Khàn tiếng: Nguyên nhân thường gặp và cách khắc phục

Khàn tiếng là gì?

Khàn tiếng là thuật ngữ mô tả sự thay đổi chất lượng giọng nói, đặc trưng bởi âm thanh trầm đục, khàn khặc, hụt hơi hoặc khó phát âm thành tiếng rõ ràng. Về mặt giải phẫu và sinh lý, giọng nói của con người được tạo ra khi luồng không khí từ phổi đẩy lên làm rung động hai dây thanh âm nằm đối xứng bên trong thanh quản. Khi thanh quản ở trạng thái khỏe mạnh, hai nếp gấp thanh âm này đóng mở nhịp nhàng và rung đều đặn để tạo ra âm sắc chuẩn xác.

Khi xuất hiện các yếu tố gây viêm nhiễm, sung huyết, phù nề niêm mạc hoặc có khối phát triển cản trở bề mặt dây thanh, hai mép dây thanh sẽ không thể khép kín hoàn toàn trong quá trình phát âm. Hậu quả là luồng khí đi qua bị rò rỉ và tạo nên hiện tượng khàn tiếng, khiến người nói nhanh mệt, cảm thấy vướng víu hoặc đau rát vùng cổ họng. Hiểu rõ cơ chế này giúp người bệnh có thái độ chăm sóc giọng nói đúng mực và khoa học.

Các nguyên nhân phổ biến dẫn đến khàn giọng và mất tiếng

Khàn tiếng xảy ra khi hai dây thanh âm trong thanh quản bị viêm, sưng nề hoặc cản trở hoạt động khép mở nhịp nhàng, làm cho luồng khí đi qua bị biến đổi dẫn đến giọng rè, yếu hoặc mất hẳn tiếng. Tình trạng này rất phổ biến ở mọi lứa tuổi và có thể bắt nguồn từ thói quen sinh hoạt hằng ngày hoặc các vấn đề bệnh lý đường hô hấp.

Nguyên nhân phổ biến nhất là lạm dụng giọng nói quá mức, thường gặp ở giáo viên, ca sĩ, nhân viên bán hàng hoặc người phải nói to, hò hét liên tục trong thời gian dài. Ngoài ra, nhiễm virus đường hô hấp trên như cảm lạnh, cảm cúm gây viêm thanh quản cấp tính cũng là thủ phạm hàng đầu khiến thanh quản phù nề nhanh chóng.

Bên cạnh đó, các yếu tố kích ứng mạn tính như khói thuốc lá, không khí khô lạnh, môi trường nhiều bụi bẩn và tình trạng trào ngược axit dạ dày thực quản lên vùng họng thanh quản cũng liên tục gây viêm niêm mạc. Một số trường hợp khàn tiếng kéo dài có thể xuất phát từ tổn thương thực thể như hạt xơ dây thanh, polyp thanh quản, u nang hoặc các khối u vùng hầu họng.

Biện pháp chăm sóc và làm dịu dây thanh quản tại nhà

Để giúp dây thanh âm nhanh chóng hồi phục, biện pháp quan trọng hàng đầu là dành thời gian cho thanh quản nghỉ ngơi hoàn toàn. Người bệnh nên hạn chế nói chuyện tối đa trong vài ngày đầu, tránh hò hét, nói to hoặc hát. Cần lưu ý không nên cố nói thì thầm vì hành động này thực tế tạo áp lực co kéo lớn hơn lên các cơ thanh quản so với nói bình thường.

Bổ sung đủ nước lọc ấm mỗi ngày là cách đơn giản nhưng mang lại hiệu quả cao giúp làm mềm niêm mạc, làm loãng dịch nhầy ứ đọng và giảm ma sát giữa hai dây thanh khi rung động. Người bệnh có thể kết hợp sử dụng máy tạo độ ẩm trong phòng ngủ hoặc xông mũi họng nhẹ nhàng bằng hơi nước ấm để xoa dịu cảm giác khô rát.

Ngoài ra, việc giữ ấm vùng cổ ngực khi thời tiết chuyển lạnh, súc họng hằng ngày bằng dung dịch nước muối sinh lý ấm và tránh tiếp xúc với khói thuốc lá, bụi bẩn sẽ ngăn ngừa kích ứng thanh quản tiến triển nặng hơn.

Điều chỉnh lối sống và chế độ dinh dưỡng để hỗ trợ phục hồi giọng nói

Chế độ ăn uống và sinh hoạt có tác động trực tiếp đến mức độ hồi phục của giọng nói, đặc biệt ở những người có nguy cơ khàn tiếng liên quan đến dạ dày và đường hô hấp. Người bệnh nên ưu tiên các món ăn mềm, lỏng, ấm như súp, cháo loãng để giảm bớt ma sát và kích thích khi nuốt qua hầu họng.

Cần chủ động tránh xa các chất kích thích như rượu bia, cà phê, nước ngọt có ga và các món ăn quá cay, nhiều dầu mỡ vì chúng làm khô niêm mạc và kích hoạt các đợt trào ngược axit dịch vị. Đối với người có tiền sử trào ngược dạ dày thực quản, không nên ăn quá no, tránh nằm ngay sau khi ăn ít nhất ba giờ và nên kê cao đầu giường khi ngủ để hạn chế dịch dạ dày trào ngược lên làm tổn thương thanh quản.

Duy trì thói quen luyện giọng đúng kỹ thuật lấy hơi từ cơ hoành, nghỉ giải lao ngắt quãng khi phải thuyết trình dài cũng là phương pháp bảo vệ giọng nói bền vững cho những người làm công việc đòi hỏi phát âm nhiều.

Thời điểm cần thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng

Phần lớn các đợt khàn tiếng cấp tính do cảm lạnh hoặc nói nhiều sẽ tự thuyên giảm sau khoảng một đến hai tuần khi được chăm sóc thích hợp. Tuy nhiên, nếu tình trạng khàn tiếng kéo dài trên mười bốn ngày mà không có dấu hiệu thuyên giảm, người bệnh tuyệt đối không nên chủ quan tự điều trị tại nhà mà cần đến ngay cơ sở y tế có chuyên khoa Tai Mũi Họng.

Thăm khám y khoa bằng phương pháp nội soi thanh quản ống mềm giúp bác sĩ quan sát chi tiết hình thái dây thanh âm, đánh giá sự di động và phát hiện chuẩn xác các tổn thương như hạt xơ, polyp, u nhú hay viêm thanh quản mạn tính. Việc xác định đúng căn nguyên là cơ sở để có hướng can thiệp y khoa phù hợp, từ dùng thuốc kiểm soát phản ứng viêm đến luyện âm ngữ trị liệu hoặc phẫu thuật vi phẫu thanh quản khi có chỉ định chuyên môn.

Lưu ý an toàn

Thông tin trong bài viết mang tính chất phổ biến kiến thức chăm sóc sức khỏe và không thay thế cho chẩn đoán y khoa. Người bệnh tuyệt đối không tự ý mua thuốc kháng sinh, thuốc kháng viêm chứa corticoid hay tự ngưng thuốc điều trị khi chưa có hướng dẫn từ bác sĩ. Khi bị khàn tiếng, tránh các mẹo dân gian truyền miệng chưa kiểm chứng như ngậm các loại thảo dược không rõ nguồn gốc để phòng ngừa nguy cơ nhiễm trùng và bỏng rát niêm mạc thanh quản.

Tóm tắt

Khàn tiếng phần lớn xuất phát từ các kích ứng thanh quản lành tính hoặc nhiễm trùng đường hô hấp trên và có thể tự cải thiện khi chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, việc chủ động theo dõi thời gian kéo dài của triệu chứng và thăm khám chuyên khoa Tai Mũi Họng kịp thời là yếu tố then chốt giúp phát hiện sớm các tổn thương thực thể nguy hiểm, bảo vệ giọng nói lâu dài.