Kế hoạch chăm sóc bệnh nhân tai biến mạch máu não tại nhà

Kế hoạch chăm sóc bệnh nhân tai biến mạch máu não là gì?

Kế hoạch chăm sóc bệnh nhân tai biến mạch máu não là tập hợp các biện pháp hỗ trợ y tế, điều dưỡng và dinh dưỡng được thiết lập nhằm đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hàng ngày của người bệnh sau đột quỵ. Tùy thuộc vào mức độ tổn thương não bộ, người bệnh có thể bị liệt nửa người, rối loạn nuốt, bí tiểu, đại tiểu tiện không tự chủ hoặc suy giảm nhận thức. Do đó, kế hoạch chăm sóc không chỉ đơn thuần là việc hỗ trợ ăn uống hay vệ sinh cá nhân, mà còn bao gồm các biện pháp chuyên biệt để duy trì chức năng tuần hoàn, hô hấp, kích thích hệ thần kinh phục hồi và bảo vệ các khớp xương không bị teo cứng. Một quy trình chăm sóc chuẩn xác giúp giảm tải áp lực cho người thân, đồng thời tạo môi trường an toàn tối đa cho người bệnh.

Chăm sóc đường thở và vệ sinh thân thể hằng ngày

Chăm sóc hô hấp và vệ sinh thân thể là ưu tiên hàng đầu đối với người bệnh tai biến mạch máu não phải nằm bất động dài ngày. Bệnh nhân rất dễ bị ứ đọng đờm dãi, dẫn đến viêm phổi tắc nghẽn hoặc suy hô hấp nếu không được hỗ trợ làm sạch đường thở thường xuyên. Người chăm sóc cần giúp người bệnh vỗ rung lồng ngực nhẹ nhàng trước bữa ăn, hướng dẫn ho khạc nếu còn tỉnh táo và lau sạch miệng sau khi ăn uống.

Vệ sinh da và niêm mạc cần được thực hiện hằng ngày bằng nước ấm. Các vùng da nếp gấp như nách, bẹn, cổ và khu vực xương cùng cụt phải luôn được giữ sạch sẽ, khô ráo. Việc thay ga trải giường phẳng phiu, không để nếp nhăn cọ xát vào da giúp giảm nguy cơ trợt loét. Ngoài ra, việc vệ sinh răng miệng bằng gạc mềm tẩm nước muối sinh lý giúp ngăn chặn vi khuẩn khoang miệng phát triển và hạn chế nhiễm khuẩn đường hô hấp dưới.

Xoay trở tư thế và phòng ngừa loét tỳ đè

Loét tỳ đè là biến chứng ngoài da rất phổ biến và nguy hiểm ở bệnh nhân tai biến liệt nửa người hoặc hôn mê. Áp lực liên tục lên các điểm nhô của xương như vùng cùng cụt, gót chân, mắt cá, bả vai và vùng chẩm làm giảm tưới máu nuôi dưỡng, gây hoại tử mô dưới da nhanh chóng. Do đó, người chăm sóc phải thiết lập lịch xoay trở tư thế đều đặn ít nhất mỗi hai giờ một lần cả ngày lẫn đêm.

Khi thay đổi tư thế, cần luân phiên giữa nằm ngửa, nằm nghiêng sang bên lành và nghiêng sang bên liệt có kê gối đệm đỡ lưng và khớp háng. Gia đình nên trang bị đệm khí chống loét luân chuyển áp lực hoặc đệm nước chuyên dụng. Sau mỗi lần vệ sinh hoặc thay đổi tư thế, cần quan sát kỹ bề mặt da để phát hiện sớm các vết ửng đỏ. Tuyệt đối không xoa bóp trực tiếp bằng cồn nồng độ cao lên vùng da đã đổi màu nhằm tránh tổn thương thêm mô mềm.

Xây dựng chế độ dinh dưỡng và hỗ trợ ăn uống an toàn

Dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò then chốt giúp tái tạo tế bào thần kinh, duy trì khối lượng cơ và nâng cao sức đề kháng cho bệnh nhân tai biến. Chế độ ăn cần cân đối đủ bốn nhóm chất gồm chất đạm dễ tiêu từ cá, thịt nạc, thịt gia cầm, chất bột đường phức hợp, chất béo không bão hòa và chất xơ từ rau củ quả tươi. Hạn chế tối đa muối ăn, thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhiều dầu mỡ mỡ động vật và phủ tạng động vật nhằm kiểm soát huyết áp và mỡ máu.

Nhiều bệnh nhân sau tai biến gặp phải hội chứng rối loạn nuốt do tổn thương các dây thần kinh sọ. Với trường hợp này, thức ăn cần được chế biến dưới dạng lỏng sệt, xay nhuyễn như súp đặc hoặc cháo nghiền nhuyễn, có thể dùng thêm chất làm đặc thực phẩm theo hướng dẫn chuyên môn. Khi ăn, bệnh nhân phải ở tư thế ngồi thẳng lưng hoặc nâng cao đầu giường ít nhất 45 đến 60 độ. Cho ăn chậm từng thìa nhỏ và theo dõi sát dấu hiệu ho sặc, nghẹn hoặc khó thở. Nếu bệnh nhân hôn mê hoặc phản xạ nuốt mất hoàn toàn, việc nuôi ăn qua ống thông dạ dày cần thực hiện đúng kỹ thuật vô khuẩn và chia nhỏ nhiều cữ trong ngày.

Kế hoạch tập phục hồi chức năng vận động và ngôn ngữ

Phục hồi chức năng vận động và ngôn ngữ cần được triển khai càng sớm càng tốt ngay khi tình trạng nội khoa của bệnh nhân ổn định. Trong giai đoạn đầu khi bệnh nhân chưa thể tự cử động, người chăm sóc cần thực hiện các bài tập vận động thụ động cho các khớp vai, khuỷu, cổ tay, khớp háng, khớp gối và cổ chân bên liệt. Việc xoa bóp cơ bắp nhẹ nhàng và đặt tư thế đúng trên giường bệnh giúp chống co rút cơ, biến dạng khớp và ngăn ngừa huyết khối tĩnh mạch sâu chi dưới.

Khi người bệnh bắt đầu có dấu hiệu hồi phục phản xạ vận động, cần khuyến khích bệnh nhân tự thực hiện các động tác chủ động có trợ giúp như tập lăn trở, tập ngồi dậy, tập giữ thăng bằng và chuyển từ giường sang xe lăn. Việc luyện tập phải diễn ra từ tốn, không nóng vội hay kéo giật tay chân bên liệt để tránh trật khớp vai. Đối với bệnh nhân bị mất ngôn ngữ hoặc rối loạn phát âm, gia đình cần kiên nhẫn giao tiếp hằng ngày bằng các câu ngắn gọn, kết hợp tranh ảnh hoặc cử chỉ để kích thích khả năng giao tiếp của não bộ.

Nâng đỡ tâm lý và tuân thủ điều trị phòng ngừa tái phát

Biến cố tai biến mạch máu não khiến người bệnh đột ngột mất đi khả năng tự chăm sóc, dễ rơi vào trạng thái sốc tâm lý, mặc cảm, cáu gắt hoặc trầm cảm sau đột quỵ. Sự đồng cảm, lắng nghe và chăm sóc ân cần của người thân trong gia đình là liều thuốc tinh thần vô cùng quan trọng giúp người bệnh có thêm động lực vượt qua giai đoạn khó khăn. Cần tránh thái độ nôn nóng, to tiếng hay tỏ ra mệt mỏi trước mặt người bệnh.

Bên cạnh chăm sóc tinh thần, gia đình phải tuân thủ nghiêm ngặt lịch uống thuốc theo đơn của bác sĩ chuyên khoa thần kinh hoặc tim mạch. Các loại thuốc điều trị tăng huyết áp, kiểm soát đái tháo đường, thuốc hạ lipid máu và thuốc chống kết tập tiểu cầu phải được dùng đúng liều, đúng giờ, không tự ý ngừng thuốc hay đổi sang các bài thuốc truyền miệng chưa được kiểm chứng. Đồng thời, việc theo dõi huyết áp hằng ngày tại nhà và đưa người bệnh đi tái khám định kỳ giúp bác sĩ đánh giá tiến trình hồi phục và điều chỉnh phác đồ kịp thời.

Lưu ý an toàn

Thông tin về kế hoạch chăm sóc mang tính chất hướng dẫn tham khảo tổng quan, không thay thế cho chỉ định điều trị của bác sĩ chuyên khoa. Mỗi bệnh nhân có mức độ tổn thương và bệnh lý nền khác nhau, do đó gia đình cần tham vấn bác sĩ điều trị hoặc chuyên viên vật lý trị liệu trước khi thực hiện các bài tập phục hồi chức năng hay thay đổi chế độ dinh dưỡng. Tuyệt đối không tự ý ngưng hoặc thay đổi liều lượng thuốc hạ áp, thuốc tim mạch hay thuốc chống đông máu. Nếu người bệnh xuất hiện các dấu hiệu bất thường như sốt cao, khó thở, ho sặc dữ dội, hôn mê sâu hơn hoặc co giật, cần nhanh chóng liên hệ cơ sở y tế để được xử trí cấp cứu kịp thời.

Tóm tắt

Kế hoạch chăm sóc bệnh nhân tai biến mạch máu não đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ và đồng hành chặt chẽ từ gia đình cùng nhân viên y tế. Việc kết hợp hài hòa giữa dinh dưỡng hợp lý, vệ sinh thân thể, phòng ngừa loét tỳ đè và tập phục hồi chức năng đúng cách sẽ giúp người bệnh từng bước phục hồi khả năng vận động, hạn chế tối đa biến chứng và giảm nguy cơ đột quỵ tái phát.