Khi bị hạ đường huyết nên làm gì để xử trí nhanh và?

Hạ đường huyết là gì?

Hạ đường huyết là tình trạng suy giảm nồng độ đường trong máu, thông thường được xác định khi chỉ số glucose máu hạ xuống dưới ba phẩy chín milimol trên lít (tương đương bảy mươi miligam trên đêxilít). Glucose là nguồn nhiên liệu thiết yếu nhất cung cấp năng lượng cho mọi hoạt động sống của cơ thể, trong đó mô thần kinh và não bộ gần như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung cấp liên tục này từ tuần hoàn máu.

Tình trạng này rất phổ biến ở những người mắc bệnh đái tháo đường đang sử dụng thuốc kích thích bài tiết insulin hoặc tiêm insulin trực tiếp, nhất là khi dùng thuốc quá liều, ăn uống không đủ chất hoặc vận động quá sức. Tuy nhiên, người khỏe mạnh cũng có thể gặp các cơn tụt đường huyết nếu nhịn đói quá lâu, làm việc kiệt sức hoặc lạm dụng rượu bia lúc đói. Nhận diện chuẩn xác và xử trí đúng ngay từ đầu giúp cơ thể nhanh chóng hồi phục và tránh được các biến chứng nguy hiểm.

Dấu hiệu nhận biết sớm tình trạng hạ đường huyết

Để xử trí kịp thời, việc nhận biết các tín hiệu cảnh báo từ cơ thể là yếu tố then chốt. Khi nồng độ glucose trong máu giảm, hệ thần kinh giao cảm bị kích thích khiến người bệnh xuất hiện cảm giác cồn cào, đói lả, run rẩy tay chân, vã mồ hôi lạnh và hồi hộp đánh trống ngực. Kèm theo đó, người bệnh có thể cảm thấy hoa mắt, chóng mặt, đau đầu, lo âu không rõ nguyên do và khó tập trung vào công việc.

Nếu không được can thiệp kịp thời, tình trạng thiếu hụt năng lượng nuôi dưỡng não bộ sẽ tiến triển nặng hơn, dẫn đến các biểu hiện thần kinh trung ương như nhìn mờ, lú lẫn, nói nhảm, phản ứng chậm chạp hoặc cáu gắt bất thường. Ở mức độ đặc biệt nghiêm trọng, người bệnh có thể rơi vào trạng thái mất ý thức, co giật toàn thân hoặc hôn mê sâu, đe dọa trực tiếp tới tính mạng nếu không được cấp cứu y tế.

Các bước xử trí hạ đường huyết tại chỗ theo quy tắc mười lăm mười lăm

Ngay khi phát hiện các biểu hiện tụt đường huyết và người bệnh còn tỉnh táo hoàn toàn, cần nhanh chóng áp dụng quy tắc mười lăm mười lăm. Đầu tiên, người bệnh cần nạp ngay khoảng mười lăm gam carbohydrate dạng hấp thu nhanh. Lượng này tương đương với ba viên đường nhỏ, nửa ly nước ngọt thông thường khoảng một trăm năm mươi mililit, một muỗng canh mật ong hoặc một hộp sữa tươi có đường loại nhỏ.

Sau khi nạp đường, người bệnh cần ngồi nghỉ ngơi yên tĩnh tại chỗ và đợi trong vòng mười lăm phút rồi tiến hành đo lại chỉ số glucose máu bằng máy đo cá nhân. Nếu chỉ số đường huyết vẫn ở mức dưới ba phẩy chín milimol trên lít hoặc triệu chứng mệt mỏi, run rẩy chưa thuyên giảm, người bệnh cần lặp lại việc uống thêm mười lăm gam đường tương tự. Sau khi đường huyết đã trở về mức an toàn trên ba phẩy chín milimol trên lít, nếu bữa ăn chính còn cách xa trên một giờ, người bệnh nên ăn thêm một bữa phụ nhẹ gồm tinh bột phức hợp như một lát bánh mì hoặc vài chiếc bánh quy để duy trì năng lượng ổn định.

Những sai lầm cần tránh khi xử trí hạ đường huyết

Trong quá trình xử trí hạ đường huyết, sự thiếu hiểu biết có thể khiến tình trạng bệnh trở nên nguy kịch hơn. Sai lầm phổ biến nhất là cố tình cho người bệnh ăn uống khi họ đã rơi vào trạng thái lơ mơ, co giật hoặc bất tỉnh. Hành động này rất dễ gây sặc thức ăn hoặc chất lỏng vào đường hô hấp, dẫn tới suy hô hấp cấp, viêm phổi hít hoặc nghẹt thở gây tử vong.

Bên cạnh đó, việc lựa chọn các loại thực phẩm chứa nhiều chất béo và đạm như sô cô la, bánh kem, xúc xích hay sữa béo để cấp cứu tụt đường huyết cũng là một sai lầm. Chất béo làm chậm tốc độ làm rỗng dạ dày, khiến lượng đường được hấp thu vào dòng máu rất chậm, không đáp ứng kịp nhu cầu cấp bách của tế bào não. Ngoài ra, việc người bệnh ăn uống quá mức vì quá đói hoặc tự ý tăng liều các loại thuốc điều trị sau cơn hạ đường huyết cũng có thể dẫn đến hiện tượng tăng đường huyết phản ứng, gây khó khăn cho việc kiểm soát bệnh dài hạn.

Biện pháp phòng ngừa hạ đường huyết tái phát trong sinh hoạt

Chủ động phòng ngừa là biện pháp bền vững nhất giúp hạn chế tối đa nguy cơ tái phát các cơn tụt đường huyết nguy hiểm. Người bệnh, đặc biệt là những người đang điều trị đái tháo đường, cần duy trì lịch trình ăn uống đúng giờ, không bỏ bữa hoặc ăn cách quãng quá xa so với thời điểm dùng thuốc hạ đường huyết hay tiêm insulin. Chế độ dinh dưỡng nên phối hợp cân đối giữa carbohydrate phức hợp, chất đạm và chất xơ để giữ mức năng lượng giải phóng từ từ.

Khi có kế hoạch tham gia các hoạt động thể lực cường độ cao hoặc tập luyện thể thao kéo dài, người bệnh nên kiểm tra nồng độ đường máu trước và sau khi vận động, đồng thời chuẩn bị sẵn bữa ăn nhẹ nếu cần thiết. Việc luôn mang theo bên mình vài viên kẹo ngọt, gói đường nhỏ hoặc nước trái cây là thói quen sống còn giúp người bệnh tự bảo vệ bản thân khi di chuyển bên ngoài. Người bệnh cũng nên đeo thẻ nhận diện bệnh lý hoặc lưu thông tin y tế cá nhân trong điện thoại để người xung quanh kịp thời trợ giúp đúng cách khi có sự cố bất ngờ.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất giáo dục thường thức, không thay thế cho chỉ định hoặc tư vấn y khoa của bác sĩ. Tuyệt đối không tự ý ngưng thuốc, đổi loại thuốc điều trị đái tháo đường hay tự điều chỉnh liều lượng khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế. Khi người bệnh có biểu hiện mất ý thức, lơ mơ hoặc co giật, không được ép nuốt bất kỳ loại nước hay thức ăn nào mà phải gọi ngay xe cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế gần nhất.

Tóm tắt

Hạ đường huyết là tình trạng cấp tính đòi hỏi sự bình tĩnh và can thiệp kịp thời đúng phương pháp. Việc nắm vững cách nhận biết sớm và xử trí nhanh bằng đường đơn giúp hạn chế tối đa các rủi ro nguy hiểm đến tính mạng. Mỗi người bệnh cần chủ động phối hợp cùng bác sĩ điều trị để điều chỉnh lối sống, chế độ ăn và liều dùng thuốc sao cho đường huyết luôn được kiểm soát ở mức an toàn ổn định.