Khi gặp người bị tai nạn gãy xương cần xử trí như thế nào?

Sơ cứu gãy xương là gì?

Gãy xương là tình trạng mất tính liên tục hoàn toàn hoặc không hoàn toàn của cấu trúc xương, thường phát sinh sau những tác động cơ học trực tiếp hoặc gián tiếp với cường độ mạnh. Tình trạng này không chỉ gây tổn thương phần cứng mà còn làm rách màng xương, tổn thương cơ, mạch máu và mạng lưới dây thần kinh xung quanh. Quá trình xử trí ban đầu đúng cách giữ vai trò sống còn trong việc bảo tồn chức năng vận động của chi và hỗ trợ tối đa cho các can thiệp chỉnh hình chuyên sâu về sau.

Đánh giá an toàn hiện trường và tình trạng toàn thân

Ngay khi tiếp cận hiện trường tai nạn, việc đầu tiên là quan sát và đảm bảo an toàn cho cả người hỗ trợ lẫn nạn nhân, tránh các nguy cơ va chạm giao thông tiếp diễn, sập đổ hoặc cháy nổ. Tiếp theo, hãy gọi ngay dịch vụ cấp cứu 115 hoặc kêu gọi người xung quanh hỗ trợ.

Người sơ cứu cần kiểm tra nhanh tình trạng tri giác, đường thở, nhịp thở và tuần hoàn của nạn nhân. Tránh cử động mạnh hoặc cố gắng kéo nạn nhân ra khỏi vị trí nếu không có nguy cơ khẩn cấp đe dọa trực tiếp tính mạng, đặc biệt khi nghi ngờ có tổn thương cột sống cổ hoặc cột sống thắt lưng đi kèm.

Nhận biết dấu hiệu gãy xương kín và gãy xương hở

Gãy xương sau tai nạn thường biểu hiện qua cảm giác đau chói tại vị trí va chạm, cơn đau tăng lên rõ rệt khi cử động hoặc chạm vào. Vùng chấn thương có thể xuất hiện sưng nề nhanh chóng, bầm tím dưới da, biến dạng trục chi bất thường như lệch góc, ngắn chi hoặc có tiếng lạo xạo xương.

Cần phân biệt rõ hai dạng tổn thương chính gồm gãy xương kín và gãy xương hở. Gãy kín là trường hợp da bọc ngoài ổ gãy còn nguyên vẹn. Gãy hở xảy ra khi đầu xương gãy đâm thủng da nhô ra ngoài hoặc có vết thương hở sâu thông trực tiếp với ổ gãy, tiềm ẩn nguy cơ mất máu cấp và nhiễm trùng xương rất cao.

Nguyên tắc cố định bất động ổ gãy xương

Mục tiêu quan trọng nhất trong sơ cứu chấn thương chi là giữ bất động vùng tổn thương để giảm bớt đau đớn và ngăn đầu xương sắc nhọn làm tổn hại mạch máu, dây thần kinh. Tuyệt đối không kéo nắn, không cố bẻ thẳng chi hoặc ấn đầu xương lồi vào lại trong da.

Khi tiến hành cố định, nguyên tắc bắt buộc là phải bất động được hai khớp liền kề gồm khớp phía trên và khớp phía dưới của đoạn xương bị gãy. Người hỗ trợ có thể tận dụng các vật dụng cứng như thanh gỗ, thước nẹp, thanh tre hoặc bìa carton cứng, lót đệm vải mềm vào các đầu xương nhô ra rồi dùng băng cuộn hoặc dải vải buộc cố định nẹp vào chi tổn thương.

Xử trí vết thương hở và kiểm tra tuần hoàn ngoại vi

Đối với gãy xương hở kèm chảy máu nhiều, ưu tiên hàng đầu là kiểm soát tình trạng xuất huyết. Sử dụng gạc vô khuẩn hoặc mảnh vải sạch ép nhẹ quanh mép vết thương để cầm máu, che phủ kín vết thương hở nhằm hạn chế bụi bẩn và dị vật xâm nhập, lưu ý không tác động lực ép đè trực tiếp lên đầu xương gãy.

Sau khi nẹp cố định tạm thời, cần kiểm tra sự lưu thông máu ở ngọn chi thông qua việc quan sát màu sắc da đầu ngón, độ ấm và bắt mạch ngoại vi. Việc băng nẹp quá chặt có thể gây chèn ép khoang và thiếu máu cục bộ nuôi dưỡng chi, do đó cần nới lỏng vừa phải nếu đầu ngón tay hoặc ngón chân có dấu hiệu tím tái, tê bì mất cảm giác.

Vận chuyển nạn nhân an toàn đến cơ sở y tế

Quá trình vận chuyển nạn nhân đến bệnh viện đòi hỏi sự nhẹ nhàng, đồng bộ để không làm xê dịch vùng xương gãy. Đối với các chấn thương chi trên, sau khi nẹp cố định có thể dùng khăn tam giác hoặc dây treo nâng đỡ cẳng tay lên trước ngực.

Trường hợp tổn thương chi dưới, vùng chậu hoặc nghi ngờ chấn thương cột sống, cần di chuyển nạn nhân trên cáng cứng với sự phối hợp nâng đỡ của nhiều người cùng lúc, giữ thẳng trục đầu, cổ và thân mình. Trong suốt quãng đường di chuyển, cần liên tục theo dõi nhịp thở, sắc mặt và phản ứng của người bệnh để kịp thời thông báo cho bác sĩ tiếp nhận cấp cứu.

Lưu ý an toàn

Thông tin hướng dẫn mang tính chất hỗ trợ kỹ năng sơ cứu ban đầu ngoài hiện trường, không thay thế việc khám chữa bệnh chuyên khoa. Người sơ cứu tuyệt đối không tự ý cho nạn nhân dùng thuốc giảm đau đường uống khi chưa có chỉ định của nhân viên y tế, không nắn chỉnh xương lệch trục và cần nhanh chóng liên hệ xe cấp cứu chuyên dụng để vận chuyển nạn nhân an toàn.

Tóm tắt

Sơ cứu gãy xương đúng cách là bước can thiệp ban đầu mang tính quyết định nhằm hạn chế biến chứng nguy hiểm và hỗ trợ quá trình hồi phục của nạn nhân. Người thực hiện cần giữ bình tĩnh, ưu tiên đảm bảo an toàn, bất động tốt vùng tổn thương và nhanh chóng chuyển người bệnh tới cơ sở y tế gần nhất.