng là tín hiệu cảnh báo nồng độ khí độc đang thoát ra nhiều.
Biện pháp an toàn và phòng ngừa tai nạn ngạt khí hầm biogas
Biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất là tuân thủ nghiêm ngặt quy trình an toàn lao động trong không gian hạn chế. Tuyệt đối không tự ý chui vào hầm biogas, hố ủ phân hay đường ống dẫn khí để sửa chữa, nạo vét khi chưa mở nắp thông gió cưỡng bức bằng quạt thổi liên tục nhiều giờ. Trước khi bước xuống, cần đo nồng độ khí độc và nồng độ oxy hòa tan trong không khí. Người làm nhiệm vụ phải đeo dây đai an toàn nối với tời kéo bên ngoài, có ít nhất hai người khỏe mạnh túc trực hỗ trợ phía trên. Tuyệt đối không sử dụng các loại khẩu trang thông thường mà phải dùng thiết bị thở độc lập có cung cấp khí sạch.
Quy tắc ứng cứu và xử lý sự cố ngạt khí an toàn
Khi phát hiện người bị ngất dưới hầm biogas, phản xạ tự nhiên của người xung quanh là lao xuống cứu, nhưng đây chính là nguyên nhân dẫn đến các vụ tử vong tập thể thương tâm. Nguyên tắc bất di bất dịch là người ứng cứu phải bảo vệ tính mạng bản thân trước tiên. Cần lập tức tri hô gọi người hỗ trợ và liên hệ lực lượng cứu hộ chuyên nghiệp 114 cùng cấp cứu 115. Hãy dùng quạt gió công suất lớn thổi mạnh vào hầm để xua bớt khí độc, sử dụng sào dài, dây thừng hoặc thang để tiếp cận nạn nhân từ trên miệng hầm. Chỉ người có thiết bị thở chuyên dụng mới được phép trực tiếp bước xuống khu vực nguy hiểm.
Lưu ý an toàn
Tuyệt đối không sử dụng bật lửa, diêm hoặc thiết bị phát tia lửa gần khu vực nghi ngờ rò rỉ khí biogas vì hỗn hợp khí này rất dễ cháy nổ. Không bao giờ xuống hầm một mình hoặc cứu người theo cảm tính mà không có đồ bảo hộ chuyên dụng. Mọi nạn nhân sau khi được đưa ra khỏi hầm, kể cả khi đã tỉnh táo lại, đều phải được chuyển đến bệnh viện để bác sĩ theo dõi nguy cơ phù phổi cấp và tổn thương thần kinh muộn.
Tóm tắt
Khí hydro sulfua sinh ra từ các hầm ủ chất thải hữu cơ tiềm ẩn nguy cơ đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người. Việc chủ động nhận thức mức độ độc hại, tuyệt đối không tự ý bước xuống hầm kín khi chưa thông khí và trang bị đồ bảo hộ chuyên dụng là nguyên tắc sống còn. Khi xảy ra sự cố, cần ưu tiên báo cơ quan cứu hộ và giữ an toàn cho bản thân trước khi tiếp cận nạn nhân.
Nguồn tham khảo
FAQ – Câu hỏi thường gặp
Vì sao không thể dựa vào mùi trứng thối để đánh giá mức độ an toàn của khí H2S?
Ở nồng độ thấp, khí có mùi trứng thối đặc trưng. Tuy nhiên, khi nồng độ tăng cao, khí này gây tê liệt dây thần kinh khứu giác ngay lập tức, khiến nạn nhân không còn ngửi thấy gì và lầm tưởng môi trường đã an toàn.
Khí H2S thường tích tụ nhiều nhất ở vị trí nào trong hầm biogas?
Khí hydro sulfua nặng hơn không khí nên thường chìm xuống đáy các hầm kín, giếng sâu hoặc cống rãnh, tạo thành các túi khí độc đậm đặc làm người bước xuống bất tỉnh chỉ sau vài nhịp thở.
Cần làm gì đầu tiên khi phát hiện người bị ngất dưới hầm biogas?
Người cứu hộ cần gọi cấp cứu ngay, tuyệt đối không nhảy xuống hầm khi không có mặt nạ dưỡng khí độc lập, mà nên dùng dây thừng, sào dài kéo nạn nhân hoặc tạo luồng gió cưỡng bức.
Khẩu trang thông thường có lọc được khí H2S trong không gian kín không?
Khẩu trang vải hay khẩu trang than hoạt tính thông thường không thể ngăn được khí hydro sulfua nồng độ cao; môi trường này bắt buộc phải sử dụng thiết bị thở có bình khí nén độc lập.
Nạn nhân ngạt khí H2S cần được sơ cứu y tế bước đầu như thế nào?
Nạn nhân cần được chuyển ngay ra nơi thoáng khí, giữ ấm, đặt ở tư thế nghiêng an toàn nếu bất tỉnh, hỗ trợ hô hấp nhân tạo nếu ngừng thở và nhanh chóng đưa tới cơ sở y tế.
