Khám lách to như thế nào và quy trình kiểm tra y tế cần biết

Khám lách to là gì?

Lách là một cơ quan mềm xốp hình hạt đậu nằm nép mình ở góc phần tư phía trên bên trái của ổ bụng, ngay dưới vòm hoành và được các xương sườn dưới che chở. Ở người trưởng thành khỏe mạnh, lách có chiều dài trung bình khoảng bảy đến mười hai centimet và trọng lượng dao động từ một trăm đến hai trăm gam. Bình thường, lách được bảo vệ hoàn toàn bởi lồng ngực nên không thể sờ thấy qua thành bụng.

Tình trạng lách to xảy ra khi cơ quan này tăng kích thước vượt quá giới hạn sinh lý thông thường. Có nhiều nhóm nguyên nhân dẫn đến lách to, bao gồm nhiễm trùng cấp tính hoặc mạn tính, bệnh lý về máu như tan máu bẩm sinh, bệnh lý gan gây tăng áp lực tĩnh mạch cửa như xơ gan, hoặc các rối loạn tự miễn và chuyển hóa. Khám lách to là bước chẩn đoán thiết yếu để ngăn ngừa biến chứng cường lách hoặc nguy cơ vỡ lách nguy hiểm.

Khai thác tiền sử bệnh và ghi nhận triệu chứng ban đầu

Trước khi tiến hành thăm khám thực thể, bác sĩ chuyên khoa sẽ thu thập tiền sử bệnh và ghi nhận các biểu hiện bất thường gần đây của người bệnh. Người đi khám cần cung cấp đầy đủ thông tin về các triệu chứng như cảm giác nặng tức hoặc đau vùng hạ sườn trái, tình trạng sụt cân, sốt kéo dài, mệt mỏi, dễ bầm tím hoặc tiền sử mắc các bệnh lý gan mật, rối loạn máu và bệnh truyền nhiễm.

Bác sĩ cũng sẽ rà soát các loại thuốc đang sử dụng, tiền sử gia đình và các đợt kiểm tra sức khỏe trước đó. Những thông tin này giúp định hướng nguyên nhân gây lách to, từ đó lựa chọn các thao tác lâm sàng và chỉ định xét nghiệm cận lâm sàng tiếp theo một cách phù hợp, tránh bỏ sót các yếu tố nguy cơ quan trọng.

Thực hiện các thao tác khám lâm sàng vùng bụng

Khám lâm sàng vùng bụng là bước tiếp cận cơ bản nhằm đánh giá kích thước và mật độ của lách. Người bệnh thường được hướng dẫn nằm ngửa hoặc nằm nghiêng sang bên phải với hai chân hơi co để cơ thành bụng chùng lại hoàn toàn, tạo điều kiện thuận lợi cho việc thăm khám.

Bác sĩ sẽ quan sát hình dạng bụng xem có hiện tượng phồng bất thường ở vùng hạ sườn trái hay không, sau đó tiến hành gõ để xác định diện đục của lách. Thao tác sờ nắn được thực hiện cẩn trọng từ vùng hố chậu trái đi dần lên hạ sườn trái theo từng nhịp hít thở sâu của người bệnh. Ở người bình thường, lách nằm ẩn dưới lồng ngực và không sờ thấy được. Khi lách to, bác sĩ có thể chạm được cực dưới của tạng, đánh giá mức độ to, độ mềm chắc, bề mặt nhẵn hay gồ ghề và mức độ nhạy cảm đau.

Đánh giá kích thước và cấu trúc qua chẩn đoán hình ảnh

Do khám lâm sàng có thể gặp hạn chế ở người có thành bụng dày hoặc khi lách mới chỉ tăng kích thước nhẹ, các phương pháp chẩn đoán hình ảnh đóng vai trò quyết định trong việc chẩn đoán xác định. Siêu âm ổ bụng là kỹ thuật đầu tay phổ biến nhất, cho phép đo chính xác chiều dài, chiều rộng, độ dày của lách và khảo sát các bất thường trong nhu mô.

Trong các trường hợp cần đánh giá toàn diện hơn, bác sĩ có thể chỉ định chụp cắt lớp vi tính hoặc chụp cộng hưởng từ ổ bụng. Những kỹ thuật này cung cấp hình ảnh lát cắt chi tiết, giúp phân tích mối tương quan giữa lách với các tạng lân cận như dạ dày, thận trái, tụy và hệ thống mạch máu lách, đồng thời phát hiện các tổn thương dạng khối, áp xe hoặc nhồi máu lách.

Thực hiện các xét nghiệm hỗ trợ tìm nguyên nhân

Lách to thường không phải là một bệnh độc lập mà là hệ quả của nhiều rối loạn bệnh lý khác nhau, do đó xét nghiệm cận lâm sàng là bước không thể thiếu để tìm căn nguyên. Xét nghiệm công thức máu toàn phần giúp phát hiện tình trạng thiếu máu, giảm hoặc tăng số lượng bạch cầu, giảm tiểu cầu do hiện tượng cường lách giữ lại tế bào máu.

Bên cạnh đó, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm đông máu, đánh giá chức năng gan thận, các xét nghiệm huyết thanh miễn dịch hoặc xét nghiệm vi sinh để tầm soát các bệnh lý nhiễm trùng mạn tính, viêm gan virus, bệnh tự miễn hay bệnh lý tăng sinh tủy. Kết quả tổng hợp từ cận lâm sàng sẽ cung cấp bức tranh toàn diện giúp bác sĩ chuyên khoa đưa ra chẩn đoán chính xác nhất.

Lưu ý an toàn

Người nghi ngờ bị lách to tuyệt đối không tự ý dùng tay ấn mạnh hoặc đè ép sâu vào vùng hạ sườn trái vì lách khi sưng to rất dễ tổn thương hoặc nguy cơ vỡ bao lách gây xuất huyết trong ổ bụng. Thông tin trong bài viết chỉ mang tính chất tham khảo kiến thức y khoa, không thay thế cho quy trình thăm khám trực tiếp tại bệnh viện. Người bệnh cần tránh các môn thể thao va chạm mạnh cho đến khi có đánh giá chuyên môn từ bác sĩ.

Tóm tắt

Khám lách to là bước thăm dò quan trọng giúp phát hiện các rối loạn tiềm ẩn trong cơ thể. Khi nhận thấy vùng hạ sườn trái căng tức, mệt mỏi kéo dài hoặc có chỉ định kiểm tra từ bác sĩ, người bệnh nên đến các cơ sở y tế uy tín để được thăm khám đầy đủ, xác định chính xác nguyên nhân và có hướng theo dõi an toàn.